A Feast Of the Dead: Where Are Sri Lanka’s Living English Poets?

[This article was published in the Sunday Observer on 14 November 2021 as a correspondence by Vihanga Perera]

Let this fact stagger you a bit: Vivimarie Vanderpoorten exempted, the English language poets taught in our school rooms (and in most university courses), by now, are done with their fleeting existence on earth. If one considered what begins with Patrick Fernando and ends with Richard de Zoysa as the elite canon of Sri Lankan English poetry (except Yasmine Gooneratne who migrated in the 1970s), none of them are here with us anymore. Nor do many in English studies show too much interest in the contemporary status of Sri Lankan poetry; not at least the trouble that was taken over Anne Ranasinghe (1925-2016), Patrick Fernando (1931-1983), Jean Arasanayagam (1931-2019), Lakdas Wikkramasinha (1941-1978), Richard de Zoysa (1958-1990) and Yasmine Gooneratne (b. 1935).

Surely, no one writes academically of Malinda Seneviratne, or Vanderpoorten in the same way they do of the “canon”. But, when that canon was still in formation in the 1970s and 1980s, its very birthing was done through well-mediated critical and academic interventions. Back issues of journals such as New Ceylon Writing, Navasilu, Journal of Commonwealth Literature and so on testify to the critical culture that supported this new arrival.

Let us dismiss the idea that the “great Sri Lankan English poets” were born great. To the contrary, they were a carefully and painstakingly constructed set of brand ambassadors: children of an emerging post-independence culture of a new nation that needed to prove its ability to make on its own. The midwifery of the academy in shaping the cultural agenda of the new nation, at one level, reflected its own existence.

In the 1960s, having relocated to Ceylon after World War II, Anne Ranasinghe was trained as a journalist. It is said that her emergence as a poet in the big stage was encouraged by Yasmine Gooneratne. When, in 1990, the state paramilitary killed Richard de Zoysa, Rajiva Wijesinha collected de Zoysa’s poetry into a single anthology in 1998. Carl Muller – arguably the most articulate Sri Lankan fiction writer in English to date – acknowledged Ashley Halpé as a mentor who encouraged him to submit the manuscript of The Jam Fruit Tree for the inaugural Gratiaen Prize which it won. These indicative examples provide evidence for the personal interest the academy had in shaping and in sustaining an emerging literary space. However, it by no way denies the existence of academics who thoroughly discourage creative writers and convert them into bonsai trees.

(L-R): Jean Arasanayagam, Anne Ranasinghe, Yasmine Gooneratne, and Ramya Jirasinghe

However, from the 1990s, the interest to groom a home-literature and a critical enterprise to support it began to gradually diminish. While the critical interest in resident writing ebbed as a whole, in particular, poetry has suffered in being looked over as an academic discourse. Despite the presence of academics who also write poetry, the academy’s role in nurturing poetry and grounding it with critical purchase has abated.

It has caved in to a degree where what supports the academy in a feast of dead poets at present is the canon that dates from Fernando to de Zoysa. Does this imply that people who compose at present are of a poor quality? Does it suggest people have lost interest in composing poetry at all? What caused the search for and encouragement, grooming, and benchmarking of new poetry – the prerogative of the English academy through the 1970s and 1980s – to seemingly terminate that function 25 or 30 years ago?

Up to the 1990s, even though individual collections were not too many, poets published in journals and anthologies which – more often than not – were quality-controlled by men and women in the academy. However, English poetry (in the conventional sense) has gradually dried up in the past 30 years. The preferred genre of the epoch seems to be the novel. Even the short story (which was popular in the 1980s and 1990s) has, like the Majestic City, recast itself as an abandoned plot.

In the past 30 years, who are the poets in Sri Lanka with at least two or three collections for a reader to set a measurement? Other than Seneviratne and Vanderpoorten (mentioned earlier), a few names such as Chamali Kariyawasam, Ramya Jirasinghe, Krishanthi Anandawansa come to mind. But I am someone who has dedicated life to keep track of the work of these people. Does the non-specialised reader also remember their works?

More crucially, why haven’t those who periodically write to papers and journals or scribe on the walls of their backyards taken the next step to publish for an audience? This last question is a tormenting one. For, there is no textual evidence to suggest that the “canon” had any superior poetry powers when compared with its contemporary counterparts. To the contrary, unsighted and unacknowledged, there is at least the better part of a dozen poets in Sri Lanka right now who, short of being conventionally-published, demonstrate a brilliance that has the potential to redefine the field. In the 1970s and 1980s, in an age in search of an identity post-empire, the academy supported the quest for an independent new expression. Responses of one epoch cannot be replicated in another. But, that historical awareness, nonetheless, is important in addressing abandoned machinery and lands allowed to waste. In the 1990s, Sri Lankan English Literature was seduced by globalisation. Borders crossed, part of it was relocated by trans-national capital in the global literary industry that power-brokered in big publishing businesses. The age of Tisara Publication and KVG de Silva covers – dull covers – was over. The glitz age of glossy covers, subtle paginated scents, and Penguin stickers had coming in. The global literary enterprise was never that high on poetry. Where the Third World was concerned, the global publisher relied more on fiction. As if the narrators of English books dealing with the Third World up until then hadn’t been so, the narrator of new global literature (we were told) was “migrant”.

Global capital sucked in the promise of post-colonial criticism and turned it into cosmopolitan theory that validated everything about the migrant writer. To satisfy the demands of global capitalism that cradled the book industry (to which the academy was connected in providing endorsement and reaping rewards) the post-national, cosmopolitan migrant writer, like Hamlet, had to be made complicated. Therefore, the “locality of the gendered, travelling, transnational, postcolonial, migrant self” kept changing like an amoebic microorganism and, in turn, defining what the global academy theorised and dished out as good literature.

(L-R): Malinda Seneviratne, Kamala Wijeratne, Vivimarie Vanderpoorten, and Sumathy Sivamohan

For writers who wrote weird things about Sri Lanka – the kind of men and women who were once looked on with a certain doubt – were now called “dislocated transnational subjects” who were “spatially and temporally torn by the multiple forces of their ruptured status” as they, inhabiting a traumatic present (preferably in uptown New York, London or Toronto) tried to “reconcile with a past” that was no longer theirs. However, a necessary clarification: the global writer cannot and must not be blamed for making a life out of what s/he does for a living. The underlying fact is that as globalisation kicked in, our academy no longer had to preoccupy itself with what was homegrown. The global product as the better product was a tempting fetishism.

The theory that came with it helped to connect with the world and be a part of a bigger critical industry. Only that, the new order of things post-1990s backfired on what interest was left for the resident writers’ literature. Today, if you asked an average Sri Lankan reader to name some of the current poets in business, one wouldn’t be surprised if s/he struggled for five names that had sufficient critical reception. By sheer perseverance and charisma, Malinda Seneviratne has published and maintained a presence as a poet. From among his six collections to-date, four made the Gratiaen finals between 2008 and 2013 while winning the prize once. Perhaps, they exist somewhere in some form, but I am yet to come across serious academic reflections on Seneviratne’s work. Of course, in several essays and interviews, Vanderpoorten receives focus. But, Dushyanthi Mendis (who, in 2011, analysed the themes of love and death in Vanderpoorten’s poems) aside, whether anyone has produced an original thesis on Vanderpoorten’s writing is a reasonable question.

As mentioned before, short of being published, there are men and women who compose brilliant stuff in blogs, notebooks, online platforms, and social media spaces. What prevents them from moving to the next stage could be lack of finance, self-doubt (shockingly such a part of the present time), or – in an age of overwhelming mediocrity-made-brilliant – a distrust of being assessed the wrong way. The academy has to return in pioneering engagement with new and good writing and in creating a critical network for such writing to flourish. While older writers (“the ancients”) should be preserved through collaborations with good publishers, the academy must be selfless in its guidance and encouragement for new writers. Discounting a motely crew whose publications are done exclusively targeting the State Literary Award, there is tremendous potential in the English poetry scene under the uninterested radar.

Among the potential poets waiting to be born to the national stage in the ongoing decade are some who demonstrate a studied understanding of poetry as a craft, a sound reading of the English and local “tradition”, and – most crucially – an aversion to fake lit glitz. Among the few journals that periodically come and disappear, it is heartening to see New Ceylon Writing having digitised its archives and resuscitated itself for a new era. Except, unlike in the case of tea (which is inherently a colonial enterprise), the journal’s moniker stands to gain from a decolonising kiss. 

Gratiaen & Goonetileke Winners and the Way Forward for SL Writers

[This article was published in the Sunday Observer on 11 July 2021 as a correspondence by Vihanga Perera].

Announced over the weekend, the Gratiaen Prize for 2020 ended up being the night of Carmel Miranda and Malinda Seneviratne. Miranda’s Crossmatch, a thriller set in the dark corridors and nooks of Colombo’s medical world, was adjudged the best work by a residential Sri Lankan writer by a panel headed by Dr. Mahendran Thiruvarangan, the literary scholar from the University of Jaffna, of which Ashok Ferrey and Victoria Walker were members.

Since its launch a few months ago – and since being longlisted for the Gratiaen Prize in March 2021 – Crossmatch has courted increasing reader interest. The book has now joined an Elite bandwagon of celebrated books of which Carl Muller’s The Jam Fruit Tree and Lalitha Withanachchi’s The Wind Blows over the Hills were the original laureates and, over the past three decades, includes the work of many game-changers in Sri Lankan writing.

Malinda Seneviratne’s translation of Mahinda Prasad Masimbula’s Senkottan as The Indelible, which was awarded the HAI Goonetileke award for the best translated work, did not receive the same media attention the works shortlisted for the Gratiaen prize did, until the last leg of the extravaganza.

Malinda Seneviratne and Carmel Miranda

While the Gratiaen Prize proper evolved over four months and – like a butterfly – came through three phases that included a longlist of seven, a shortlist of five, and a finale, the “translation prize” came to public notice more as an abrupt late arrival to the party. However, having taken up the translation of Senkottan – a powerful novel if not for its rather hurried ending – Seneviratne has offered literary enthusiasts with a delectable promise.

Like most good literary translators around, Malinda Seneviratne has remained an under-rated presence in the literary metropolis. The reason for this under-recognition cannot solely be his not being a sworn translator. The volume of Seneviratne’s original composition and his translated work – in both their intensity and the newness – is staggering, to say the least. At a time, I readily used excerpts of Seneviratne’s translations of Mahagama Sekara to teach the difference between sworn translators translating literary work and translation as the transfer of culture and idiom. Not soon after his days translating Sekara’s Prabuddha, Seneviratne won the HAI Goonetileke prize in 2012 for a translation of Simon Nawagattegama’s Sansaranyaye Dadayakkaraya (as The Hunter in the Wilderness of Sansara). The following year, having previously been featured in four finals, he won the Gratiaen Prize with the collection Edges. If history, at all, teaches us a lesson, all eyes should be on next year’s Gratiaen Prize and how Malinda Seneviratne features in it. If at all, it will be a shame if Seneviratne is invited next year to judge the prize.

The Gratiaen Prize is now almost 30 years old. As the prize has grown in stature, reach and its dominance over the prize tables in Sri Lankan creative writing, it has also firmly held on to the motto “One Shot”. This single shot has been rigorously implemented as a comprehensive in-house policy in the selection of judging panels. In 29 years, any given appointed judge (1993-2021) has not presided over the prize to exceed a covetous single occasion. The contribution of the prize to Sri Lanka’s creative world in mind, I feel that it is high time that this policy is revised. To clarify further, I find it an irreparable loss that some brilliant minds and leaders of Sri Lanka’s English literary world – men and women who have already judged the prize in the 1990s and 2000s as first choice selections – are not made use of in an age where the prize is more established, recognised, and – in certain years – have had as adjudicators foreigners whose literary brilliance doesn’t exactly match up to whom we have lost to the “One Shot” rule.

As the Gratiaen Prize evolves into its fourth decade, an intriguing outcome to look forward is as to who would succeed in scoring a second Gratiaen plum. This year’s final featured Lal Medawattegedara (shortlisted for Restless Rust) who, in 2012, had won the prize for his bestseller Playing Pillow Politics in MGK. Recent finals have featured Shehan Karunatilaka (the winner of 2008, among the finalists of 2015, 2016 and 2018) and Vivimarie Vander Poorten (winner of 2007 in 2016). Along with the writer of this article, Neil Fernandopulle and Sumathy Sivamohan are the others in this category of returnees demanding a second shot. Shehan Karunatilaka (arguably the most prolific writer of the past decade) making three finals in four years between 2015 and 2018 and yet falling short of the historical target serves as a measurement as to how uphill a task a second Gratiaen win appears.

This should only make writers rise to the challenge. Among other things, JM Coetzee is not a bad role model to have. In fact, Malinda Seneviratne’s triumph with The Indelible is probably the first instance where the same writer (in Seneviratne’s case, in 2012 and 2021) has scored twice in one of the two categories the Gratiaen Prize offers.

(L-R): JM Coetzee, Carmel Miranda’s Crossmatch, and Shehan Karunatilaka

Having met her at the New Ink Literary Forum in June, I had the opportunity to interact with Carmel Miranda. With the unaffected air of a Shakespearean character with whom she shares a name, she shared opinion on the writing game: frank opinions about literature in Colombo in an air which, in its not buying into false idols, serves writers good. Miranda read and spoke at a New Ink panel she shared with Yasmin Azad and Neshantha Harischandra and commented on the dearth of good detective fiction and mystery thrillers in Sri Lanka and how Cross-match was born out of her desire to address this vacuum.

As Sri Lankan English writing becomes increasingly globalised by the day, the role the Gratiaen Trust as an institute and writers who contribute to its platforms (such as the Gratiaen Prize) will be assigned by the coming decade will have a far-reaching impact on how resident Sri Lankan writing is measured, valued, and set in circulation. As I have commented elsewhere, globalisation through the 1990s and 2000s has transferred the visibility of being a Sri Lankan writer as the work-right of our expatriate cousins. My energies are invested in reversing this process. The Malindas and the Mirandas as well as those who were shortlisted or were exempted from lists – as well as lit-friendly organisations including the Gratiaen Trust – have a common stake in this overarching programme.

Survivor Narratives: The Missing (L)ink In Our Classroom Literature

[This article was earlier published in the Daily Mirror on 28 September 2020 as a part of Vihanga Perera’s column ‘Marginal Notes’]

A few months ago, I saw an advertisement in a local newspaper regarding a motor championship which fascinated me: Eliyakandha Hill Climb. Eliyakandha – for the latecomer – is the local name for Brown’s Hill, a steep climb not far from the sea in Matara. Long before this motor race, Eliyakandha’s call to fame was owed to a notorious military-run torture camp complex situated there during the state’s crackdown of the 1987-90 rebellion. The camp itself was run in an old manor-type house to which an elite family in the area had claimed. In its hay day, the persons brought to Eliyakandha were mostly destined to die. So, the torture camp was also called K-Point, or Killing Point.

The advertisement about motor cars racing up and down Eliyakandha hill reminded of two books written about the camp by two men who were tortured there but survived the ordeal: who, among hundreds of others, had endured the shattering experience of torture, reduction, and humiliation, to come out alive and take courage in writing down their tales. One is Rohitha Munasinghe – a pioneer of sorts in survivor literature emerging from the 1987-90 violence. His Eliyakandha Wadha Kandhawura (2000) is a harrowing story of unimaginable torture being carried out in the guise of counter-insurgency. I do not wish to go into details. It is sufficient to note that after reading some of its passages you can watch (without flinching) any horror movie.

A particular reference Munasinghe evokes has stayed etched in my mind: that of military vehicles (trucks and jeeps) moving up the steep Eliyakandha hill in “first gear”. It is a sharp climb for the heavy vehicles and – on different occasions – we encounter these jeeps coming and leaving the torture premises as they bring to the house of organized death high officials, newly abducted prisoners and food cauldrons.

The coming of these vehicles usher an ominous suspense. When they leave, they take away prisoners to be killed, or the crudely packed bodies of already killed men. In a different era, it was a different hill climb.

(L-R): Primo Levi’s If This is a Man, Levi & Ajith Perakum Jayasinghe

A second Eliyakandha survivor narrative was published in 2018 by Ajith Perakum Jayasinghe, a reputed blogger and social commentator. Written as an autobiographical novel, Jayasinghe’s K-Point, in many instances, confirms the depravity and bestiality unfolding in Munasinghe’s recollections. But, Jayasinghe’s goes beyond than being a mere retrospection to show a mature mind at work, as he reconstructs a past horror with reasonableness and revision. The preface to K-Point suggests that Jayasinghe has reconciled with the injurious past. His, in fact, is one of the most profound reassessments I have read by a violated person in characterizing his persecutor. Dismissing the conventional binary reading of victims and victimizers, Jayasinghe proposes that, in the torture camp of 1987-90, there were only victims: victims defined by the political crisis of the time.

Both Munasinghe and Jayasinghe write in Sinhala (a translation of Eliyakandha Wadha Kandhawura exists, but it is too weak a work to take us far). They are merely two icons of an emerging floor of survivor narratives from Sri Lanka’s proud histories of civil conflict: from 1971 to times post-2009. But, how rarely – if at all – are these survivor narratives meaningfully incorporated with our curriculum? We are living in an age where our award-winning poets themselves tire us with long essays admonishing the need for responsibility and justice. It is more fascinating than the hill climb advertisement that a post-conflict society (which parrots for the right season the right buzz words in reconciliation) takes no serious interest in survivors and their stories. These are the narratives that humanize the atrocity of conflict, drawing our imaginations and emotions to reassess the misplaced glory in the systematic taking of human lives.

Rohitha Munasinghe (centre) and leading survivor narratives, K-Point and Eliyakandha Wadha kandhawura.

Reconciliation, in part, entails overreaching private feelings and your reading of conflict from within your limited situation. It stems from a nurtured capability and a desire to reach beyond personal loss to understand an event with empathy. This is why survivor narratives are important for a post-conflict society: they propose necessary energy that can heal, and transform our collective vision to imagine, in humanistic terms, beyond the petty.

Holocaust survivor Primo Levi writes about what he calls “warning monuments”: leftovers relics of a conflict that reminds society of atrocity and violence. In 1944 and 1945, Levi was a prisoner at Auschwitz-Birkenau. His torture camp story is told in If This Is a Man (1958). Levi’s suggestion to preserve the memory of violence is a noble thought that, at present, is very far from Sri Lanka. In Sri Lanka, we are indifferent to the violated and have no remorse over such violence. Sites of demonic conduct are easily forgotten once their walls are re-painted, and are easily converted into the finishing line of a motor race. Enforced death has been such a banal occurrence – and indeed an integral part of political strategy – that our response to survival is skewed.

But, literature begins with ideals, morals, and human foibles. In other words, the true literature is in these narratives that we shut out of our classrooms. True reconciliation cannot be had in denial or with matters under the carpet. Perhaps, it is time to re-work what our children should (also) read as they grow to be responsible and empathetic women and men.    

Sri Lankan English Writing After Globalization

[This article was earlier published in the Daily Mirror on 2 November 2020 as a part of Vihanga Perera’s column ‘Marginal Notes’]

In the second half of the 1990s, Sri Lankan English writing began to witness globalization: a new phase where the arena came to be taken over by writers who, in the past, use Sri Lanka as a winter retreat. These writers published with big, multinational labels, were marketed as if they were titans, and hobnobbed among first world literary lobbies. From  Shyam Selvadurai and Romesh Gunasekara in the early to mid-1990s, this brigade of writers grew through the 2000s and 2010s to included notable émigrés like Michael Ondaatje,A. Sivanandan, Karen Roberts, Michelle de Kretser and Roma Tearne. Yet others, like Chandani Lokuge, Manuka Wijesinghe, Nayomi Munaweera and Channa Wickramasekara – in spite of their expatriate status – published with local presses like Perera-Hussein who, in the past decade and a half, accommodated a fair number of expatriate authors. 

In opposition to the rise of this expatriate department, the 2000s and 2010s experienced a steady decline of Sri Lanka’s resident/local writer. In spite of their publications being spaced out, up until the first half of the 1990s, Sri Lankan English writing was understood and bench-marked through the work of writers who lived and tread on local soil. In this assessment writers like James Goonewardena, Punyakanthi Wijenaike, and Raja Proctor were the leading novelists between the 1960s and the tail end of the 1980s. In DCRA Goonetilleke’s estimate, Ediriweera Sarachchandra – who made a late arrival in the English scene – was the best of local novelists of that generation. The most notable expatriate novelists of the 1980s were possibly Colin de Silva – who wrote a series of historical novels glorifying medieval kings – and Michael Ondaatje who, having left Sri Lanka as a teenager, was a naturalized Canadian citizen.  

(L-R): Ameena Hussein, Vivimarie Vanderpoorten & Carl Muller

The setback of the resident writer was brought about by a combination of factors. At one level, the infancy of Sri Lanka’s English publication industry was no match to the globalized first world publication scene that, in the last thirty years or so, hosted our expatriate talent. From the writing of drafts to the nuance of the editorial desk, and from the quality of the final print to the budgets involved in marketing, the expatriate had a head start over her resident cousin. Then came the distribution channels, the accessibility of literary spaces, the breadth of the market, and media visibility. For socio-historical reasons, Sri Lanka’s English audience is a thin sliver. Unlike the reach of Sinhalese literature, it is in no way a mass audience. Within this small enclave – with small reader circles, myopic publishers (who, than building a business, seemed to do the writer a favour by publishing), lack of forums, and the dearth of critical appreciation, the resident writer gradually fell back in the race.

In the submergence of the local writer, the academy, too, had a part to play. Till the 1990s, a notable body of English creative writing had some connection with the English department, if not with the university. Most writers of the first four decades post-independence, had they not been academics of some degree, had had a university education. From Patrick and Vijitha to Chitra Fernando and from Ashley Halpe and Yasmine Gooneratne to Lakdas Wikkramasinha and Rajiva Wijesinha they were men and women who had linkages with the academy. Even the minor writers of that generation were university-produced. Its gate-keeping aside, the university took a deep interest in the continuation of literary production through journals such as “Ceylon New Writing” and “Navasilu”. This interest is further exemplified by the scholarly work produced by academics on aspects of Sri Lankan writing. Considered an authority of the subject, DCRA Goonetilleke alone has produced an expansive body of critical literature from surveys to appreciations of individual writers. However, post-1990, this situation begins to change in degrees. In the last 20 years, and in preference for alien corn, the academy has palpably turned away from home produce. As places of publication, the distance between Middlesex and Maradana has grown, as has the obliviousness to resident authors rotting in local bookstores.  

(L-R: Elmo Jayawardena, Nihal De Silva, Shehan Karunatilaka, Charulatha Thewarathanthri, Visakesa Chandrasekara, Jean Arasanayagam, Ayathurai Santhan & Malinda Seneviratne)

The last decade or so has also demonstrated an erosion of critical spaces – from reviews and commentaries in newspapers to features that demonstrate depth. This is clearly visible in the approach to literature and art by newspapers. The inability in an emerging generation of newspaper writers to critique a literary work is alarming. Then, again, the emergence of new media and the takeover of media spaces by audio-visual forms have further diminished the critical engagement with literature and art. A few dinosaurs from a different age continue to write. But, the flourishing features sections that were thorough and well-written merely a decade ago have become things of nostalgia.  

These are the circumstances of production, reception, and circulation against which a generation of resident writers – among them, Ameena Hussein, Madhubhashini Ratnayake, Lal Medawattegedara, Elmo Jayewardena, Ashok Ferrey, Ayathurai Santhan, Charulatha Thewarathanthri, and Vihanga Perera – have continued to persevere. The vanguard of this line is made by writers like Shehan Karunatilaka, Vivimarie Vanderpoorten, Visakesa Chandrasekaram, and Malinda Seneviratne. They represent a literary practice that stands to benefit from a resuscitation of the local literary landscape: an atmosphere that encourages local writers overseen by innovative publication – like what Perera-Hussein heralded with their arrival in 2004. This space also needs the academy to play a powerful role, for hard-hitting, nerve-wracking criticism, and people-friendly fora and platforms.  

රාවණා ඉන්දුනීසියාවේ ද ජීවත් විය: වීර කාව්‍ය සම්ප්‍රදාය සම්බන්ධ තුලනාත්මක ආරම්භක සටහනක්.

මහා කාව්‍ය පරිකල්පනය සහ අපි

වීර කාව්‍යයක් ඔස්සේ තමන්ගේ පරිකල්පිත අතීතය සොයන්නට යාම අලුත් දෙයක් නොවනවා සේම පරිකල්පිත අතීතය වීර කාව්‍ය ඇතුලේ හමුවීමේ තත්වයට ද සම්භාව්‍ය උපහැරණ ඇත. මීට හොඳම නිදසුන සපයන්නේ රෝම අධිරාජ්‍යයේ මහා කවියා වූ වර්ජිල්ගේ “ඉනීඩ්” ( ක්‍රිපූ 29-19) කෘතියයි. රෝම අධිරාජ්‍යයේ තුන් කාලීන ශ්‍රේෂ්ඨත්වය, ඔගස්ටස් අධිරාජ්‍යයාගේ හා ඒ පරපුරේ මහේශාක්‍ය බව ආදී වර්ජිල්ගේ සමකාලීන රෝමය තුල දේශපාලන වශයෙන් වැදගත් විය හැකි කරුණුද සම්භාව්‍ය වීර කාව්‍ය සම්ප්‍රදායේ හමුවන අනාගත වැකියක මුවාවෙන් ආඛ්‍යානගත කරන වර්ජිල්ගේ කෘතිය ඉතා තදින් රාජපාක්ෂිකවූත්, අධිරාජ්‍යගැති වූත් ලියවිල්ලකි.

රාවණ චරිතය ආශ්‍රිත පරිකල්පනය ලංකාවේ බිම් මට්ටමේ දේශපාලනය තුලට පිවිසෙන්නේ පශ්චාත්-යුධ යථාර්තයක් ලෙසිනි. රාවණ යන නම යෙදූ බලකායන්, ඒවා හා අනන්‍ය වන දේශපාලන පැවිද්දන්, එම බලමුලු වලින් සවිබලගැන්වෙන ග්‍රාමීය හා අර්ධ නාගරික ජන සමූහයන්ද, ඒවාට ආවරණය සපයන ජාතික මට්ටමේ දේශපාලන පක්ෂ මෙන්ම ජන මාධ්‍යද පසුගිය වසර අටක පමණ කාලය තුල අපි අත්දැක ඇත්තෙමු. මේ බලකාවල බැනර්වල සදහන් රාවණ ඇත්තටම වාල්මිකී නම් භාරත පඬිවරයා වෙත කතෘත්වය පැවරෙන “රාමායණයේ” රාවණට වඩා දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් විසින් ලංකාවේ ජනවහරින් උකහාගත් ඇතැම් දෙයකට නව මතවාදයක් කවා පෝෂණය කර මතුකරගන්නට තැත්කරන රාවණ කෙනෙකුගෙන් ජීවය ලත් බව සිතේ.

මහාභාරතයේ පෙන්ග්වීන් ප්‍රකාශනය

කොටස් නොහොත් ඛණ්ඩ පහකින් (ඇතැම් අය මෙය හයක්ය, හතක්ය යැයි පවසයි) යුතු වාල්මිකී ගේ “රාමායණය” තුල රාවණ චරිතය ප්‍රධාන තැනක් ගන්නේ ආරණ්‍ය ඛණ්ඩයේ සහ ලංකා ඛණ්ඩයේය. සීතා පැහැරගෙන ලංකා රාජ්‍යයට (මෙය ශ්‍රී ලංකාවමදැයි යන්නත් විද්වතුන් අතර විවාදිත කරුණකි) ගෙන එන්නේ සහ ඇයව බේරාගෙන රාවණ මරා දැමෙන්නේ පිලිවෙලින් මෙම ඛණ්ඩ දෙකෙහිදිය. රාවණ මරා දමන රාම, ලංකා රාජ්‍යය තුල විභීෂණ නම් තම සොයුරා සිහසුනට පත්කරයි. “රාමායණය” ඉතාම සංකීර්ණ සංස්කෘතික ප්‍රපංචයකි. සම්භාව්‍ය බටහිර සාහිත්‍යයේ එන ග්‍රීක මහා කවි ද්විත්වය වන හෝමර්ගේ “ඉලියඩ්” හා “ඔඩිසි” තරම්ම මෙය සංකීර්ණ වන හේතු කිහිපයකි. එහි පලමුවැන්න වන්නේ මේ මහා කාව්‍ය රචනයට මූලික වන පරිකල්පනය, ඒ ඒ සමාජයන්ගේ දේශපාලන හා සංස්කෘතික මතවාදයන් අපගේ තත්කාලීන නිර්වචන හා මතවාදීමය රාමූන් හා ගලපාගැනීමේ තිබෙන දුෂ්කරතාවයයි. එයට හොඳම උදාහරණය සපයන්නේ පුරාතන භාරතය යන භූමියේ දිග පළල පවා නිශ්චය කරගැනීමට හා එය එදා තිබෙන්නට ඇති ආකාරය ගැන චිත්‍රණය කරගැනීමට අපට ඇති අපොහොසත් බාවයයි. පකිස්ථානය, ඉන්දියාව, නේපාලය, ශ්‍රී ලංකාව (ශ්‍රී ලංකාව භාරතයේ කොටසක්ද? නොවේද?) වැනි ජාතික රාජ්‍ය සංකල්පයෙන් අධිනිශ්චය වුනු සංස්කෘතික සාක්ෂරතාවයකින් මේ වෙනත් ඥාන පදනමක පිහිටන මහා කවියක එන සංකේතාත්මක චරිත ඔස්සේ තම භූ-දේශපාලන ඒකකයේ ආරම්භය සෙවීම කල නොහැක්කකි.

“මහා භාරතය” හෝ “රාමායණය” රචනය වන පරිකල්පනය අපෙන් දුරස්ථවන ආකාරයටම මේ කාව්‍යයන් රචනය වන අරමුණු ද අපෙන් ඈත්ව පිහිටි ඒවා වේ. අප අතට මේවා අද පත්වී ඇත්තේ ප්‍රධාන වශයෙන් පොසිල බවට පත්වුනු සංස්කෘතික මෙවලම් ලෙස විනා පවතින හා හුස්ම ගන්නා සාහිත්‍යයක් ලෙස නොවේ. නමුත් මෙම මහා කාව්‍ය රචනය වූයේත් හා ඒවායේ විකාශනය සිදුවූයේත් එදාට වලංගු වුනු තත්කාලීන දේශපාලන, සමාජ හා සංස්කෘතික ධාරාවන් හරහායි. වර්ජිල්ගේ මා මුලින් සඳහන් කල තත්වය ඊට උදාහරණ සපයයි. වර්ජිල්ගෙන් වෙනස් වන හෝමර්, වාල්මිකී හා ව්‍යාස (මහාභාරතයේ සම්ප්‍රදායක කතෘ) ලෙස අප හඳුන්වන අයගේ කෘතිවල ඇති විශේෂ ලක්ෂණයක් වන්නේ මේවා ප්‍රාදේශීයමූලීකව හා ජනමූලීකව දියුණුවුනු අලිඛිත සම්ප්‍රදායක් ද, එකිනෙකින් වෙනස්වන ද්විතියික සාහිත්‍යයකටද ජීවය සපයා ඇති වීමයි. “රාමායණය” පමණක් ඉන්දියානු භාෂා රැසකින් ලියවී ඇති අතර, එය අග්නිදිග ආසියාතික කලාපයේ රටවලටද පැතිරී එම ප්‍රදේශවල ජන සාහිත්‍යය පෝෂණය කරමින්ද, ඒ ඒ සංස්කෘතිකාංග උකහා ගනිමින් එම සංස්කෘතීන්වල පරිකල්පනයට එක්කරමින්ද වර්ධනය වූවකි. අනෙක් අතට මේ ඇතැම් කාව්‍යවල ඇතැම් ඛණ්ඩ පසුකාලීන එකතූන් වන අතර කතෘත්වය පවා සාමූහික හා සමාජයීය බලපෑමකින් සිදුවුනු බවට මත පවතී. උදාහරණ ලෙස “මහාභාරතය” ක්‍රි.පූ 7 වන සියවස සිට ක්‍රි.ව 4 වන සියවස වැනි වසර 1100ක් පමණ පුරාවට පරිනාමය වෙමින් ආ බවට මත පවතී.

තුන්වනුව මතුවන සංකීර්ණතාවය වන්නේ මෙවැනි පරිකල්පිත සාහිත්‍යය දේශපාලනීකරණය වී අප දන්නා සමාජයේ දේශපාලන, ආර්ථික හා සංස්කෘතික සබඳතා සරල කොට බැහැර කිරීමයි. එමෙන්ම ඕනෑම පුරාවෘත්තයක මතුපිටින් සබඳතා ගොඩනංවා පෙන්විය හැකි සුළු යමක් තිබිය හැකි වුවත් ඒ තුල විද්‍යාත්මකව සනාථ කිරීමට අපහසු, විශ්වාසයක් හෝ ඇදහිල්ලකට එහා නොයන මහා රික්තකයක් ඇත. පුරාවෘත්ත දේශපාලනීකරණය විමේදී මේ රික්තක කලාපයට ඒ දේශපාලන මතවාදය ආනයනය කිරීම කල හැකි අතර, එයින් පසුව එම වෘත්තාන්තය දේශපාලන ව්‍යාපාරයක ගබඩා කාමරයේ ඉදිරි දොර ලෙස භාවිතයට ගනී.

පෙර-අපර දෙදිග වීර කතා සාහිත්‍යය තුලනාත්මකව

ලෝක ඉතිහාසයේ විවිධ සාහිත්‍යයන් හා සංස්කෘතීන් හැඩගැසීමේදී පෙර-අපර දෙදිග වීර කාව්‍ය (වීර කතා) සම්ප්‍රදායන්ගෙන් ලබා ඇති පන්නරය සලකා බැලිය යුත්තකි. විශේෂයෙන්ම තුලනාත්මක හැදෑරීමක් තුලදී යුරෝපා සාහිත්‍යයේ හැඩගැසීම තුල සම්භාව්‍ය ග්‍රීක හා රෝමානු සාහිත්‍යයේ බලපෑම නැවත නැවතත් මතුවන්නකි. උදාහරණයක් ලෙස නූතන ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය ගතහොත් එහි සෑම කඩඉම් යුගයකම පාහේ බටහිර සම්භාව්‍ය සාහිත්‍යය සමඟ පොදුවේත්, එහි වීර කාව්‍ය සම්ප්‍රදාය සමඟින් විශේෂයෙනුත් අන්තර්-පඨිතතා (නැතිනම්, එකිනෙක හරහා යෑම්) හමුවේ. 17 වන සියවස මුල් කාර්තුවේ නාට්‍ය නිෂ්පාදනය කල විලියම් ෂේක්ස්පියර්ගේ ඇතැම් නිර්මාණ ගත්තත්, 17 සියවස අග සිට 18 සියවස මුල් භාගය හරහා පරිනතභාවයට පත්වන ඔගස්ටන් සම්ප්‍රදායේ සාහිත්‍යය සැලකුවත්, 19 සියවස මුල් කාර්තුවේ කාව්‍යකරණයේ යෙදුනු ජෝන් කීට්ස්ගේ ඇතැම් කවි සලකා බැලුවත්, ඊට සියවසකට පමණ පසුව බිහිවුනු යුරෝපා නව්‍යවාදී සාහිත්‍යය ගවේෂණයේදීත් මේ කාරණය නැවත නැවත ඉස්මතු වනු පෙනේ.

හෝමර්ගේ “ඉලියඩ්” කෘතිය සහ ඒ ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුනු “ට්‍රෝයි” චිත්‍රපටය

සම්භාව්‍ය සාහිත්‍ය අධ්‍යයනය තුල ග්‍රීක සම්ප්‍රදායේ මහා වීර කාව්‍ය දෙකක් ගැන හදාරනු ලබයි. “හෝමර්” යන සම්ප්‍රදායික නමින් අප සාමාන්‍යයෙන් හඳුන්වන අයෙකු විසින් නිර්මාණය කරන ලද බවට පිලිගැනෙන මේ කාව්‍ය ද්විත්වය නමින් “ඉලියඩ්” හා “ඔඩිසි” නම් වේ. මේවා ක්‍රි.පූ 8 වන සියවසේ ප්‍රබන්ධ කරන්නට ඇති බව සම්ප්‍රදායක පිලිගැනීම වුවත්, මේවා කාලයත් සමඟ පරිනාමය වෙමින් පැමිණි බවට සාධාරණ මතයක් ඇත. “ඉලියඩ්” හා ”ඔඩිසි” මුල්ම අවස්ථාවේදී වාචිකව පවත්වාගෙන ආ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදායකට අයත්ය. ඒවා ලේඛණගත කෙරෙන්නට ඇත්තේ පසුකලෙක බව පිලිගැනීමයි. මේ අලිඛිත ඉතිහාසය හා පරිනාම ප්‍රවණතාවය නිසා මෙම වීර කාව්‍යවල අන්තර්ගතය, ඒවාට අදාල කතා වස්තූන්, මෙන්ම ආඛ්‍යාන රීති ආදියද සාමූහික ජන විඥානයක් තුල පහසුවෙන් ප්‍රචාරණය හා ප්‍රසාරණය වෙමින් කලක් මුලුල්ලේ පවතින්නට ඇත. එමෙන්ම, වෙලඳ කණ්ඩායම් හා දේශගවේෂක සංචාරකයින් අතින් දේශ හා සංස්කෘතික සීමා අතික්‍රමණය කරමින් මේ කතා වස්තූන් ප්‍රදේශ ගණනාවක් හරහා විසරණය වන්නට ඇත. මේ හේතුව නිසාම මෙම මහා කාව්‍යවල ප්‍රාදේශීය සංස්කරණයන් මෙන්ම විවිධ සංස්කෘතීන්ට අනුකූල වුනු රචනයන්ද පවතී. මෙම නව සංස්කෘතීන් අතරට කාන්දු වීමත්, වෙනත් එවැනි සංස්කෘතීන්ගෙන් අවශෝෂණය කරගැනීමත් වඩාත් හොඳින් ඉස්මතුවන අවස්ථාවක් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය තුල වන අතර එය ගැන පසුවට සඳහන් කරන්නෙමු.

ග්‍රීක සම්ප්‍රදායේ හමුවන තවත් වඩා පසු කාලිනව රචනය වුනු මහා කාව්‍යයක් වන්නේ ක්‍රි.පූ 3වන සියවසේ ලියන්නට ඇතැයි සැලකෙන රෝඩ්ස් හි ඇපොලෝනියස් ප්‍රබන්ධ කල “ආර්ගොනොටිකා” (හෙවත්, “වොයේජ් ඔෆ් ද ආර්ගෝ”) කෘතියය. “ඉලියඩ්” හා “ඔඩිසි” මෙන් නොවන එහි මුල් ප්‍රකාශනයම ලිඛිත එකකි. “ඉලියඩ්” කාව්‍යයට වස්තු විෂය වන්නේ ග්‍රීක පුරවෘත්ත හා ජනශ්‍රැති සාහිත්‍යයේ කේන්ද්‍රීය ස්ථානයක් හිමිකරගෙන ඇති ට්‍රෝජන් යුද්ධයයි. “රාමායණයේ” ලංකා සටන හා “මහාභාරතයේ” කුරුක්ෂේත්‍ර සටන වැනිම වූ ප්‍රාග්-ඓතිහාසික සමයක පිහිටන මෙහිදී ග්‍රීක රාජ්‍යයන්ගේ එක්සත් හමුදාවක් විසින් බටහිර (සුළු) ආසියාවේ පිහිටි බවට පුරාවෘත්තවල සඳහන් ට්‍රෝයි දේශය වටලා එයට පහර දීමක් සිදුකරයි. මෙම ආක්‍රමණයට හේතුව ලෙස පුරාවෘත්තවල සඳහන් වන්නේ – “රාමායණයේ” ආකාරයටම – ප්‍රාග්-ඓතිහාසික ග්‍රීසියේ ස්පාර්ටාවේ මෙනොලෝස් රජගේ මෙහෙසිය වූ හෙලන් කුමරියව ට්‍රෝයි නුවරින් එහි පැමිණි පැරිස් කුමාරයා විසින් “පැහැරගෙන” යාමයි (මෙය පැහැරගෙන යාමක්ද, කැමැත්තෙන් යාමක් ද කියා අදටත් විද්වත් විවාද පවතින අතර, පුරාවෘත්තයේ විවිධ වෙළුම් අතරද පරස්පරතා පවතී). මෙම “පලායාම” මෙනොලොස්ට තම කීර්තිනාමය හා සම්බන්ධ ගැටළුවක් වන අතර ග්‍රීසියේ වඩාත් රණකාමී රජතුමා ලෙසට පුරාවෘත්තයේ එන ඇගමෙම්නොන්ට මෙය ට්‍රෝයි නුවරට පහරදී අල්ලා ගැනීමට හොඳ නිමිත්තක් සැපයූ සිද්ධියකි.

විවිධ ග්‍රීක රාජ්‍ය රැසක සහය ඇතිව දියත් වන නැව් සේනාංකය ට්‍රෝයි නුවර වටලයි. ශක්තිමත් කොටු බැම්මකින් වටකර ඇති ට්‍රෝයි නුවර ප්‍රසිද්ධියට පත්වී තිබුනේ “යටත්කරගත නොහැකි” නගරයක් ලෙසයි. ග්‍රීක හමුදාව වසර දහයක් කඳවුරු බැඳ සිටියි. “ඉලියඩ්” කාව්‍යය ආරම්භවන්නේ මේ දසවැනි වර්ෂයේදී, සටන් විරාමයක් අතරතුරදීයි. ට්‍රෝයි නුවර වෙරළ තිරයේ පවතින නිද්‍රාශීලී තත්වය දෙස ඔලිම්පස් කඳු මුදුනේ සිට බලා සිටින දෙවිවරුන් තීරණය කරන්නේ මේ අලස, අතීරණාත්මක තත්වය පැවතුනා කල් වැඩි බවයි. “දේව-මැදිහත්වීමකින්” එක් පිලකින් අනෙක් පිලට නිකුත්වන ඊතලයකින් සටන තීරණාත්මක ලෙස යලි ඇවිලේ.

මෙසේ ආරම්භවන “ඉලියඩ්” මහා කාව්‍යයේ අප අද භාවිත කරන මුද්‍රණය පරිච්ඡේද (හෝ ඛණ්ඩ) 24 කින් යුතු කෘතියකි. එය අවසාන වන්නේ ට්‍රෝජන් හමුදාවේ මහා යුධවිරුවා වන හෙක්ටර් කුමාරයාගේ මරණයෙනි. ට්‍රොජන් යුද්ධයෙන් පසු අවස්ථාවක් පාදක කරගනිමින් රචනය වන “ඔඩිසි” මහා කාව්‍යය යුද්ධයට සහභාගී වී, එය ජයගැනීමට උරදුන් ග්‍රීසියේ ඉතාකා රාජ්‍යයේ ඔඩිසියස් (යුලිසිස්) ගේ සියරට බලායෑමේ වික්‍රමය විග්‍රහ කරයි. ට්‍රෝයි නුවර මහා කොටුබැම්ම පරයමින් නගරය තුලට ඇතුලු වී එය යටත් කරගෙන විනාශ කිරීමට යොදාගත් “ට්‍රෝජන් අශ්වයා”ගේ ප්‍රයෝගය ඔඩිසියස්ගේ උපක්‍රමයකි. තම පීතෘභූමිය බලා ගමන් ගන්නා ඔඩිසියස් විවිධ අනතුරු හා ආන්තරා වලට මුහුණ දෙයි. ඔහුට නැවත තම ගම්බිම් බලා ලගාවීමට වසර දහයක්ම ගතවේ. ඔහුගේ නැව කුනාටුවලට හසුවේ. විවිධ දූපත්වල වෙසෙන සුන්දර ගැහැණුන් නිසාද ගමන ප්‍රමාද වේ. නැවත තම රාජධානිය වෙත ලඟාවීමේදී තම සිහසුනත් ඔහුගේ රැජිණ පෙනෙ‍ලාපීවත් අත්පත්කරගැනීමට තරඟ කරන එකසිය නවදෙනෙකු පරාජයට පත්කිරීමටද ඔඩිසියස්ට සිදුවේ.

රෝඩ්ස් හි ඇපොලොනියස්ගේ “ආර්ගොනොටිකා” ද වික්‍රමාන්විත ගවේෂණයක් මත කේන්ද්‍රවන කාව්‍යයකි. තමාට පැවරෙන වීර අභියෝගයක් ජයගන්නට ජේසන් නැමැති එම කාව්‍යයේ මහා වීරයා තම පිරිසත් සමඟ යෙදෙන සමූද්‍ර තරණයක් හරහා කතාව ගොඩනැගේ. ත්‍රාසජනක අවස්ථා, මායාභූත හමුවීම්, අනාගත වාක්‍ය, දේව මැදිහත්වීම් ආදී “ඉලියඩ්” හා “ඔඩිසි” තුල විශේෂයෙනුත්, මහා කාව්‍ය සාහිත්‍යයේ පොදුවේත් ඇති ආඛ්‍යාන හා කතා රීති මෙහිදීද දක්නට ඇත. ජේසන්ට තම අභියෝගය ජයගන්නට උපකාර කරන්නේ ග්‍රීක ලෝකයෙන් බාහිර කොල්කිස් (වර්තමාන ජෝර්ජියාවේ බවට සැලකෙන) හි “මායාකාර” මිඩෙයාය. ග්‍රීක පුරාවෘත්තයට හා සාහිත්‍යයට අනුව මිඩෙයා ජේසන් සමඟ නැවත ග්‍රීක ලෝකය බලා පැමිණේ. මිඩෙයා වෘත්තාන්තය ද විවිධාකාරයෙන් ග්‍රීක සාහිත්‍ය තුල ස්ථානගත වන අතර ඉන් වඩා ප්‍රසිද්ධ අවස්ථාවක් වන්නේ යුරිපිඩිස්ගේ “මිඩෙයා” නාට්‍යයයි.

තම පියාගේ ආත්මය මුනගැසෙනු වස් මළවුන්ගේ ලෝකයට පිවිසෙන “ඉනීඩ්” හි ඉනියාස්.

එහි අනෙකුත් කලා, ගෘහ නිර්මාණ හා සංස්කෘතික දායාදයන් ප්‍රකට කරන අයුරින්ම රෝමයේ සාහිත්‍යය තුලත් ග්‍රීක සම්ප්‍රදායේ ලක්ෂණ තදින් පිහිටා තිබේ. රෝම සම්ප්‍රදායේ මහා කාව්‍ය අතර වර්ජිල්ගේ “ඉනීඩ්” (ක්‍රි.පූ 29-19) හා ඔවීඩ්ගේ “මෙටමෝර්ෆසීස්” තුලනාත්මක සම්භාව්‍ය සාහිත්‍ය අධ්‍යයනය තුල වැදගත් තැනක් හිමිකරගනී. මෙහිදී “ඉනීඩ්” තම ක්ෂේත්‍රය බවට පත්කරගන්නේ රෝමයේ පුරාවෘත්තමය ආදි මුතුන්මිත්තා වන (ඇතැම් අය ඇනියාස් කියා හඳුන්වන) ඉනියාස් ප්‍රමුඛ පිරිස “හිස්පෙරියා” නොහොත් “බටහිර භූමිය” සොයා යන ගමනයි. ඔවුන්ගේ ගමන ආරම්භවන්නේ ග්‍රීකයින් විසින් ගිනිතබා විනාශ කල ට්‍රෝයි නුවර සිටයි. ට්‍රෝජන් නුවරින් දිවි ගලවාගත් 700ක් දෙනා සමග රහසිගතව සඟවා තැබූ නැව් සේනාංකයක නැගී පිටත්වන ඉනියාස් බාධක රැසක් අභිබවමින් තම ගමනාන්තය සොයා ගමන් කරයි. “ඉලියඩ්” මෙන්ම මෙම කාව්‍යයද ආරම්භ වන්නේ වීර කාව්‍ය සම්ප්‍රදායට අනන්‍ය රීතියක් වන කතාවේ අවසානයට ආසන්න අවස්ථාවකිනි (“medias res”). මෙසේ අවසානයට ආසන්න තැනකින් ආරම්භවන කතාව බොහෝ විට ප්‍රතිආවර්ජනයක් වැනි ක්‍රමෝපායක් හරහා කතාවේ මුල් අවස්ථාවන් ග්‍රහණය කරගෙන නැවත ඉදිරියට විකාශය වේ. සාමාන්‍ය මතය වන්නේ “ඉනීඩ්” ප්‍රබන්ධ කර අවසන් කිරීමට පෙර වර්ජිල් මිය ගිය බවත්, ඔහුගේ අවසන් කැමැත්තට පිටින් යන රෝමයේ ඔගස්ටස් අධිරාජ්‍යයා මෙම කෘතිය ප්‍රකාශයට පත්කල බවත් ය.

“ඉලියඩ්” සිට “ඉනීඩ්” දක්වා වන අපරදිග වීර කාව්‍යාවලියට සමාන්තරව බිහිවුනු පෙරදිග වීර කාව්‍ය සම්ප්‍රදාය වාල්මිකීගේ “රාමායණය” සහ ව්‍යාසගේ “මහාභාරතය” යන කේන්ද්‍ර දෙකෙන් යුක්තය. ක්‍රි.පූ 7-4 සියවස් අතර ලියවුනු බවට (එහි අවසන් කොටස් ක්‍රි.ව 4 වන සියවසේදී පමණ ලියවෙන්නට ඇතැයි ද ඇතැම් අය සලකන) “රාමායණයේ” සම්ප්‍රදායානුකූල කතෘත්වය පැවරෙන්නේ වාල්මිකී නම් පඬිවරයාටය. පද්‍ය 24,000 කින් පමණ යුතු “රාමායණය” හා සමපාතවන පද්‍ය 200,000කින් පමණ යුක්ත “මහාභාරතය” ක්‍රි.පූ 3 හා ක්‍රි.ව 3 සියවස් අතර ලියවෙන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරෙයි.

අපරදිග ලෝකයේ “ඉලියඩ්” හා “ඔඩිසි” කාව්‍යයන් ජන ජීවිතයට, සංස්කෘතියට, සාහිත්‍යයට බලපෑ ආකාරයටමත්, ඒවා වෙලඳාම, යුද්ධය, සංක්‍රමණය හා දේශගවේෂණය අතින් ප්‍රාදේශීය වශයෙන් හා කලාපීය වශයෙන් සංසරණය වුනු ආකාරයටමත් “මහාභාරතය” හා “රාමායණයද” දකුණු, නැගෙනහිර හා අග්නිදිග ආසියා කලාප තුල විසරණය විය. ප්‍රාදේශීය වශයෙන් මේවාහි ප්‍රභේද ඇතිවුනු අතර හින්දු හා බෞද්ධ සංස්කෘතික බලපෑමද මෙයට හේතුවන්නට ඇත. උදාහරණයක් ලෙසට 12 වන සියවසේ පමණ රචනා වන්නට ඇතැයි සිතන “රාමාවතාරම්” හෙවත් “කම්බා රාමායනය” වාල්මිකීගේ රාමායණය දෙමළ භාෂාවට නැගීමට ගත් උත්සාහයකි. ඇතැම් අග්නිදිග ආසියාතික කලාපීය රටවල රාම බෝධිසත්ව ස්වරූපයෙන් සැලකීම නිසා “රාමායණය” ඒ පරිකල්පනයට පහසුවෙන් ඇතුලු වන්නට ඇත.

“මහාභාරතය” හා “රාමායණය” යන කාව්‍ය ද්විත්වයම පෞරාණික හින්දු ඉගැන්වීම් ව්‍යංගයෙන් සමාජගත කරන්නටත් ඒවා පවත්වාගෙන යාමටත් පබැදුනු බව එක් මට්ටමකදී පැහැදිලි වේ. මෙම මහා කාව්‍ය ද්වන්ධය පොදු වශයෙන් පීතෘ භූමිකාව, සහෝදර සබඳතා, විවාහය හා ගෘහස්ථ ජීවිතය, දේශපාලනය, පාලිතභාවය, රාජත්වය, දෙවියන් ‍කෙරෙහි වන භක්තිය ආදී සංස්කෘතික අංශ පිලිබඳව පරමාදර්ශ සපයන අඛ්‍යානයන් ලෙස සැලකිය හැක. “රාමායණයේ” එන රාම, සීතා, භරත, ලක්ෂ්මණ, රාවණ හා හනුමන් ඒ ආකාරයෙන් ඉන්දීය උප මහද්වීපයේත් අග්නිදිග ආසියා කලාපයේ වියට්නාමයේ සිට තායිලන්තය හා ඉන්දුනීසියාව දක්වාත් ඒ ශිෂ්ටාචාරවල ජනවිඥානයට ඇතුලු වී ඒවා තුල වෙනම අනන්‍යතා ගොඩනගාගත්හ.

පොදු තේමා හා ලක්ෂණ

වෙනත් ලක්ෂණද ඇතුලත්ව පහතින් සඳහන් කර ඇති විශේෂ සාධක බටහිර හා පෙරදිග වීර කාව්‍යයන් තුල පොදු රීතීන් ලෙස භාවිත වේ.

1) රජවරුන් හා මහා වීරයන් ආශ්‍රිතව කතා හා තේමා
2) මනුෂ්‍ය ලෝකය හා මැදිහත්වන දෙවිවරුන් (Divine intervention)
3) පරමාදර්ශී චරිත
4) මහා කාව්‍යවලට අනන්‍ය අතිශයෝක්තිය (Epic exaggeration)
5) වීරත්වය තීව්‍ර කරන උපමා රූපක
6) අනාගත වැකි / දේව වැකි
7) වෙනත් සමාන්තර ප්‍රබන්ධ හා ප්‍රවාද සමඟ ඇති සංකලනය

කුමන සම්ප්‍රදායට අයත් වුවත් වීර කාව්‍යවල ප්‍රධාන චරිත ලෙස මෙහෙයවෙන්නේ රජවරුන් හා ප්‍රභූ පැලැන්තියේ අයයි. දුප්පත් සිඟා ජීවත් වන පීඩිත මිනිසෙකු ගැන අද දක්වා වීර කාව්‍යයක් ලියවී නැත. රනින් සැරසූ මහා මන්දිර, සමෘද්ධිය හා සාරවත් බව, මහා සටන් හා මහා යුද්ධ, හැතැප්ම ගණන් ඈතට ඊතල විදින දුනු, කැපුම් පහර හා හී තුවාල දරාගෙන සටනේ යෙදෙන වීරයන්, විවිධ තරාතිරමේ දෙවිවරුන් හා කෙරෙන මුනගැසීම්, අනර්ඝතම මට්ටමේ භෝජන සංග්‍රහ ආදිය නැවත නැවත දැකිය හැකි සාමාන්‍ය අවස්ථාවන්ය.

Draupadi Vastraharan
ද්‍රෞපදීගේ වස්ත්‍රාහරණය අවස්ථාව – “දේව මැදිහත්වීමට” යෝග්‍ය උදාහරණයක් ලෙස.

හස්තිනාපුර උරුමය වෙනුවෙන් කෞරව හා පාණ්ඩව ඥාති සොයුරන් අතර ඇතිවුනු යුද්ධය හෙවත් කුරුක්ෂේත්‍ර යුද්ධය “මහාභාරතයේ” උච්චතම අවස්ථාවක් ලෙස සැලකිය හැක. “මහාභාරතය” ඇසුරින් නිමවුනු ටෙලි නාට්‍යයක් 90 දශකයේ මුල් කාලයේ ලංකාවේද විකාශනය වුනු නිසා මෙය ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට සමීප කතා පුවතක් බව සිතේ. පාණ්ඩව කුමාරවරුන්ගේ දක්ෂතම දුනුවායා වුනු අර්ජුන් හා ඔහුගේ රථචාර්ය ක්‍රිෂ්ණ අතර ඇතිවුනු දෙබස ආශ්‍රිතව හින්දු සම්ප්‍රදායේ වැදගත්ම කෘතියක් වන “භගවත් ගීතාව” සම්පාදනය වී හින්දු සංස්කෘතියට එකතු විය. තම ලේ ඥාතීන් සමඟ සටන් කිරීමට සිදුවීමේ ආත්මීය උභතෝකෝටිකයට මුහුණ දෙන අර්ජුන්ට ක්‍රිෂ්ණ ලබාදෙන මාර්ගෝපදේශය ඇසුරින් මෙය රචනා වී ඇත. ඉහත පොදු ලක්ෂණ අතරින් අවසානයට සඳහන් කල සමාන්තර ආධ්‍යාත්මික හා සාහිත්‍ය ලෝකය සමඟ මහා කවි සංකලනය වුනු ආකාරය තේරුම් ගැනීමට “භගවත් ගීතාව” නිදර්ශනයක් සපයයි. මෙවැනිම වෙනත් අවස්ථා ජනශ්‍රැතිය මෙන්ම පුරාන කවි සම්ප්‍රදායේ සාහිත්‍ය තුලද දැකිය හැක.

මනුෂ්‍ය කටයුතුවලට දෙවියන් මැදිහත් වීම, මනුෂ්‍ය ක්‍රියාකාරකම් දේව භක්තිය හා කැමැත්තේ පිලිබිඹුවක් වීම, ඔලිම්පස් වැනි දේව සභාවක ගන්නා තීරණ අනුව මනුෂ්‍ය දෛවය හැසිරවීම ආදී භූතාත්මක තලයන් වීර කාව්‍යවල අනන්‍යතාවයේ කොටසකි. “ඉනීඩ්” කාව්‍යයේ ට්‍රෝයි නුවර යුද්ධයෙන් විනාශ වීම එම නුවරට අධිපති දෙවියා වුනු නෙප්චූන්ද ඇතුලු ප්‍රභූ තලයේ දෙවිවරුන් කිහිප දෙනෙකුගේම අනුමතය හා එකඟතාවය මත සිදුවුනු එකකි. ගිනිගෙන විනාශ වුනු ට්‍රෝයි නගරයෙන් පලායන සරණාගත කණ්ඩායමට නායකත්වය දෙන ඉනියාස්ගේ බිරිඳ වන ක්‍රෙවුසා පලායන කණ්ඩායමෙන් වෙන්කර ඇගේ මරණය වෙත යොමුකරවන්නේද දේව මැදිහත්වීමෙනි. (මීට හේතුව වන්නේ අනාගතයේ ලතින් දේශයේ බිහිකරන නව රාජ්‍යයක ඉනියාස් හා අතිනත ගැනීමට රැජිණක් දේව කැමැත්ත අනුව ඒ වනවිටත් තෝරා සිටින නිසාය).

“රාමායණය” ඉන්දුනීසියාවේ වේදිකාවට නැගූ අවස්ථාවක් 

දේව අතපෙවීම් සම්බන්ධ ස්මරණීය අවස්ථාවක් “මහාභාරතයේ” දාදුකෙලියේ යෙදෙන පාණ්ඩව කුමාරවරුන්ගේ දේපල හා වස්තුව කෞරවයන් හට පරාජය වන අවස්ථාවේදී සිදුවේ. අවසානයේදී තම රැජින වන ද්‍රෞපදීවද ඔට්ටු තබා අහිමිකරගන්නා පාණ්ඩවයන් ඉදිරිපිටදීම ද්‍රෞපදීගේ ඇඳි වස්ත්‍රය උනාදැමීමෙන් ඇයව නිර්වස්ත්‍ර කිරීමට කෞරවයන් සැරසේ. මේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෞපදී තම දුක්ගැන්විල්ල ඉදිරිපත් කරමින් ක්‍රිෂ්ණට කන්නලව් කර සිටී. එම කන්නලව්වට කන් දෙන ක්‍රිෂ්ණ මැදිහත්වීම නිසා හාස්කමකින් ද්‍රෞපදීගේ වස්ත්‍රය ගලවන ප්‍රමාණයටම දිගුවී ඇගේ ශරීරය ආවරණය කරයි. අවසානයේදී එය ගලවන්නට අණ ලැබූ දුශාසන් කුමාරයා වෙහෙස වී ඇද වැටේ. මෙවැනි තීරණාත්මක අවස්ථා රැසකදී දේව මැදිහත්වීම දක්නට ලැබීම සාමාන්‍ය මහා කාව්‍ය ලක්ෂණයකි. “ඉලියඩ්” කෘතියේ යුධ පෙරමුණ දර්ශනයකදී (එම කාව්‍යයේ සුළු චරිතයක් වන) ඉනියාස් අමනෝඥ ලෙස ග්‍රීකයින්ගේ මහා වීරයා වන ඇකිලිස්ට අභියෝග කර සිටි මොහොතේ ඉනියාස් හා සටන් වැදී ඔහු පරාජය කර ඔහුව මරා දැමීමට ඇකිලිස් ලෑස්ති වෙයි. මෙවිට පොසයිඩන් (නෙප්වූන්) සුළං කුණාටුවක් මවා ඉනියාස්ව බේරාගනීයි. අනාගත රෝමයේ මුතුන්මිත්තා වන්නේ මේ ඉනියාස් ය.

වීර කාව්‍යවල වීරයන් පොදුවේ පරමාදර්ශී චරිත ලෙස ගොඩනංවා ඇත. දේව භක්තිය ඇතුළු මහා පුරුෂාර්ථ ඔවුන්ගේ ජීවිත හසුරුවයි. තමා ලතින් දේශය බලා යන ගමන අතරතුර උතුරු අප්‍රිකාවේ කාර්තේජයේ ඩයිඩෝ කුමරිය සමඟ ගෘහස්ථ සම්බන්ධයක් ඇතිකරගෙන සිටින ඉනියාස් ඇයව අතහැර නැවත නැව් නගින්නේ දේව පණ්වුඩයකට ගරු කරමිනි. නින්දේ දී සිහිනෙකින් ඔහු වෙත එන තම පියාගේ ආත්මයට වුනු පොරොන්දුවක් ඉටු කිරීමට ඉනියාස් ඉතා දුෂ්කර හා අභියෝගාත්මක ගමනක් වුනු මළවුන්ගේ ලෝකය බලාද පිටත්වෙයි.

මේ අතර දේව වාක්‍ය හා අනාගත වැකි ද ප්‍රධාන වීර කාව්‍ය තේමාවකි. සම්ප්‍රදායක වක්තෘ වරුන් මෙන්ම, වෙස්වලා පැමිණෙන දෙවිවරුන් හා සිහිනෙන් පෙනී සිටින මළගියවුන් මාර්ගයෙන් අනාගතයේ සිදුවීමට නියමිත දේ ගැන විවරණයන් මේ වීරවරයන් ලබාගනී. ඉතා වැදගත් අනාගත වැකි කිහිපයක්ම අඩංගු “ඉනීඩ්” කෘතියේ නිර්මාණ ගුණයෙන් ඉහලම අවස්ථාවක් වන්නේ ඉනියාස් වීරයා මළවුන්ගේ ලෝකයට පිවිස තම පියාගේ ආත්මය මුනගැසෙන අවස්ථාවයි. ලතින් දේශය සොයා යන ගමනේ බාධක හමුවේ හෙම්බත්වී සිටින ඉනියාස්ව යලි උපදින්නට වරම් හිමිකරගත් වුන් සිටින නිම්නයකට කැඳවා යන පිය ආත්මය එහි සිටින ඇතැම් ආත්ම පෙන්වා පවසා සිටින්නේ ඒ අනාගතයේ බිහිවන රෝමයේ උපදින්නට නියමිත අය බවයි. රෝම ඉතිහාසයේ ගාම්භීරබවද මතුකරමින් ලියවෙන “ඉනීඩ්” කෘතියේ ඉතා සාර්ථකම කාණ්ඩයක් ලෙස මම මෙම කොටස සලකන්නෙමි.

මෙවැනි අවස්ථා තීව්‍රව ඉදිරිපත් කිරීමට මහා කාව්‍ය රචකයා නිතරම අතිශයෝක්තිය, වීරත්වය ඔප මට්ටම් කරන උපමා රූපක, අලංකාරක, වර්ණනා ආදිය සම්ප්‍රදායිකව යොදාගනී. සාමාන්‍ය උපමා රූපක වලින් වෙනස් වන මේවා උපමාවක් ලෙස ගලපන අවස්ථාවක් දීර්ඝ ලෙස විස්තර කරමින් වෙනම කතා අවස්ථාවක් දක්වා ඒ හරහා ප්‍රවේශය ලබාගන්නා අවස්ථා මෙම සාහිත්‍යය තුල සුලභව දැකිය හැක. අතිශයෝක්ති වර්ණනා හා අලංකාරක පසුකලෙක වෙනත් සාහිත්‍ය ප්‍රභේද තුලටද අවශෝෂණය වී ඒවා පෝෂණය කර ඇතිබව තුලනාත්මක අධ්‍යයන හරහා හඳුනාගත හැක. පහසු උදාහරණයක් ලෙස සංස්කෘත සම්ප්‍රදායෙන් පෝෂණය වී ඇති සම්භාව්‍ය සිංහල සාහිත්‍යයේ කෝට්ටේ යුගය දක්වාම ඇතැම් නිර්මාණ තුල මෙම ලක්ෂණ හඳුනාගත හැක.


“ඔබේ යහපත වෙනුවෙන් එය අමතක කර දමන්නද?”

මෙහිදී කිසිවෙකු එල්ලුම් ගස් යැවීමක් හෝ පීඩාවට පත්කිරීමක් සිදුවිය යුතුද නැහැ. සිදුවිය යුත්තේ කාපට් එක යටට තල්ලු කල කුණු එතනින් එලියට ගෙන ප්‍රසිද්ධියේ, සම්මත ආකාරයට බැහැර කිරීමක්. අවංකව, හෘද සාක්ෂියට එකඟව වැරදි පිලිගෙන, ඒ පැවති තත්වයට වගවෙමින්, සමාව ගතයුතු අය සිටීනම් සමාව ඉල්ලා සිටීමක්. පිිලිගත හැකි නීති රාමුවක් තුල යුක්තිය පිහිටුවීමක්.

මේ කවිය ඇතැම් විට මාත් සමඟ උසස් ‍‍පෙල සාහිත්‍යය කල අයට මතක තිබෙනන්ටත් හැකියි. දෙවන ලෝක යුද්ධයත් සමඟ ජර්මනියෙන් විප්‍රවාසීව සිට, පසු කාලෙක ලාංකික ජාතිකයෙක් හා විවාහ වී තම ජීවිතයේ ඉතිරි කාලය කොළඹ ජීවත් වුනු ඇනලීසා කැට්ස් නොහොත් ඈන් රණසිංහගේ කවියක්. යුදෙව් ජාතික ඇගේ පවුලේ (මට මතක ආකාරයට) පියා හැර අනෙක් සහෝදර-සහෝදරයන්, මව ඇතුලු සියලු දෙනා නාසි හමුදා අතින් මිය යනවා. ඇය පසුකාලීනව ලියපු කවි සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් මේ අතීතය සිහිපත් කරනවා. මම මුලින් සඳහන් කල කවියේ නම “Vivre In Peace” – “සාමයෙන් ජීවත් වීමට නම්” වගේ අදහසක්.

ඈන් රණසිංහ

මේ කවිය දිගහැරෙන්නේ ලෝක යුද්ධ සමයේ ආර්යවාදී ජර්මානු හෙවත් නාසි පාලනය අතින් සිදුවුනු මානව විනාශය ගැන ඡායාරූප ප්‍රදර්ශනයක් ගැන පලවුනු විවෙචනයකට ප්‍රතිවිවේචනයක් ලෙසයි. ප්‍රදර්ශනය විචාරය කරන්නා අසා සිටින්නේ – “ජර්මානුවන් අතින් අපරාධයක් වුනා. ඒත් මේක හැමදාමත් මෙහෙම මඩේ දම දමා හෝදන්නට අවශ්‍ය වන්නේ ඩිප්‍රෙෂන් සමඟ අනුරාගයෙන් වෙලී සිටින්නෙකුට පමණකි” වැනි දෙයක්. කිවිඳිය මෙයට පිලිතුරු සපයමින් පවසා සිටින්නේ ඡායාරූපයකින් එහාට ගිය භීතිය, ම්ලේච්ඡත්වය, මරණය, අහිමි වීම සජීවීව තමා ඉදිරියේ මැවුනු බහු-විධිත අත්දැකීමක් නැවත නැවත ස්මරණ කිරීම වැදගත් බවත් එය ඒ භීෂණයේ ඡායාවක් පමණක්” බවයි. “ඔබේ යහපත වෙනුවෙන් එය අප අමතක කල යුතු වන්නේ ඇයි?” ඇය එතනදී විචාරකයාගෙන් අසා සිටිනවා.

අද, 2020 මැයි 18 වෙනිදා වනවිටත් සමස්ත ශ්‍රී ලාංකික දේශයම ග්‍රහණය වන ආකාරයේ පශ්චාත්-ගැටුම් වැඩසටහනකට හෝ එයට අවශ්‍ය පරිකල්පනයකට යාමට අප තවමත් අසමත්ව සිටිනවා. ලංකාවේ රාජ්‍යය ගැටුම් සම්බන්ධව දේශීය මට්ටමින් සාමාන්‍යයෙන් අනුගමනය කරන පිලිවෙල වන්නේ කාලයාට ඉඩදී බලාසීටීමේ සහ රොඩු බොඩු සියල්ල කාපට් එක යටට අතුගා දැමීමේ ක්‍රියාවලියයි. ජාත්‍යන්තරව බොහෝ විට සිදුවන්නේ කොටු පනිමින්, කොමිසම් පත්කරමින් ගෙන යන ක්‍රියාදාමයක් (මේ සම්බන්ධයෙන් ඇම්නස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් විසින් වාර්තාවක් පවා සම්පාදනය වී තිබෙනවා). යුද්ධයේ අවසන් කාලයේ මෙන්ම පසු-යුධ සමයේ මතුවුනු ඇතැම් සංකීර්ණතා අප ඉදිරියේ අදටත් තිබෙනවා. උතුරු ප්‍රදේශයේ ඉඩම් හා රැකියා සම්බන්ධ ගැටළුව විවිධ ස්වරූප වලින් තිබෙනවා. ඇතැම් ඉඩම් හා සම්ප්‍රදායික වගා හා ධීවර බිම් නිදහස් කරදුන්නත් එය උද්‍යෝගයකින් කරදුන් යලි පවරාදීමක් නොවේ. ඒ සඳහා දැවැන්ත අරගලයක් කරන්නට වසර 30ක යුද්ධයෙන් බැට කෑ ඒ සමාජයට සිදුවුනා. ඒ තත්වය තුලදීත් හෝටල්, නිවාඩු නිකේතන, සංචාරක කර්මාන්තය සම්බන්ධ අංශ ආදී නවීන ආර්ථිකය හා සම්බන්ධ තැන් රැසක ආධිපත්‍යය අදටත් පවතින්නේ ඒ ප්‍රදේශවල සාමාන්‍ය ජනයා අතේ නොවේ.

අතුරුදහන් වූවන් සඳහා යුක්තිය සොයා යන පවුල් සම්බන්ධ ක්ෂමා ආයතන වාර්තාවක් 

මේ අතර, දෙමළ ජාතික දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ ප්‍රශ්ණය යටයමින්, මතුවෙමින්, පවතිමින් තිබෙන එකක්.උතුරේ ජනතා නියෝජිතයින් මේ ගැන පසුගිය සතියේදීත් අගමැති මහින්ද හමුවී තිබුනත්, මෙය ඉතා පැරණි ප්‍රශ්ණයක විපරිත වර්තමාන අවස්ථාවයි. විවිධ පාර්ශවකරුවන් රැසක් උතුරේදීත්, දකුණේදීත් අවස්ථා ගණනාවකදී මේ සම්බන්ධව මතයක් ගොඩනගන්නට තැත් කලා. විශේෂ නිති යටතේ අත්අඩංගුවට ගෙන, පාපෝච්ඡාරණ මත සිර දඬුවම් නියම වූවන්ද ඇතුලුව සන්නද්ධ දෙමළ ව්‍යාපාරවලට සම්බන්ධ යැයි කියන තවත් 70කට නොඅඩු පිරිසක් සිරගෙවල්වල සිටින බව පැවසෙනවා. ඉතා අඩු වයසින් සිරභාරයට පත්වූ මේ ඇතැම් අය ද්වේශසහගතව සිරගත වූවන් බව විසාකේස චන්ද්‍රසේකරම් වැනි පර්යේෂකයින් කල අධ්‍යයනන් හරහා යෝජනා වෙනවා. ඒ ඇතැම් අය දැන් අවුරුදු 20 ගණනක් මෙම සිරගෙවල්වල සිටින්නේ සිවිල් යුද්ධයේ අවසන සිරභාරයට පත්වුනු සන්නද්ධ කැරලිකරුවන් ද පුනරුත්තාපනයෙන් පසුව යලි සමාජගත කෙරුනු තත්වයක් යටතේයි. මේ අතරම, යුද්ධයෙන් හා පසු-යුධ සමයේ අතුරුදහන් වුනු අය ගැන යුක්තිය අපේක්ෂාවෙන් කෙරෙන වසර ගණනක් දිග්ගැස්සුනු අරගලයක් ද රටේ පවතිනවා. මෙවැනි මතුපිට කාරනා හා බැඳුනු ව්‍යාකූල සමාජ-දේශපාලන ගැටළුවක් නොඇසූ කන් ව, ඒ ගැන අවධානයක් යොමු නොකරමින් රාජ්‍යය ඉදිරියට යන බවකි දක්නට තිබෙන්නේ.

යුද්ධයෙන් පසු අවධිය තුලදීද තම අයිතීන් වෙනුවෙන් අරගල කරන උතුරු වැසියන්. 

අද මැයි 18 වෙනිදා මගේ ෆේස්බුක් එකේ දෙදෙනෙක් වෙන වෙනම දමා තිබුනු පෝස්ට් දෙකක සාරාංශය පහතින් තිබෙනවා. දකුණේ ජීවත් වන පලමු කෙනා පවසන්නේ, රාජ්‍ය හමුදාව එදා නොසිටින්නට මේ රට අද අලු ගොඩක් වන්නට තිබූ බවයි. මොහුට 2009 මැයි මාසය වන විට වයස අවුරුදු 13යි. 2001 සටන් විරාම ගිවිසුම ඇතිවන අවස්ථාව වනවිට අවුරුදු 6යි. ඔහු උපත ලබන්නේ චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක ආණ්ඩු සමයේ සාකච්ඡා බිඳවැටී විමුක්ති කොටි සංවිධානය නැවත යුද්ධයට අවතීර්ණ වන වකවානුවේදීයි. දෙවන පෝස්ට් එක උතුරේ ඉපිද, එහි හැදී වැඩී, යාපනයේ උසස් අධ්‍යාපනය ලබා, ජීවිතයේ එක් අවස්ථාවකදී අත්අඩංගුවට පත්ව එහිදී වධබන්ධනයටද ලක්වුනු (එසේ වුනු බව පවසන) අද ලංකාවෙන් බැහැරව ජීවත්වන කෙනෙක්ගෙන්. ජාතිවාදී සිංහල හමුදා විසින් තම භූමිය අත්පත් කරගනිමින් නිමාවට පත්වුනු යුද්ධය අමතක නොකල යුතු බව ඔහු පවසනවා. අවසාන සටන් විරාම කාලයේ විශ්ව විද්‍යාල ශිෂ්‍යයෙකුව සිටි මොහු අද හතලිස් වියට ආසන්න කෙනෙක්. ප්‍රහාරක ජෙට් යානාවක් ඔහු මුල් වරට දැක ඇත්තේ අවුරුදු 8-9 වැනි කාලයේදී. ගුවනින් පැමිණ ප්‍රහාර දෙන ආකාරය ඔහුගේ ළමා වියේ අත්දැකීමක්. ඒ 80 දශකයේ අග භාගයේදීයි. ජිවිතයේ අවිනිශ්චිතබව සමඟ ජීවිත කාලය පුරාම ජීවත්වුනු ඔහු අදටත් (මා දන්න තරමින්) සරණාගත තත්වයේ සිටින්නෙක්.

සංස්කෘතික සහජීවනය ව්‍යවස්ථානුකූලව ස්ථාපිත කර ඇති අවස්ථාවන් තුලදීද කපටි දේශපාලකයින් වාර්ගික බෙදීම පවත්වාගැනීමට ඉදිරිපත් වීම ජාතික ගීය පිලිබඳ අර්බුදයේදී දැකගත හැකිවිය.

යුද්ධයෙන් තවමත් පීඩා විදින විවිධ ජන කණ්ඩායම් ගැන 2020න් ඇරඹෙන දශකයේදී වත් අප 20-20 දැක්මක් (20-20 vision) ඇති නොකරගතහොත්, සහ රාජ්‍ය මට්ටමින් මේවා සම්බන්ධව පැහැදිලිව මැදිහත් වී ජන විඥානය මෙහෙයවීමක් සිදුනොවුනහොත් එය ඛේදවාචකයක අනවශ්‍ය දිග්ගැස්සීමක්. දේශපාලන සිරකරුවන්ට පසු-යුධ සමයක අත්විය යුතු යුක්තිය, භූමිය හා ප්‍රාදේශීය සම්පත් ඒ ජනතාව අතට පත්කිරීම, අතුරුදහන් කෙරුනු හා මරණයට පත්කෙරුවන්ට අත්විය යුතු යුක්තිය වැනි දේ තවදුරටත් පමා නොකල යුතුයි. මා මීට පෙරදීත් සඳහන් කර ඇති ආකාරයට මෙහිදී කිසිවෙකු එල්ලුම් ගස් යැවීමක් හෝ පීඩාවට පත්කිරීමක් සිදුවිය යුතුද නැහැ. සිදුවිය යුත්තේ කාපට් එක යටට තල්ලු කල කුණු එතනින් එලියට ගෙන ප්‍රසිද්ධියේ, සම්මත ආකාරයට බැහැර කිරීමක්. අවංකව, හෘද සාක්ෂියට එකඟව වැරදි පිලිගෙන, ඒ පැවති තත්වයට වගවෙමින්, සමාව ගතයුතු අය සිටීනම් සමාව ඉල්ලා සිටීමක්. පිිලිගත හැකි නීති රාමුවක් තුල යුක්තිය පිහිටුවීමක්.

සිවිල් යුද්ධයකින් පසුව උදාවෙන සමය යුක්තිය හා සාධාරණත්වය ඉටුකිරීමට වෙන් විය යුතුයි. ජයග්‍රාහිකයින්-පරාජිතයින්, ම්ලේච්ඡයින්-ශිෂ්ඨයින්, උතුම් උන්-නීච උන්, අපේ උන්-උන්ගෙ උන් කියන දේශපාලන බෙදීම්වලින් එහාට නොයමින් බහු-වාර්ගික රටක මේ දේ සිදුකිරීමට කොහෙත්ම බැහැ. “කොටි නැගිටින” බවට කපටි දේශපාලකයෙක් මුරගාන මොහොතේ රටේ සැලකිය යුතු පිරිසක් සලිතවන තත්වයකයි අප තවමත් සිටින්නේ. මේ සියල්ල වෙනස් විය යුතුයි. උතුරේ ජන ජීවිතයේ ගැටළු දකුණේ විඥානය සමඟ සමපාත වියයුතුයි. අප දැනටමත් අවුරුදු 11ක් ප්‍රමාද වැඩියි.

වින්දිතයින් ගැන ලිවීමේ භාෂාව වෙනස් කරගැනීමට කාලයයි.

88-90 ආණ්ඩුවේ හමුදා, පොලිසිය සහ අතුරු හමුදා විසින් ජවිපෙ මර්ධනය කරපු ආකාරය ගැන කතන්දර පින්තූර ද සමගින් පත්තර වල පලවන ආකාරය අපි නිතරම දකිමු. ඒ ඇතැම් පත්තර නැවත නැවත ඒවාම පලකරනවා ද දකිමු. කොටස්වලට ඡේදනය කරමින්, සිරකරුවාගේ පිටුපසට කර විලංගු ලූ දෑතට යා කල දම්වැල බාල්කයේ එල්ලන තැනින් මතු සම්බන්ධ කර ඉතුරු කොටස ගැන කුතුහලයක් උපද්දවා මේ සතියේ සටහන නිම කරන ආකාරය ද දකිමු.

තවත් ඇතැම් සටහන්වල මේ කැරලිකරුවන් ගැන සඳහන් කරද්දී විස්තරය ආරම්භ වන්නේ මවු කුස පිලිසිඳගත් තැන සිටය. පවුලේ විස්තර, ළමා විය ආශ්‍රය කරපු අය, අත්අඩංගුවට පත්වූ හැටි, විඳපු වද වේදනා, මිය යන්න පෙර කරපු කතාව, මරණයට පත් වූ පසු හමුදාවෙන් මිනියට කල දේ, එය ගෝනියේ බාපු ආකාරය, කැරලිකරුවාගේ නැඟනිය දැන් පදිංචි රට, නැඟනියගේ වැඩිමහල් පුතා කරන රස්සාව – ඔය ආදී දේ.

ධර්මන් වික්‍රමරත්න වැන්නන්ද, සති අග අතිරේක වලට ලියූ ප්‍රසන්න සංජීව තෙන්නකෝන් වැනි අය අතරත්, පත්තර අවකාශයෙන් එහාට ගොස් තත්වය විමසීමේදී හමුවන්නන් අතරත් වැඩි වෙනසක් නැත. 88-90 භීෂණයේ ඕනෑම මට්ටමේ ගවේෂණයක ලිප් ගල් තුන මෙන් අදටත් සිටින්නේ ඒ.සී අලස්, සී.ඒ චන්ද්‍රප්‍රේම, සහ රොහාන් ගුණරත්න ය. ජවිපෙ කැරැල්ල සම්බන්ධ ඕනෑම ලියවිල්ලක ග්‍රන්ථාවලියේ සිට පාද සටහන් දක්වා සෑම අවස්ථාවකදීම හමුවන මේ තිදෙනා කැරැල්ල අවසන් වුනු උනු උනුවේම දැඩි උද්‍යෝගයකින් තම පොත් පල කලවුන් ය. චන්ද්‍රප්‍රේම හා ගුණරත්නගේ සාකච්ඡාව තුලදීත් වධකාගාරවල අභ්‍යන්තර තත්වය, සිරකරුවන් වධ බන්ධනයට ලක්වන ආකාරය, ඔවුන්ව මරණයට පත් කරන ආකාරයන්, අදාල දින වකවානු, (උපාලි ජයවීර වැනි) ඇතැම් සිරකරුවන් කල පාපෝච්ඡාරන ආදිය ගැන පැහැදිලි විස්තර ඇත.

කැරැල්ල සම්බන්ධ “අතිරේක” සාහිත්‍යය

මෙම පත්තර ගත්තත්, කැරැල්ලේ “අභ්‍යන්තර කතාව” කියන බවට අපට පොරොන්දු වන ගුණරත්න-චන්ද්‍රප්‍රේම පන්නයේ පොත් ගත්තත් එක පොදු සාධකයක් ඇත. වධ බන්ධනයට ලක්ව ඉතා කෲර අන්දමින් මිය යන පිරිසේ ලැයිස්තු සවිස්තරාත්මකව බෙදාහදාගෙන ඇතත් ඒ මරණ නියෝග කල හා ඒ නියෝග ක්‍රියාත්මක කල අය ගැන ඇත්තේ හැංගි හොරා සාකච්ඡාවකි. ඒ නම් ගම් සඳහන් වන්නේ ව්‍යංගයෙනි. ඒ බිහිසුනු මරණ ක්‍රියාත්මක කිරීම සටහන් කරන්නේ කර්මකාරකයෙනි. ඉතා වැඩි අවස්ථා ගණනක් ඇත්තේ ඒ වගකිව යුත්තන් ගැන කිසිම සඳහනක් නැති, ඔවුන්ව චේතාන්විතව ආවරණය කරපු සටහන්ය.

රොහාන් ගුණරත්නගේ කැරැල්ලේ “අභ්‍යන්තර කතාව”

“මෙහිදී අපට මතුවන ගැටළුව වන්නේ, මෙතරම් ආසාවෙන් තළු මරමින් නැවත නැවත පල කරන, නැතිනම් ආයාසයෙන් කරුනු එකතු කරමින් සම්පාදනය කරන ලිපි හා කෘති එසේ ලියන්නේ ඇයි? යන්නයි. ඒවා එසේ ලියන්නේ කාට කුමක් සඳහාද? යන්නයි. අපරාධයක වින්දිතයාගේ බිහිසුනු මරණය සති ගණන් අදිමින් ලියා, ඔහුව එසේ මරණයට පත්කල පුද්ගලයා හෝ ඊට අණ දුන් කෙනා බොඳ කර හැරීම රචනාත්මක පදනමින් දුර්වල නිර්මාණයකි. නමුත් මේවා රචනාත්මක සුන්දරත්වය පදනම් කොටගෙන ලියු ඒවා නොවේ. යම් යුගයක, යම් දේශපාලන මංසන්ධියක නියෝජනය වෙනුවෙන් ලියන්නට යෙදුනු ඒවා ය. රාජ්‍ය පාක්ෂික සිතින්, රාජ්‍යය වෙනුවෙන් සමාව භජනය කරන ලීලාවෙන් රචනයේ යෙදෙන ගුණරත්න, අලස් හා චන්ද්‍රප්‍රේම ගැන අපට කිසියම් හෝ අදහසක් ඇතිකරගත හැකි වුවත් නිදහස් ලේඛකයින් ලෙස පෙනී සිටින ඇතැම් අය මේ මර්ධන කතිකාව තිරස්-සිරස් කරගන්නා ආකාරය තේරුම් ගැනීම අපහසු ය.

අප පරපීඩකත්වයට ආශා කරන සමාජයක් වුවත් මෙය ඊට එහා ගිය වින්දිතභාවයේ නියෝජනය පිලිබඳ ගැටළුවක් ලෙස සිතිය යුත්තකි. බුදු පිලිමයක් ඉදිරිපිට ශ්‍රද්ධාව ඉතිරෙන, අතීත වාරි තාක්ෂණයකින් හික්මුනු අපි දායාද කරගත් සමාජයේ වෙස් මුහුන යටින් ඇත්තේ ප්‍රචණ්ඩත්වය හා භීෂණය විසින් ඉක්මනින් වෙලා ගන්නා රික්තකයකි. එහිදීත් බෙලහීනයා හැකි උපරිම කෲරත්වයකින් පීඩනයට පත්වීම දැකීම හා රසවිඳීම අපගේ විශේෂ ලැදියාවකි. මස්ඉඹුලගේ පොතක් කියෙව්වත් අප වඩාත් ආශා කරන්නේ අව-වරප්‍රසාදිත ගැහැණිය බිහිසුනු ආකාරයකින් මිය යනවා දකින්නය.

එහෙත් මගේ මුල් කාරණයෙන් අවසන් කරන්නේ නම් පත්තරවල වුවද භීෂණය හා වින්දිතභාවය ගැන මෙගා පලකිරීම හෝ එසේ බිහිසුනු මරණ අත්කරගත් වුන් ප්‍රදර්ශණ භාණ්ඩ කිරීමේ භාවිතය අවසන් කිරීමට කාලය මෙය යැයි සිතේ. 1971 කැරැල්ල අවසන් වී දැනට අවුරුදු 49 කි. 88-90 මර්ධනයට අවුරුදු 30 කි. ඊලාම් විමුක්ති සිවිල් යුද්ධය අවසන් වී වසර 11කි. කුමන පාර්ශවයකට අයත් වුවත්, අප අතර කුමනාකාරයේ මතගැටුම් තිබුනත් වින්දිතභාවය හා එහි නියෝජනය සම්බන්ධ භාෂාව හා ප්‍රවේශය තුල වින්දිතයා බලාත්මක කල යුතුය. ඒ වෙනුවෙන් අවශ්‍ය දැනුම හා ආචාර ධර්ම අප නිෂ්පාදනය කරගෙන බෙදාහදා ගත යුතුය.

“The White Woman in the Green Bicycle”: A Critique of Trinidadian Nation-building.

In The White Woman on the Green Bicycle (2009), Monique Roffey, in two time capsules, weaves the story of independent Trinidad : first, through the present set in 2006, where the Caribbean island state is besieged by multinational interests that tap into the country’s resources, a rogue police and law enforcement, and corruption in high offices of state, while poverty-struck suburbans , on little hope, continue to scrape by. A blimp hovering over Port of Spain keeps constant watch. The nucleus of the narrative is the household of Sabine and George who, in 1956, arrive in Trinidad as the “last colonials”, even as the old guard had already begun to pack up and leave. Their arrival in Trinidad coincides with the emergence of Eric Williams as the messiah of independence and, through his gospel of anti-colonialism, of his capturing the island’s mass consciousness.

the-white-woman-on-the-green-bicycle-9781847378026_hrThe second frame of the novel concerns with the changes that happen between 1956 and 1970: a period of transition in power from the top-hat wearing European colonial “massa” to his Trinidadian counterpart. It is the era of Eric Williams and his coterie – that of the native son, himself of suspected semi-Creole pedigree. At one point, the narrative of the nation (post-independence) runs parallel to the frictions of Sabine’s domestic life; conflicts in expectations, aspirations, and plans between husband and wife which, with time, underline a rift and divergence. Provoked by the emerging Trinidad where the “white wo/man” was not wanted, Sabine insists on their family’s return to England. But, George is taken up by the island and the opportunities it gives him to cultivate a status: to “be someone”. Here, George owns land and, as Sabine deduces, he had the opportunity to be a part of history by marking his own territory. In 1970, when a more aggressive nationalism that’s fueled by young blood takes over multinational companies are threatened of their outposts in Trinidad. Businesses are burned and the remaining “foreigners” – including George and Sabine – are  intimidated and threatened. The section ends with Sabine finally convincing George to leave, but of them missing the ship that was to repatriate them, and of them resignedly going back home, to George’s “castle”.

The White Woman On the Green Bicycle is deeply political in its critique of independent Trinidad – a nation Roffey gives shape to, at first, through a detached third person narrator, and later, through Sabine: the point of view of a detached outsider whose struggle-come-fixation was to find a passage out of Trinidad back to Europe. In many ways, Sabine is a more “accustomed white” to native conditions, as she – unlike some other wives of her class – visited markets and parts of town that were predominated by natives. She came into contact with the thoroughfare as she rode her green bicycle through traffic and glaring eyes of natives. But, at the same time, Sabine was aware of her alienation and her being rejected from the community which, in spite of her well meaning efforts, couldn’t receive her on equal terms. Centuries of colonial industry, slavery and exploitation has made such synchrony impossible. When Roffey narrates through Sabine the politics of the independent nation, the voice that comes through is of one who – unlike George – was “outsider enough” to step out of the frame to assess the goings on as it affected the lowest rungs, such as her servant Venus’ family in poverty-ridden Paramin Hill.  With her prejudices and cynicism of the new order as a line of defence She is in a position to comparatively view the day-to-day developments in the young nation. Either way, as Sabine’s domestic challenges and complexities abound, the changing political climate of the country is narrated as a background to her own personal anxiety and sense of losing hold.

Monique Roffey

From an early stage, Sabine is acquainted with and made aware of the politics of the masses. Cycling down the city square, Sabine is drawn to rallies in which she hears Eric Williams speak at Woodford Square. The rhetoric of surging nationalism and anti-colonialism seizes Sabine with a fear. But, with time, she negotiates with that anxiety, and begins to respond to the anti-white, anti-colonial platform by writing letters: letters addressed to Eric Williams – who soon becomes a fixation – which Sabine never posts. Instead she collects them in shoe-boxes which, in time, counts to a dozen. At one level, Roffey allows the narrative to build as a negotiation between the force represented by Williams’ new guard, and its counter which came from a woman – a housewife – of the old guard: (at least in symbolism) the departing colonial. 

With the new order, recreational spaces that were earlier the preserve of the colonial class get opened to include the Trinidad’s new ruling elite. These same places had long before been the mansions of Creoles whose descendants, to this date, looked down upon “blacks” – including Eric Williams – with a degree of contempt. Now, Sabine would meet Williams as he relaxed in these “former colonies-within-the colony”, as his daughter Erica – home on a holiday from a western university – took a dip in the pool. However, the aspirations of the poor – symbolized by Granny Seraphina, Sebine’s maid Venus’ grand mother -, on whose shoulders the new nationalism was conveyed, were still in their reduced conditions. They were still waiting for an electricity line and water connection. They were still saving for something as basic as a stove cooker. Sabine’s recognition of the new government’s double standards, hypocrisy, and its alienation from the men and women it harnessed with demagoguery for its own political purposes is powerfully captured in the following words (addressed to Eric Williams). The occasion is the ceremony to mark Trinidad’s official independence in August 1962 which, on behalf of Her Majesty the Queen, was presided by Princess Margaret.

Talk, talk, talk. Today, all that pomp and ceremony. Good luck. Kiss the hand that kept you down. You should tell them all to get stuffed, including that twit of a princess. Already you are adapting your words. You are letting them dictate the very way they allow you to take over…

… Massa day done? Well, tell that to Granny Seraphina. Tell that to the old slave woman. She’s the one you need to worry about. No water for six days. No current. When will it come? When will you remember her? Oh Father of the Nation. Granny can’t write to you. She can’t read and write. Why do I feel unhappy? Why am I full of mistrust? (p. 312)

And then, these devastating words of the insider-outsider who – through her perceptiveness and knowledge of both worlds, European and Trinidadian – sees beyond the ignorance of euphoria and the arrogance of politics: “You’re a child again, Trinidad. Not an adult. A child. Don’t run away with yourself. Learn to walk again, walk away from them. Crawl and walk in the opposite direction” (312).

In 2006, Trinidad was in the fangs of neo-colonial industrial and political agendas. A Blimp hovered over the capital. No one knew for certain what it was; people only had theories. After 44 years, the success stories of post-independence Trinidad were persons like Brian Lara, who had reached global stardom playing a game that was a colonial residue. Ex-colonials like George – who had outstayed the empire and settled down to “become native” – hung on as journalists who reported on events. When George met Lara for an interview, he tells the Cricketing star: “Imagine what your life would have been if your father hadn’t had the gumption to put you forward” (134). Lara’s pensive response suggests the hopelessness of the situation for youth who cannot break through and make it from the streets to bigger things: “I would be vexed,” Lara says. “The kinda man the blimp supposed to be watchin’ all now”.

Trinidad & Tobago issue of Eric Williams stamps

The estimate of Trinidad’s progress as a nation is seen in the distance between Lara’s response and Eric Williams’ promise of 1962. With time, Williams would not only break away from intellectuals like CLR James who fertilized the nationalist sentiment, but would curtail intellectual rigour in favour of his own interests. Four decades later, what captured the global imagination was not Trinidad’s intellectual energy, but its antics in the Cricketing field. As Sabine wrote, not only was Trinidad once again a child, but its legacy was one of retardation: where it hadn’t learn to speak or to develop ideas of its own. In his Beyond a Boundary (1963) CLR James records of his time in England where within a small circle of likeminded West Indians they attempted to develop ideas in support of a West Indian national consciousness. In the 1930s, James and Learie Constantine were in the North of England, and their political coming of age – their cultivation of national self-awareness and the intellectualism they brought into that understanding – is amply visible. In polite society, James encounters men and women who were “hazy about both the island and the people” (154):

The majority, or at least a great many, thought the West Indies had to do with India. In the park… a very friendly little boy came up to me, sat on my knee and asked me where was my spear… [A] Lancastrian who had visited the West Indies used to go round telling people: ‘All of them are not like Constantine and James'” (154-55).

9781784875398James’ life story itself is one that was tied with struggle, and the plight of the common. The national identity to which he contributes is representative of the energy that, through education and intellectualism, transcends from a town like Tunapuna to the world outside: an energy that nourishes the Pan-African movement and discussions of Caribbean emancipation. The intellectual tradition of which James was an artery included others in the build of George Padmore, Eric Williams, and the Martinique-born Aime Cesaire. While Williams stayed in office as Prime Minister to his death in 1981, intellectualism never converted into national politics. The character of the nation decisively broke away from an intellectual consciousness, and from a discourse in which the intelligentsia could dominate.

When the European colonial departed, the political language of Williams’ circle and that of the common mass split into two separate tongues. The unrest of the 1970s represent an urgency and a turbulence which – translated into sport – is embodied by the aggressive Cricketing strategy of the West Indies that involved ferocious front-line batting and a four-piece pace attack which dominated the game for the better part of two decades. A study of the rise of West Indian cricket and its meeting points with nationalist strong currents is at the heart of Stevan Riley’s film Fire in Babylon (2010). Dominated by men like Vivian Richards and Clive Lloyd, and featuring athletes such as Andy Roberts, Colin Croft and Michael Holding, this new sense of being “West Indian” was performative and, if not aggressive, assertive. In 1976, when the West Indian cricketers, provoked by a racial slur that slipped out of England’s captain Tony Greig, rallied as a team to plant a whitewash on the Englishmen, the caliber of Brian Lara – whom George interviews in Roffey’s book, and who was to be the legacy-bearer of Caribbean cricket and culture – was 7 years old.

Sabine and George continue to live in Trinidad. Both, in their own ways, build organic relationships with the community, sharing goodwill, generosity, care and concern. Though it would have been thought unlikely at first glance, they become defenders of the down-trodden native men and women in their immediate spheres: helpless men who are mugged and intimidated by state departments and institutions. In trying to defend a victim of such intimidation – his maid’s son – George has an ugly spat with the police chief Bobby Comacho, where he gets physically threatened. Later, after George’s death, Sabine walks into the police headquarters and shoots Comacho four times – in broad daylight.

Jaspreet Singh’s Meeting with Ernest Hemingway: An Unknown Station, “Chef”, and “Hills Like White Elephants”.

Jaspreet Singh is a Punjab-born, Canadian-resident writer who had been brought up in Kashmir. His novel Chef (2010) narrates the story of Kirpal Singh – or, Kip – a former chef in the army as he, after many years, returns to Srinagar (in Kashmir) and the army general he once served. The narrative unfolds as Kip lives through a train of past memories as he sits in the Kashmir-bound express. Though inferior to Singh’s second novel Helium (2013), Chef is a powerful work that is sensitive to the hypocrisies of a war-gripped marginal world, its complexities, and deeply-human, ,yet unlikely, moments. Chef is a critique of blind patriotism and the underbelly of militaristic nationalism. But, this essay is about something else.

9781408805183As Kip’s journey progresses, the train stops for 40 minutes at an “unknown station” in an indistinguishable place(pp. 81-84). This is where Jaspreet Singh has an encounter with Ernest Hemingway. In Hemingway’s short story collection Men without Women (1928), the fourth story is titled “Hills Like White Elephants”. It is a particularly short short story – four pages in all – and takes place within 40 minutes, as a couple – a man and a woman – await a train in an unnamed station in a remote part of the Madrid-Barcelona line. The story is highly dialogue-driven with minimal narrator intervention. In fact, the narrator steps in mostly to break the tedium and to explain something that cannot be known through the dialogue – such as, for example, the weather and the scenery.

In characterizing the couple in Hills Like White Elephants Hemingway doesn’t use names. Few physical details or attributes are given. They seem to be in disagreement over a personal matter – something that weighs on their company and interaction. Though it is not explicitly detailed, their conversation insinuates that a pregnancy has taken place and the couple is undecided what to do. The woman wants to go through and have the child, while the man seems to want an abortion performed. The couple Kip encounters in Chef, too, carry some tension between them. The woman is pregnant and  there is a disagreement over a proposed ultra-sound test: the man wants to do a scan of the partner’s womb to determine the child’s sex, while the wife doesn’t want it carried out.

Jaspreet Singh

A small girl selling tea and pakoras walks along the station platform. The man buys two teas and passes one to the woman. Later, he buys another tea, and two pakoras. In Hills Like White Elephants, the man and the woman – between them – have five drinks. Together, they drink beer and anis. Later, just before the train arrives, the man goes into the station bar and has a second beer. The waitress who brings the beer and the woman cannot communicate properly – the former speaks Spanish, and the woman doesn’t speak that language. She seeks her partner’s help to convey and receive. In Chef, too, the girl selling tea and the wife are unable to communicate properly. The girl presses the couple on to buy pakoras, to which the wife gets annoyed and screams in order to chase the girl away.

Sections of the dialogue that takes the action over echo of an eerie familiarity. The following are examples:


“Listen,” the man said to his wife, “the lady-doctor says she can do it quickly. Nothing goes inside you.”
“But, I don’t want to get it done.”
“Don’t worry, I will go with you. The lady-doctor says it is safer than X-ray. Ultrasound is like taking a picture only.”
“But, I really don’t want to.”
“Think about it.”
His fingers were grubby with pakoras.
“For you I will do anything. But, not this thing,” she said.
“Please don’t do it if you feel like that. No one is forcing you.”

Its correspondent in “Hills Like White Elephants”:

“It’s really an awfully simple operation, Jig,” the man said. “It’s not
really an operation at all.”
The girl looked at the ground the table legs rested on.
“I know you wouldn’t mind it, Jig. It’s really not anything. It’s just to let
the air in.”
The girl did not say anything.
“I’ll go with you and I’ll stay with you all the time. They just let the air in
and then it’s all perfectly natural.”
“Then what will we do afterward?”
“We’ll be fine afterward. Just like we were before.”
“What makes you think so?”
“That’s the only thing that bothers us. It’s the only thing that’s made us
The girl looked at the bead curtain, put her hand out and took hold of
two of the strings of beads.
“And you think then we’ll be all right and be happy.”
“I know we will. You don’t have to be afraid. I’ve known lots of people
that have done it.”
“So have I,” said the girl. “And afterward they were all so happy.”
“Well,” the man said, “if you don’t want to you don’t have to. I wouldn’t
have you do it if you didn’t want to. But I know it’s perfectly simple.”

The dialogue in “Hills Like White Elephants” is caught between intent, half-heartedness, and defense. The couple tries to press on with their individual position while already being aware of the other’s will and need:

“I think it’s the best thing to do. But I don’t want you to do it if you
don’t really want to.”
“And if I do it you’ll be happy and things will be like they were and
you’ll love me?”
“I love you now. You know I love you.”
“I know. But if I do it, then it will be nice again if I say things are like
white elephants, and you’ll like it?”
“I’ll love it. I love it now but I just can’t think about it. You know how I
get when I worry.”
“If I do it you won’t ever worry?”
“I won’t worry about that because it’s perfectly simple.”
“Then I’ll do it. Because I don’t care about me.”
“What do you mean?”
” I don’t care about me.”
“Well, I care about you.”
“Oh, yes. But I don’t care about me. And I’ll do it and then everything
will be fine.”
” I don’t want you to do it if you feel that way.”

Here, both players shift the responsibility of the act to the other, and seek a kind of control through that shifting. In Chef, the corresponding section reads as follows. In Singh’s composition, questions asked are being answered with questions : a more clear demonstration of responsibility being pushed or ducked away from:

“What if the picture isn’t right?”
“It will be alright.”
“Are you sure?”
“Have I ever lied to you?”
“But how can one be sure?”
“Because if it isn’t alright then we must find out a way to fix it. Don’t you want it to be alright?”
“But what if it is a girl?”
“Of course it will be a boy.”
“You don’t like girls?”
“I like you,” the man said. “I go to work every morning because I like you. Have I done anything to show you I don’t like you?”
“I know you like me. But would you stop liking me if I don’t get this thing done?”
“You don’t go to the lady-doctor, nothing will change between us. I assure you. But, it will make me unhappy.”

Ernest Hemingway

In both stories, it is warm weather while something big and imposing is found as a part of the scenery. In Hemingway’s story, it is the mountains that lie across a field and a river, as they are seen from above an intersection of trees. In Chef, the left end of the station is cluttered with “a pile of dismantled army vehicles and a badly damaged MIG-21 fighter plane with only one wing” (81).

This episode of 40 minutes has no bearing on Chef‘s bigger concerns. Unless it was to force an inter-textual conference with Ernest Hemingway’s short story, there can be no other perceivable reason why Jaspreet Singh took four pages over this redundant set piece.