අතුරුදහන් වුනු නිෂ්මි බයිසිකලය

ලංකාවේ “සිසු විරුවන්” ප්‍රපංචය පිලිබඳව අධ්‍යයනයක් කරමින් සිටින මිතුරෙකු මා හා පවසා සිටියේ 80 දශකයේ අග රජයේ හමුදා විසින් මරාදැමුනේ යැයි සැලකෙන ඉදිරිපෙල ශිෂ්‍ය නායක එම්.එස්. නිෂ්මි විසින් අවසාන කාලයේ භාවිතා කරන්නට යෙදුනු බයිසිකලය මේ වන විට අතුරුදහන් ව ඇති බවයි. ඉතා අවදානම්කාරී තත්වයන් යටතේ පවා විවිධ වේෂයන් යටතේ නිතරම ගමනේ යෙදුනු නිෂ්මි චරිතය හා බැඳුනු අයිකනයක් ලෙස මෙම බයිසිකලය අපි පෙරදී හඳුනාගෙන සිටියෙමු. මේ ගැන පේරාදෙණිය ශිෂ්‍ය සංගමයකින් විමසුමක් කරද්දී මගේ මිතුරාට සම්මුඛ වුනු ශිෂ්‍ය සංගම් නිලධාරියා පවා පවසා ඇත්තේ එවැනි බයිසිකලයක් ගැන තමා අසා නැති බවත්, ඒ කුමක්ද යන්නත්ය.

200614_145674585500307_2038702_nමෙම කතාවේ බැලු බැල්මට හතරබීරි ස්වභාවයක් ඇත. එක් යුගයක් පේරාදෙණිය ශිෂ්‍ය බලවේගයේ කොඳු නාරටිය වැනි වූ නිෂ්මිගෙ බයිසිකලය නොදන්නා ශිෂ්‍ය නායකයකු මිහිපිට සිටිය හැකිද? 90 දශකයේ අග භාගයේ ඇරඹී වසරක් පාසා හැකි පමණින් පවත්වාගෙන ආ “මාගේ දේශය අවදි කරනු මැන” ශිෂ්‍ය සාහිත්‍ය උළෙල වැනි අවස්ථාවලදී පවා කෞතුක ආභරණයක් මෙන් ප්‍රදර්ශනයට පනවා තිබුනු මෙම බයිසිකලයට කුමක් සිදු වීද? මේ ආරංචිය මුලින් සැලවෙද්දී මා සිතුවේ ශිෂ්‍ය සංගම් සංස්කෘතියට පිටස්තරයෙකු ලෙස සැලකෙන මගේ මිතුරා (මිතුරා විකල්ප දේශපාලන ධාරාවක කෙනෙකි) හා මෙම බයිසිකලය බෙදාගැනීමට ඇති නොකමැත්ත මත එවැන්නක පැවැත්ම ප්‍රශ්ණකරන තැනට සංගම් නිලධාරියා තල්ලු වී ඇතැයි යන්නයි. මම දන්නා කාලයේ සිටමත් මෙම බයිසිකලය   පූජනීය කෞතුක වස්තුවක් වී තිබුනු අතර එවැන්නක වටිනාකම කාලයාගේ ඇවෑමෙන් වඩාත් තීව්‍ර වන බව සාමාන්‍යයෙන් පිලිගත හැකි දෙයකි.

ශිෂ්‍ය නිලධාරියාගේ විමතිය සද්භාවයෙන් යුත්තක් නම්, අපට යෝජනා කල හැකි විකල්ප අදහස වන්නේ නිෂ්මිගෙ බයිසිකලය පසුගිය වසර කීපය තුලදී කිසිවෙකු විසින් සොරාගෙන හෝ විසිකර දමා ඇති බවයි. එයින් පසු එන වසර කීපයක ඇවෑමෙන් ශිෂ්‍ය පරිකල්පනයෙන් හා දැනුම් පද්ධතියෙන්ද එය විතැන් වී ඇති බවයි.

මම නිෂ්මිගෙ බයිසිකලය අවසන් වරට දුටුවේ මීට වසර 7කට හෝ 8කට පමණ පෙර විය යුතුයි. ඒ “මාගේ දේශය” සාහිත්‍ය උළෙලක් අවස්ථාවේ සෙනට් ගල් කණු යට අටවා තිබියදීයි. එදා සෙනට් ගල් කණු ප්‍රදේශය කෞතුකාගාරයක් ලෙස හැඩ ගන්වා තිබුනු අතර එස්. එම් නිෂ්මි, වෙනුර එදිරිසිංහ, පද්මසිරි ත්‍රිමාවිතාන, රංජිදන් ගුණරත්නම් ආදී ශිෂ්‍ය සංගම් සම්ප්‍රදායේ මහා විරුවන් ගැන විස්තර අඩංගු බ්‍රිස්ල් බෝඩ් ද ගල් කණු වල අලවා තිබුනි. එහි නිෂ්මි ගැන සදහන් බෝඩ් එකේ නිෂ්මිගෙ නම වැරදියට (සිරාජුදින් යන්න සිවුරුදීන් ලෙස) ලියා තිබුනු අතර එදා මට ඇති වුනේ මෙවැනි අදහසකි — නිෂ්මි ක්‍රමක්‍රමයෙන් මේ පසුකාලීන සිසු පරපුරේ පරිකල්පනය තුල දියවෙමින් සිටියි. ඔහු සම්පූර්ණයෙන් එසේ දියවී යාමට කෙතරම් කලක් ගතවේද? නිෂ්මිගෙ බයිසිකලය ගාල් කර තිබූ ආකාරය මම එදා පින්තූරයක් ගත් අතර මේ සමඟ ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ ඒ සේයාරුවයි.

නිෂ්මිගෙ බයිසිකලය ඇත්තටම කොහෙද? එයට සිදු වූවේ කුමක්ද? 2011න් පසුව ශිෂ්‍ය බලවේගය තුල වුනු අභ්‍ය‍න්තර බලඅරගලය අවස්ථාවේදී වත් පරපුරෙන් පරපුරට දායාද කරගෙන ආ බයිසිකලය — පෙර භික්ෂූහු දන්ත ධාතුව නිදන් කලාක් මෙන් — කොහේ හෝ සඟවා තැබීමට වත් කටයුතු කලාද? එසේ සැඟවූ තැනක බයිසිකලය තාම තියෙනවාද? නැතිනම් එය සැඟවූ කෙනා එය භාරකරුවෙකු අතට පත්කිරීමට පෙර මිය ගියාද? නැතිනම්, පිටස්තරයෙකු ලෙස සලකනවා විය යුතු මගේ මිතුරාගෙන් එහි ආරක්ෂාව පිණිසම බයිසිකලය පිලිබඳ විස්තරය සඟවනවා විය නොහැකිද?

බයිසිකලය ගැන පෙර කී ශිෂ්‍ය නායකයා නොදන්නේය, සහ බයිසිකලය ඇත්තටම අස්ථානගත වී ඇතැයි ද කියන උපකල්පන දෙකට යටත්ව අපට ඉතිහාසය සහ ඉතිහාසය ගොඩනගා ගැනීමේදී බයිසිකල් වැනි මෙවලම් අප භාවිත කරන ආකාරය ගැන අපූරු පෙරහුරුවක් මෙම සිද්ධිය සපයා දෙයි. නිෂ්මිගෙ බයිසිකලය ගැන කිසිවක්ම නොදන්නා නිෂ්මි මිථ්‍යාවේ වත්මන් භාරකරුවා එම මිථ්‍යාව මලින් හා සුවඳ දුමින් නාවා ඉදිරියටත් පවත්වාගෙන යයි. නමුත් කාලය විසින් හෝ දැනුමේ අඩුපාඩුවක් නිසා හෝ නිෂ්මි ගේ රථ ධාතුව දැනටමත් පද්ධතියෙන් ගිලිහී ගොස්ය. නමුත් එයින් වුනු පාඩුවක් හෝ වාසියක් ඒ මිථ්‍යා කතිකාවට අයත් වී නැත. මිථ්‍යාව විශ්වාසයක් ම නිසා සාධක ඇතිව හෝ නැතිව එය ඉදිරියටත් පවත්වාගෙන යනු ඇත. ඉතිහාසය හා සම්බන්ධ මහා ආඛ්‍යාන ගොඩ නගන්නා කුමන පාරේ ගියත් ඒ පාර දිවෙන්නේ ඔය වැනි පථයක් හරහාමය.

මරිච්චුකඩ්ඩිය හා ඉතිහාස කතා කේන්ද්‍රයෙන් පිටතට හැරවීමේ අවශ්‍යතාවය ගැන.

later8
ලෙනාර්ඩ් වුල්ෆ්

මෑත කාලයේ මරිච්චුකඩ්ඩි ප්‍රදේශය කතාබහට ලක්වුනේ එ් ආශ්‍රිත විල්පත්තු පරිධියේ අනවසර ජනාවාස ගොඩනගන්නේ යැයි චෝදනා ලැබූ රිෂාඩ් බතියුදීන් ඇමතිවරයා නිසයි. ඒ විල්පත්තුව අද්දර ගොඩනගමින් යනවා යැයි කියන මුස්ලිම් ජනපද පිලිබඳ විවාදය තවමත් ජන විඥානය කලඹවනු ලබයි. ගූගල් සර්ච් එකකට “මරිච්චුකඩ්ඩි” කියා ඇතුලත් කල අවස්ථාවකදී පවා ඉදිරියෙන්ම වන්නේ මෙම ජනපදකරණය හා සම්බන්ධ පෝස්ට් කීපයකි.

පහතින් දැක්වෙන්නේ 1906 දී බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික සිවිල් සේවක (පසුකාලීනව ලේඛක හා ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශක) ලෙනාඩ් වුල්ෆ් විසින් මරිච්චුකඩ්ඩි ආශ්‍රිතව මුහුදේ කල මුතු ගැරීම පිලිබඳව සටහනකි. 1906 කාලය වන විටත් ලංකාවේ මන්නාරම ප්‍රදේශය මුතු ව්‍යාපාරය සම්බන්ධව පෙර-අපරදිග නමක් දිනාගෙන තිබී ඇති අතර ඒ කර්මාන්තය සඳහාම මුතු ගැරීමේ කාලයට 30,000කට අාසන්න පිරිසක් මන්නාරමට පැමිණෙන බවත් වුල්ෆ් සඳහන් කරනවා.

මුතු ගැරීම සිදුකරන කඳවුර හැම විටම තිබුනේ යාපනයේ සිට කපුටා පියාසර කරන වේගයට හැතැප්ම 40ක් ගිය තැන පිහිටි මරිච්චුකඩ්ඩියෙදීයි. මුතු ගැරීමක් නැති විටක මරිච්චුකඩ්ඩිය යනු ගණ වනාන්තරය ආරම්භවන තැනට හැතැප්ම භාගයක් පමණ මෙපිටින් වූ, වැලිගහන ලඳු කැලෑවෙන් පිරි යායක පිහිටි සිතියමේ එක් නමක් පමණයි. මන්නාරමට යාමට වෙරළ අද්දරින් වැලි පාරක් තිබුනත් මරිච්චුකඩ්ඩියට ලඟා වීමට මාර්ගයක් නොවන අතර එහි ලඟාවිය හැකි එකම මාර්ගය මුහුද හරහායි. එහි වරායක් නොතිබි අතර ඉන්දියාවෙන් සහ කොළඹින් එන වඩා විශාල බෝට්ටු හා නැව් මුහුදේම නැංගුරම් ලා තබනු ලැබේ. ආසියාවේ හැම කොනකින්ම විසි-තිස් දහසකට ආසන්න පිරිසක් – කිමිදෙන්නන්, ආභරණකරුවන්, තැරැව්කරුවන්, වෙළෙන්දන්, අතරමැදි ගැනුම්කරුවන්, ආයෝජකයින්, කඩකරුවන්, තක්කඩීන් හා අපරාධකරුවන් – මෙහි ආ-ගියහ. මේ යන-එන පිරිස රැඳවීමට ආණ්ඩුව — එනම් ආණ්ඩුකාර ඒජන්ත — විසින් මේ මහා වැලි කතරේ තාවකාලික නගරයක් ගොඩනැගීය. මේ නගරයේ ඒජන්තට බංගලාවකුත්, කිමිදෙන්නන්, වෙළෙන්දන් හා කඩකරුවන්ට අට්ටාලත්, උසාවියකුත්, පොලිස් ස්ථානයකුත්, සිරගෙයකුත්, රෝහලකුත් ඉදිකෙරිනි. මේ සියළු ගොඩනැගිලි ලීයෙන් සහ කජන් වහලෙන් යුතු විය…

… මුතු ඇහිලීම කරන ලද්දේ අරාබි හෝ ද්‍රවිඩ කිමිදුම්කරුවන් විසිනි. මේ සඳහා පර්සියාවේ සිට දෝව් මාර්ගයෙන් ආ අරාබීන් 4090ක් වූහ. මෙම දෝව් යාත්‍රා මෙහෙයවූයේ නායකයෙකු හෝ ෂෙයික් කෙනෙක් විසිනි. ඇතැම් මෙවැනි නායකයින්ට දෝව් කීපයක්ම තිබිණි. බහුතරයක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණි ද්‍රවිඩ හා මුවර් කිමිදෙන්නන් 4577ක් වූහ. ඔවුන් ස්වදේශිකයින්ට ආවේණික නිරාවරණිත බෝට්ටු වල සිට මුතු ඇහිලීම සිදුකලහ…

‍මෙම සටහන අඩංගු වන්නේ වුල්ෆ්ගේ Growing: An Autobiography of the Years 1904-1911 කෘතියේයි. වාර්තාවට අදාල වර්ෂය වන්නේ 1906යි.

මන්නාරමේ මුතු අැහිලීම පිලිබඳව වුල්ෆ්ගේ මෙම වාර්තාව වඩා මෑත එකකි. ඊටත් ඔබ්බට යන්නේ නම් 17වන සියවසේදී ලංකාවට පැමිණෙන පෘතුගීසි නාවික කපිතාන් ජෝආඕ ද රිබෙයිරෝගේ වාර්තා අතර ද ලංකාව ආශ්‍රිත මුතු ව්‍යාපාරය ගැන විදිමත් විස්තර කීපයක්ම සඳහන් වෙයි. ද රිබෙයිරෝගේ වාර්තා වඩාත් වැදගත් වීමට තවත් හේතුවක් ලෙස දැක්විය හැක්කේ උතුරේ යාපනය-කේන්ද්‍රීය රාජධානිය, එහි පිහිටීම, බල ව්‍යාප්තිය ආදිය පිලිබඳවද විස්තර රැසක් එහි සඳහන් වීම නිසයි. පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යය කෝට්ටේ සමග වෙනමත්, යාපනය සමග ඉන් පරිබාහිරවත් ගණුදෙනු කර ඇති බව මෙම කරුණු වලින් ඉස්මතු වෙන කරුණකි.

4496110379_ed859f9c51_b.jpg
මරිච්චුකඩ්ඩිය

මන්නාරම වැනි වුල්ෆ් සඳහන් කරන ආකාරයට විවිධාකාර වුනු පිරිසක් නිතර ආ-ගිය තැනක් — නැතිනම් මරිච්චුකඩිඩිය වැනි “තාවකාලික තත්වාකාර නගරයක්” — අපට වර්තමානයේදී වදදෙන “සිංහල ඒකීය රාජ්‍යය” කතිකාව තුල ස්ථානගත කලහැක්කේ කෙසේද ? බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය හරහා අප අත්පත් කරගෙන ඇති පලාත් 9කින් යුතු ශ්‍රී ලංකා සිතියම ඇසුරෙන් පරිකල්පනය කෙරෙන ඒ එක්සත්, ඒක-කේන්ද්‍රීය දිවයින පිලිබඳ චිත්‍රය පළුදු කරන වාර්තා වුල්ෆ්ගෙ  මරිච්චුකඩ්ඩිය වැනි (අපේ ඒ පරිකල්පනයට) පරිධියේ පිහිටන ආඛ්‍යානයන් හරහා මතුවෙයි. 2007 දී පමණ පලකෙරුනු මංජුල වෙඩිවර්ධනගේ බත්තලංගුණ්ඩුව නවකතාව ද පුත්තලමේ කල්පිටියට නුදුරු දූපතක් වෙත අපගේ පරිකල්පනය ගෙන යයි. වෙඩිවර්ධනගේ නවකතාව මගේ සිතට කා වැදුනු ප්‍රධානම හේතුව වන්නේ අප ලංකාව ලෙස පරිකල්පනය කරන ඒ අඹ ගෙඩිය වැනි භූමි ප්‍රදේශයට ඔබ්බෙන් පැය එක හමාරක් පමණ මුහුදට වන්නට පිහිටි ඒ මසුන් මරන්නන් බහුතරය වෙසෙන දූපතේ සමාජ-සංස්කෘතික ගතිකයන්ගෙන් අපගේ ලංකාව පිලිබඳ මහා මිථ්‍යාව නිශේධනය වන නිසයි. බත්තලංගුණ්ඩුව පිලිබඳ වෙඩිවර්ධනගේ කතිකාව මෙන්ම වුල්ෆ්ගේ මරිච්චුකඩ්ඩිය (මෙන්ම 1908 දී ලියවුනු හම්බන්තොට ගැන ලියවුනු) සටහන් ද මෙම පරිධි අවකාශයන් විසින් එක් රටක, එක් අනන්‍යතාවයක කේන්ද්‍රීය, රාජ්‍යවාදී පරිකල්පනයට කරන අභියෝගයට පහසු උදාහරණ දෙකකි.

ඉතිහාසය හා සම්බන්ධ ආඛ්‍යානයන් කියවීමේදී හා දිරිගැන්වීමේදී වඩා බහුමානාත්මක වූ ආකෘතියකට යාමේ වැදගත්කම මෙහිදී ඉස්මතුවෙයි. එක් ස්ථීර, සුවිශාල අඛ්‍යාන ධාරාවක් වෙනුවට ධාරා කිහිපයක හමුවීමක් හෙවත් සම්මන්ත්‍රණයක් දිරිගැන්වීම වඩා සාර්ථක ප්‍රවේශයකි. මෙම සම්මුඛ වීමෙදී පුරා විද්‍යාවට මෙන්ම ජනශ්‍රැතියටත්, සාහිත්‍යයටත්, විවිධාකාරීවුනු ආත්මගවේෂණයන්ටත් ඉඩකඩ ඇති කිරීම සිදුකල යුතුයි. අපගේ පාසල් ඉතිහාස විෂය සකස් විය යුත්තේ “එක් තනි ඉතිහාසයක්” වෙනුවට ඉතිහාසයන් සම්පිණ්ඩනයක් අගයන මූල ධර්මයන් මතයි. මෙම බහුමානය එතනින් නොනැවතී සමාජ අධ්‍යාපනය, ආගම් අධ්‍යාපනය දක්වාද ව්‍යාප්ත කල යුතු දෙයක් ලෙස යෝජනා කල යුතුය. තුලනාත්මක සමාජ හා ආගම් අධ්‍යයනය ඔස්සේ ආගමික සංවාදයකට ඉඩ විවෘත කිරීම කුරානය, බෛයිබලය හෝ ත්‍රිපිටකය සම්පූර්ණයෙන් උගන්වනවාට වඩා වැදගත් කාර්යයක් බව පිලිගත යුතුය. පාසල තිබෙන්නේ “පුළුවන් තරම්” කරුණු උගන්වනවාට වඩා ජීවිතකාලය පුරා (lifelong) ධාවනය වන අධ්‍යාපන-සමාජ කාර්යයක අඩිතාලම සකස් කිරීමට විය යුතුයි.

4496736974_db03e9c4f4_b
අභාවයට ගිය මරිච්චුකඩ්ඩි ඉස්ලාම් දේවස්ථානයක්

අද අපි කොතරම් “ලාංකික” වෙන්නට උත්සාහ කලද වෙනස් හා සමපාත නොවන මතයන් විසින් නැවත නැවතත් ඒ ව්‍යාජ, බිඳෙනසුළු, බිඳවන්න හැකි “”ලාංකිකත්වය” යටින් ඇති විවිධත්වයේ සංකීර්ණත්වය මතුකරයි. ඒ විවිධත්වය නොඇගයෙනතාක් බල කේන්ද්‍රයෙන් කුමන මිත්‍යාවන් ඔබ්බවනු ලැබුවත් ඒ විවිධත්වයේ පදනමින් මතුවන ආතතීන් තුලනය කිරීමට නොහැකි වනු ඇත. එසේ මර්දනය කිරීමට යාමේ වඩාත් ආන්තීය විපරිතය ලෙස සිවිල් යුද්ධ හා රාජ්‍ය විරෝධී කැරලි ආදිය අපට හඳනාගත හැක. එම විවිධත්වයන් හදුනාගැනීම හා ඒවා ඇතුලත්වන ආකාරයේ හර පද්ධතියකට පාර විවෘත කිරීම වඩා සුභදායී ක්‍රියා පිලිවෙතක් ලෙස අධ්‍යාපනය තුලට ගෙන ඒම දැනටමත් ප්‍රමාද වැඩි වුනු අවශ්‍ය කාරණයකි.

“අමාවක සඳ යට”: ඇඹිලිපිටිය සමූහ ඝාතන සම්බන්ධ හෘද සාක්ෂියේ වාර්තාවක් ලෙස.

ඇඹිලිපිටිය මධ්‍ය විද්‍යාලයේ  සිසු ඝාතනද ඇතුළු එම ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව පැතිරුනු භීෂණ සම රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදය පිලිබඳව පුවත්පත් ලිපි ද ඇතුළුව කෘති කීපයක් රචනා වී ඇත. ඒ අතරින් 2014 දී පල කෙරුනු කුලරත්න කුරුකුලසූරිය සහ කාංචනා මාධවී විසින් රචිත අමාවක සඳ යට කෘතිය එදා ඇඹිලිපිටිය සෙවණගල හමුදා කඳවුර කේන්ද්‍ර කරගනිමින්, ඇඹිලිපිටිය මධ්‍ය විදුහලේ දයානන්ද ලොකුගලප්පත්ති විදුහල්පතිතුමා, ඔහුගේ පුත් චාමින්ද ලොකුගලප්පත්ති ද, (එවකට) හමුදා බ්‍රිගේඩියර්වරයෙකු වූ සෙවණගල භාරව සිටි පරාක්‍රම (පැරී) ලියනගේ හා කපිතාන් ජාලිය ඈපා විත්තිකරුවන් වූ ඝාතන රැල්ල පිලිබඳව  නියෝජනයක් කරයි. වසර ගණනක් තිස්සේ කල්ගත වෙමින් ඇදුනු, දැල්වුනු බලාපොරොත්තු රැසක් සුන් කරමින් විත්තිකරුවන්ට අවම දඬුවම් නියමයෙන් අවසන් වූ මෙම ඇඹිලිපිටිය ඝාතන ශ්‍රේඪියේ අනෙකුත් විත්තිකරුවන් වූයේ සෙවණගල කඳවුරේ සේවයේ නියතුව සිටි මේජර් ගවේෂ් ලියනගේ හා වජිර චාමරසිංහ, කෝප්‍රල් එස්. ඒ සේනාරත්න, සැරයන් උපුල් චන්ද්‍රා සහ ජැක්සන් කුමාරසිරි යන අයයි.

IMG_20181103_231135රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදයේ දණ්ඩනයට යටත්ව, යුක්තිය හා සාධාරණය ඉටු නොවුනු, සමාජයේ මහා කතිකාවෙන් ඈත් කෙරුනු වින්දිත ආඛ්‍යානය වඩා කේන්ද්‍රගත ස්ථානයක් කරා ගෙන ඒමේ එක් අවස්ථාවක් ලෙස අමාවක සඳ යට කෘතිය නම් කල හැකිය. 1988-90 ඇඹිලිපිටිය භීෂණයේ ගොඳුරු බවට පත් වූ එම ප්‍රදේශයේ දරුවන් 48කගේ පූර්ණ නාමලේඛනයකින් ආරම්භ වන කෘතිය කදවුරේ සිදුවූ සත්‍ය සිදුවීම් දුටු — සහ එම සිදුවීම්වල මතකයන් සමඟ දිවි බේරා ගැනීමට සමත් වූ — කීප දෙනාගේ සාක්ෂි සටහන් ආශ්‍රය කරගනිමින් නිබන්ධනය කෙරුනකි. කුලරත්න කුරුකුලසූරිය මෙයට පෙරත් ඇඹිලිපිටිය මිනීමරුවෝ  (1994) නමින් ඔහු විසින් රචිත පුවත්පත් ලිපි පෙලක් කෘතියකට පෙලගස්වා ඇත. මේ හේතුව නිසාම වඩාත් “ප්‍රවෘත්ති ලිපි මය” ස්වභාවයක් ගන්නා මෙම කෘතිය භීෂණ සමය සම්බන්ධයෙන් ලියවුනු විකල්ප / රාජ්‍යවාදී නොවන අඛ්‍යානයන් අතර පුරෝගාමී තැනක් ද ගනී. නමුත් ව්‍යාපෘතියක් ලෙස ගත්විට අමාවක සඳ යට වඩා පරිපූර්ණ හා වාස්තවික බරක්ද තැබුනු කෘතියක් වන අතර එය ඇඹිලිපිටිය මිනීමරුවෝ හි දිගු කිරීමක් නොවේ.

අවුරුදු 15-18 අතර වයසේ පසුවුනු පාසල් ශිෂ්‍ය පිරිසක් සෙවණ හමුදා කඳවුර වෙත  පැහැරගෙන ගොස් එහි රඳවා තබාගෙන තිරශ්චීන ලෙස වඳබන්ධනයට ලක් කිරීමෙන් පසුව අවසනදී සමූහ ඝාතනයට ලක්කොට පුළුස්සා දැමීම මෙම කඳවුරේ හමුදා කාඩරයටත් ඒ සඳහා අනුබල දුන්නා යැයි කියන විදුහල්පති හා විදුහල්පති-පුතු දෙදෙනාටත් ඇති චෝදනාවයි. මෙම 48 දෙනාගෙන් බොහෝ පැහැරගැනීම් විදුහල්පති ලොකුගලප්පත්තිගේ අනුදැනුම හා යොමුකිරීම මත සිදුවුනු බවටත්, ප්‍රාදේශීය දේශපාලන හා මිලිටරි අධිකාරිය හා ඔහු පවත්වාගෙන ගිය ඉතාම කිට්ටු සම්බන්ධයේ ඵලයක් ලෙස මෙම පැහැරගැනීම් (හා ඇතැම් සිසුන් හමුදා භාරයෙන් මුදවා ගැනීම් ආදියටත්) වලට විදුහල්පතිතුමා සෘජුවම සම්බන්ධ වුනු බවටත් කෘතියේ සැලකිල්ලට හසුවන සියළුම සාක්ෂිකරුවන් (මිය ගිය සිසුන්ගේ දෙමවුපියන්) පවසා සිටී. අත්අඩංගුවට පත් කිසිම ශිෂ්‍යයෙකු නැවත නිදහස් කිරීමක් කර නැති අතර නඩුවේ චූදිතයෙකු කර සිටි, පසුව දඬුවම්ද ලැබූ මේජර් ජාලිය ඈපා රුවන් එම්. ජයතුංග වෙත ලබා දෙන සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී පවසන පරිදි හමුදා භාරයට ගත් දරුවන් කර ඇති “වැරදි” පහත ආකාරය:

1. ඇඹිලිපිටිය පෙහෙකම්හල ගිනිතබා විනාශ කිරිම
2. ඩිපෝවේ ලංගම බස් රථ ගිනිතබා විනාශ කිරිම
3. මහේස්ත්‍රාත් උසාවිය ගිනිතැබිම
4. ඇඹිලිපිටියේ චන්ද්‍රිකා වැව අසල තිබෙන ජනාධිපති නිල නිවස ගිනි තැබීම
5. කඩ වැසීම සදහා චිට් දීම
6. ජනයා විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය නිලධාරින් බිය වැද්දීම සහා එක් ග්‍රාම සේවකයෙක් මැරිම. කතරගම රූපසුන්දරි ඝාතන නඩුවෙ සිරදඩුවම් විද නිදහස් වු හමුදා සමාජිකයෙක් නිදහස් වී සතියක් ඇතුලත මිනිමැරිම.
7. පාසැල් අධ්‍යාපනය කඩාකප්පල් කිරිම.
8. ජන ජීවිතය මුලුමනින්ම අඩාල කිරිම.

මෙම පුළුල්  පරාසයක පැතිරෙන චෝදනාවලට පිලිතුරු ලෙස එසේ මරාදැමුනු සිසුන්ගේ දෙමව්පියන් පවසන්නේ එවැනි කිසිම ක්‍රියාවකට තම දරුවන් සම්බන්ධ විය නොහැකි බවයි. මෙසේ දිව්රමින් හමුදා බලාධිකාරය ඉදිරියේ කන්නලව් කරන දෙමව්පියන්ගේ දුක්ගැන්විලි කෘතියේද සඳහන් කර ඇති අතර එවැනි අවස්ථාවලදී හමුදා නිලධාරීන් පවසන්නේ මෙම පැහැරගැනීම් “ඉහලින් ආ අණ” අනුව සිදුකල බවයි. මෙතනදී වැදගත් වන්නේ ඉහත සදහන් කර ඇති ආකාරයේ කඩාකප්පල්කාරී ක්‍රියා සිදුකර තිබුනත් නැතත් නෛතික රාමුවෙන් ඔබ්බට ගොස් සමූහ වධකාගාර පවත්වාගෙන යමින් සමූහ ඝාතනයන් සිදුකිරීම පිලිබඳව වඩාත් පිලිගත හැකි සාකච්ඡාවකට ඒමේ ඇති වැදගත් බවයි. හැනා අරෙන්ඩ්ට් වැනි චින්තකයින් යෝජනා කරන පරිදි භීතිය, ත්‍රාසය හා අත්තනෝමතික ක්‍රියාකාරකම් සාමාන්‍යකරණය වූ භීම සමයකදී දුෂ්ඨත්වය ඔඩුදුවා ඇති අවස්ථාවක සාමාන්‍ය ශිෂ්ට භාවිතයෙන් පිලිකෙව් කෙරුනු හැසිරීම් හා ක්‍රියාදාමයන් වඩාත් සාමාන්‍යකරණය වීමට ඉඩ ඇත. එනමුත් එවැනි අවභාවිතයන් පිලිබදව කෙරෙන පසු-විමර්ශනය සමාජයට හා එහි විකාශනයට ඉතා වැදගත් බැවින් අමාවක සඳ යට වැනි කෘතියකින් ඒ කෙරෙහි ඇතිවන බලපෑමද සාවධානව විමසිය යුතුය. මෙයට වඩාත් හේතුවන කාරණය වන්නේ 1987-90 කාලයේ දී අත්හදා බැලූ ඇතැම් මර්ධන උපකරණ නැවත සිවිල් යුද්ධ අවස්ථාවේදී උතුර-නැගෙනහිර ද ඒ හා සමාන්තරව අනෙක් ප්‍රදේශවලද භාවිත කිරීමත්, ඒවා අදටත් අඩුවැඩි වශයෙන් ක්‍රියාවේ යොදවමින් සිටීමත් ය.

IMG_20181103_231100ඇඹිලිපිටිය ඝාතනයන් ගැන කෙරෙන විමර්ශනයක් ලෙස 2016 දී අඳෝනාව නමින් වරුණ ප්‍රියංකර විසින් ද කෘතියක් සම්පාදනය කෙරිනි. ලොකුගලප්පත්ති සහ පරාක්‍රම ලියනගේ ගැන යම් දුරකට මනෝවිද්‍යාත්මක හරස්කඩක් ලබාදෙන මෙම කෘතියෙන් එලිදරවු කරන්නේ පරපීඩක ආතතීන්ගෙන් එක්තරා ආකාරයකට මෙහෙයවෙන බලාධිකාරී චරිත දෙකකි. බෝතල් කෑලි, බල්බ් කෑලි, ස්පොන්ච් කෑලි, යකඩ ඇණ ආදිය කඳවුරට ගෙන එන දරුවන්ට බලෙන් ගිල්ලවන අවස්ථාවන් මෙහිදී සදහන් වන අතර අමාවක සඳ යට කෘතිය එම චෝදනාවන් වඩාත් ස්ථීර කොට දක්වයි. ප්‍රසන්න හඳුවල ශිෂ්‍යයා සම්බන්ධ සිද්ධියේදී මෙසේ ඇණ, යකඩ හා වීදුරු කැබලි ගිල්ලවා දරුවා අසනීප වුනු පසු නිවසට භාර දෙන්නේ නැවත සනීප කර කඳවුරට ගෙනවිත් දෙන ලෙසයි (255-270). මෙසේ දෙවරක්ම නිවසට භාර දෙමින් නැවත කඳවුරට ගෙන්න ගන්නා ප්‍රසන්න හඳුවලව අවසනදී තම පියා සමඟ සිටියදී පැහැරගෙන ගොස් මරාදමනු ලබයි. මේ පිලිබඳව පොලීසියට පැමිණිල්ලක් කරන නමුත් පවතින තත්වය අනුව කිසිදු පිලිසරණක් ඉන් නොලැබෙයි. නමුත් මෙම පැමිණිල්ල කෙරුනාට පසුව අවස්ථා ගණනකදීම හඳුවල යුවලගේ නිවසට කඩා වදින හමුදා භටයින් තර්ජනය කරමින්, නිවැසියන් පීඩාවට පත් කරමින් නිවසේ බඩු භාණ්ඩ විටින් විට කොල්ලකෑමට යෙදෙයි (275-278).

හමුදාවෙන් පලාගිය සෙවණගල සේවය කල සෙබලෙකු හා වලවේ වනෝද්‍යානය බැලීමට යාමේදී අතරමග කැලයකදී මලමිනී හමුවුනු අයෙකු වැනි විවිධ සාක්ෂි ඔස්සේ රැස් කෙරුනු කරුණු ද, කඳවුරෙන් බේරී නිදහස ලබා ආ කිහිපදෙනාගේ සාක්ෂි ද ආධාර කරගනිමින් මෙම සිසුන්ගේ අවසන් දෛවය පිලිබඳ ප්‍රතිනිර්මාණය සිදුකිරීමට ලේඛක දෙපල අගය කල හැකි උත්සාහයක් දරයි. එහිදී යෝජනා වන්නේ අනේකවිධ වධයන්ට ලක් වී ශාරීරිකව, අධ්‍යාත්මිකව හා මානසිකව දුර්වල වී සිටි මෙම තරුණයින් පිරිස ඇලුමීනියම් බොඩියක් ගැසූ ලොරියකට ඔවුන් බැඳ සිටි දම්වැල් පිටින්ම පටවාගෙන ගොස් වන රක්ෂිතයකට ගෙන යාමෙන් පසුව වෙඩි තබා මරා දමා, පසුව පිලිවෙලට ගොඩ ගසා පෙට්‍රල් වත් කොට ගිණි තබා ඇති බවයි. මෙසේ මිය ගිය 17 හැවිරිදි උදේශ් සෙල්ලහේවාගේ මාමා කෙනෙකු වන පොලිස් නිලධාරියෙකුට අහඹු ලෙස ලැබෙන සාක්ෂියක් මෙලෙස දක්වා ඇත:

“ඇලුමිනියම් තහඩු ලොරියකින් ලමයින් ගොඩක් ගෙනාවා. දරුවන් බිමට බැස්සුවා. උන් විලාප තියන්න ගත්තා. කවුරුත් නැහැ හිටියෙ උන්ව බේරන්න. බහින එවුන්ට පට! පට! ගාලා වෙඩි තිබ්බා. සමහරු මළා. සමහරු පණ ඇද්දා. හමුදා ඇඳුමෙන් දෙතුන් දෙනෙක් හිටියා. නාඳනන තවත් කවුදෝ හිටියා. ඒ අලුගෝසුවේ කළු පාට ඇඳුම් ඇඳලා හිටියේ. ඒවා හමුදා ඇඳුම් නෙමෙයි. අනේ මහත්තයෝ, උන් අර දරුවන්ගෙ පණ යන්නත් කලින් ටයර් දාලා පිච්චුවා. දෙයියනේ සමහරු බාගෙට පණ පිටින්” (109).

මෙම ඇලුමිනියම් බොඩිය සහිත ලොරිය නිතරම සෙවණගල කඳවුරේ දකින්නට තිබෙන එකකි. එය කඳවුරේ වැඩ කටයුතු සඳහා යොදාගත්තක් වන අතර ප්‍රශ්ණ කිරීම් වලට ලක් කර, වද දී මරා දමනු ලබන පුද්ගලයින් ප්‍රවාහනය කිරීමට ද යොදාගත්තේ මෙම ලොරිය බවට සදහන් වේ. ඉතා තිරශ්චීන ලෙස වදයට ලක් කරමින් ප්‍රශ්ණ කෙරෙන්නේ “මස්කඩය” නමින් හඳුන්වනු ලබන වධකෝපාංග වලින් සන්නද්ධ කර තිබූ ලෙයින් බත් වී ගිය කාමරයකදීය. කඳවුරේ එදිනෙදා වැඩකටයුතු වලට යොදා තිබුනු වැඩිමහල් සිරකරුවෙකු වූ කරුණාදාසගේ සාක්ෂියෙන් මෙම මස්මඩුව පිලිබඳව විස්තරාත්මක සටහනක් උපදවාගැනීමට ලේඛක දෙපල සමත්වේ.

“මස්කඩය තුළ ඇති අමානුෂික දසවධ දෙමින් ප්‍රශ්ණ කල පසු, තරුණයින් බිම දිගේ ඇදගෙන විත් පණ යන තුරු දමා තිබෙන මුල්ලට කරුණාදාසගේ ඇස ගියේ ඉබේටමය. එසේ මුල්ලට ඇද දමන්නේ මරණයට ම නම නියම වී සිටින්නන් බව කඳවුරේ කාහටත් රහසක් නොවීය. මැදි රැයේදී ප්‍රාණය නිරුද්ධ වී යන සිරුරු තියුණු දිලිසෙන කඩු පහරින් තුනටියෙන් වෙන් වී බුසල් තුනේ පෝර ගෝණිවලට පැටවී හට්ටි ගැසෙයි. එවැනි ගෝණි කීපයක් එකතු වූ පසු, මහ රෑ වාහනයකට පැටවී කොහේදෝ ඈතම ඈත ලොවකට ගෙනියන බව ඔහු දැන සිටියේය.” (227-228).

සිරිල් නැමැති “සීමිත නිදහසකට” යටත්ව සිටි සිරකරුවා මෙම “මස්කඩය” පිරිසිදු කිරීමට යොදවා සිටි අවස්ථාවක සෙබලෙකු හා දොඩමළු වෙයි (318-319). එහිදී කටුකම්බි ගැසූ ඇඳන්, “උල තැබීමට” භාවිත කරන යකඩ උල් හා පිටවල් ඉස්තිරික්ක කිරීමට සිරකරුවන් බාවන දිග බංකු ආදිය සිරිල්  හට ඔහු විස්තර කර දෙයි (318). පිටවල් පිලිස්සීම නිසා මස් ගඳින් යුතු වාතාශ්‍රයක් ගැන සමන් කුමාරගේ සාක්ෂියෙන් (61) කරුණු ඉදිරිපත් කෙරෙන අතර එසේ පිලිස්සීමට භාජනය කොට පිට පුරා තුවාල ලබා සිටි, පසුව මරාදැමෙන්නට ඇති, උසස් පෙල ශිෂ්‍ය ඇලෝසියස් ස්ටීවන් පිලිබඳව ද සාක්ෂි සම්පිණ්ඩනය කෙරෙයි (61, 164-167).

image_1465321021-d1ac66283bඅමාවක සඳ යට කෘතිය නොපැකිලවම ඉහත ඛේදවාචකය නිසා අගතියට පත්වූ හා තමන් හට හිමි වියයුතු සාධාරණත්වය ඉටු නොවුනා යැයි අපේක්ෂාභංග වූ එම දෙමව්පියන් හා පවුල්වල නෑදෑ පිරිස්වල හෘදසාක්ෂිය නියෝජනය කරයි. එහි “සමාප්තිය” කියවීමේදී මෙම අපරාධවලට අදාල නඩු තීන්දුව ගැන යම් කලකිරීමක් පලවෙන අතර ඇඹිලිපිටිය මරණයන් දඩමීමා කරගනිමින් තම දේශපාලන න්‍යාය පත්‍ර සකස්කල පොදුජන පෙරමුණු දේශපාලනයටද යම් චෝදනාවක් ඉතිරි කරයි. සාමූහිකව කඳවුරෙන් ඉවත් කරගෙන යන තරුණයින් පිරිස තණමල්විල පාරේ උඩවලව ජලාශය පසුකරමින් යන විට ඇති තේක්ක කැලයකදී ඝාතනය කරනු ලබයි. මෙම සිද්ධිය අහම්බයෙන් දකින ගොපළුවෙකුගේ සාක්ෂිය ඔස්සේ එම භීෂණය ප්‍රතිනිර්මාණය කර ඇත:

“කපා බිම හෙලා තිබූ දැවැන්ත මිල්ල ගස් තුනක් මත මියගිය හා මිය යමින් සිටි තරුණයින්ගේ හිස් සිටින සේ පේළියට තබන භටයින්ගේ කඩිසරකම, දෝත් වල ඇඟිලි අතරින් තරුණයා දුටුවේය. ඉන් අනතුරුව තරුණ මුහුණු වැසෙන සේ ටයර් පේළියක් තබා පැට්‍රල් වැනි යමක් කෑන්වලින් වත් කරන අයුරු ඔහු දුටුවේය…

ලොක්කෙකුගේ පෙනුම තිබූ තැනැත්තා සෙබළෙකු අත තිබූ ගිනි අවියට අත දිගු කලේය. මොහොතකින් එය ඔහුගේ සුරතේ රැඳිණි. හෙතෙම එල්ලය බලා මිනී කන්ද වෙතට ගිනි පුලිඟු විසිවෙන පරිදි වෙඩි දෙක තුනක් තිබ්බේය.” (334-335)

විවිධ බාධක හා හමුදාව විසින් කෙරුනු සචේතනික යැයි යෝජනා කල හැකි ප්‍රමාද කිරීම් අතර පවත්වා ගෙන ගිය ඝාතන නඩුව අතරතුර 87-90 භීෂණයේ වින්දිතයින් ගැන විශේෂ අවධානයක් යොමු කල බ්‍රිතාන්‍ය සාමි මණ්ඩලයේ ඇවබරි සාමි හා ලංකාවේ තානාපති අතර 1994 හා 1999 අතර හුවමාරු වූ ලිපි කීපයක්ද, වින්දිත පවුල්වල සාමාජිකයින්ගෙන් ලබාගත් ප්‍රකාශ කීපයක්ද මෙම සමාප්ති සටහනට අන්තර්ගතකර ඇත. නීති ක්‍රියාදාමය හමුවේ පැවති විවිධ බාධක හා කඩාකප්පල්කිරීම් පිලිබඳව පොදුවේත් නඩුවේ තීන්දුව පිලිබඳව විශේෂයෙනුත් මෙම කොටසින් අවධානයට ලක්කරයි.

නඩු තීන්දුව ප්‍රකාශ වීමෙන් පසු චෝදනා 80කට යටත් කර සිටි බ්‍රිගේඩියර් ලියනගේ සහ දෙවන විත්තිකරු කොට සිටි චමින්ද ලොකුගලප්පත්තිහට විරුද්ධ චෝදනා වලින් නිදහස් කිරීමත් අනෙකුත් සැකකරුවන්ව වින්දිත ඥාතීන් අපේක්ෂා කල මට්ටමට වඩා අඩු දණ්ඩනයකට යටත් කිරීමත් පිලිබඳව පලවූ විවිධ අදහස් අතර මිය ගිය ශිෂ්‍ය ජගත් චමින්ද කුමාරගේ පියා වන ඩී.ජී දිසානායක මෙසේ ප්‍රකාශ කරයි:

“අපිට හිතාගන්න බැරි විදිහේ තීන්දුවක් මෙතන ලැබිලා තියෙන්නේ. මේ දඬුවම් තීරණය කලේ කොහොමද කියලා අපිට හිතාගන්න බැහැ. අපි නීතිය ගැන නම් දන්නේ නැහැ. නමුත් මනුෂ්‍ය ජීවිතයක, විශේෂයෙන්ම ඉගෙනගන්න දරුවකුගෙ ජීවිතේක වටිනාකම ගැන, කියන්න අපි දන්නවා. මේක පිටුපස්සෙ විශාල බලවේගයක් තියෙනවා” (353).

නඩුව හා තීන්දුව පිලිබදව එහි විනිසුරු ධුරය දැරූ චන්ද්‍රදාස නානායක්කාර මහතා පවසා සිටින්නේ “විත්තිකරුවෙකුගේ නිදහස වෙනුවෙන් විනිසුරුවරයෙකුට යා හැකි උපරිම දුර” ඔහු ගිය බවත් “නඩු ඇහිල්ල (ඔහුට) වුවමනා ආකාරයට කරන්නට” නිදහසක් නොතිබූ බවත් ය (354).

මේ තීන්දුව පිලිබඳව සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පතට සටහනක් සම්පාදනය කරන කිශාලි පින්ටෝ ජයවර්ධන පවසන්නේ “පෞද්ගලික කෝන්තර පිරිමසා ගනු පිණිස රාජ්‍ය නිලධාරීන් වෙත බලපෑම් කරන සහ තම නිලයේ මහිමයෙන් එසේ මෙහෙයවෙන නිලධාරීන් පිලිබඳවත්, එවැනි අය සඳහා සැලසෙන රැකවරණය පිලිබිඹුත් වන” නඩුවක් ලෙස ඇඹිලිපිටිය ඝාතන නඩුව වැදගත් වන බවයි.

මෙවැනි භීෂණ ආඛ්‍යානයන් යහපාලනය හා අන්‍යෝන්‍ය රැඳියාව මත පිහිටන දියුණු, සංවේදී හා සංහිඳියාවට ලක්වුනු ජන සමාජයක් සොයා යන ගමනට ඉතාමත් වැදගත් ස්මරණ සිද්ධීන් රැසක් ආරෝපණය කරයි. ඉතිහාසයේ ප්‍රචණ්ඩත්වයෙන් ලබන පන්නරය වනු ඇත්තේ රාජ්‍යය වැනි ස්ථාපිත යාන්ත්‍රණයක ලීවර සීරුමාරුකරන්නන් අරාජක සමයක සමාන්තර නීතියක් පවත්වාගෙන යාමත් එයින් වින්දිත සමාජයක් බිහිකරගැනීමත් පිලිබඳව අප ලබන උත්තම අභ්‍යාසයයි. වඩාත් බහුදිශානතික ඉතිහාසයකටත්, පටු මායිම්වලින් ඔබ්බට දිවෙන ප්‍රචණ්ඩත්වය ගැන කියවීමකටත් අපහට ඉඩ සලසන ප්‍රවේශයක් උදෙසා මෙවැනි කෘතීන්ගෙන ලැබෙන පිටුවහල ඉතා වැදගත් වේ.

 

කරුණාකරන්ගේ “මතක වන්නිය”: පසු-යුධ පරිකල්පනය පෝෂණය කරන්නට.

(සිවරාසා) කරුණාකරන් ගේ මතක වන්නිය: මෙය 2016 දී මුද්‍රිත අහස පොතක් වන අතර පසු-යුධ සමයෙහි කරුණාකරන් විසින් රචිත විමර්ශනශීලී ප්‍රත්‍යාවලෝකනයන්ගෙන් සමන්විත කුඩා එකතුවකි. පරිවර්තනය සිවලිංගම් අනූෂාගේය.

කරුණාකරන්ගේ වියමන් පුරාවට එතී ඇත්තේ පසු-යුධ අවකාශයක සිට එම යුද්ධයට නතු වූ මිනිස්, භූමි, සංස්කෘතික හා සමාජ යන සංකලනයන් පිලිබඳව මානුෂීයත්වයේ මිම්මකින් නැවත ලකුණක් තැබීමකි. එය විටෙක අතීතාවර්ජනයක් ලෙසිනුත් තවත් විටෙක විශ්ලේෂී සමාජ විවරණයක් ලෙසිනුත් සිදුවේ. ඉතිහාස සැමරුම් හා ආගිය කතා පශ්චාත් භීෂණ වර්තමානය හා එකට එතී යයි. යුද්ධයකින් විනාශ වූ භූමියක හා එම භූමියෙන් විතැන් කෙරුනු ජන විඥානයක අතීතය හා වර්තමානය තේරුම් ගැනීමේ මානයන් සොයා කරුණාකරන් අපව යොමු කරයි. මෙවැනි රචනා දොලහකින් මතක වන්නිය නිමවී ඇති අතර මෙම සටහනට මා පාදක කරගන්නේ මගේ පරිකල්පනය තදින් ආමන්ත්‍රණය කල “කිලිනොච්චියේ තත්වය කොහොමද? මොනවද දැන් කිලිනොච්චියේ සිද්ධ වෙන්නේ?” හා “පිටත්වෙයන් යෝදියේ විශ්වමඩුවට යන්න” යන ලිපි දෙකයි.

“කිලිනොච්චියේ තත්වය කොහොමද? මොනවද දැන් කිලිනොච්චියේ සිද්ධ වෙන්නේ?”

ggfhghgjgj-334og0u1lp4nj41u4sfwu8මෙම රචනය වසර 70 ක් පමණ පුරාවට කිලිනොච්චියේ පරිණාමය විවරණය කරන අතීතාවර්ජනයක් ලෙස දිගහැරේ. දකුණට උතුර හා උතුරේ විඥානය තේරුම් ගැනීමට අවශ්‍යම සාධකයක් වනු ඇත්තේ වවුනියාවෙන් උතුරෙහි වන ප්‍රදේශවල ගැමියන්ගේ, නාගරිකයින්ගේ හා කම්කරුවන්ගේ සමාජ හා මානුෂීය කරණු ය. ඔවුන්ගේ ඉතිහාසය, ශ්‍රමය, කර්මාන්ත කටයුතු, සංස්කෘතික කාරනා ආදිය අගයන, ඒවා අභ්‍යන්තරීකරණය කරන විචාරයක අවශ්‍යතාවය හරහා යුද්ධය විසිනුත් වාර්ගික ආන්තීකරණයන් විසිනුත් ම්ලේච්ඡත්වයටත් නොමිනිස් ගණයටත් පත්කර ඇති උතුරේ පීඩිතයා සහනයක් ලබනු ඇත. මෙලෙසින්, ගෙවී ගිය වසර විස්ස පමණ පුරාවට කිලිනොච්චිය දකුණු ජන විඥානය හා සමපාත කොට ඇත්තේ “විනාශයේ නගරයක්” ලෙස හෙවත් කොටි සංවිධානයේ මූලස්ථානය පිහිටි ඊලාම් අගනුවර ලෙසයි. නමුත් එතනින් එහාට විහිදුනු කිලිනොච්චියක් පවතී ද? මෙම වන්නි හදවතෙහි අක් මුල් ගිය තැන් කවරේද? ඒවා මනුෂ්‍ය හදවත් හා බද්ධව ශිෂ්ඨාචාරයේ අත්තක් ලෙස කිලිනොච්චියට පැවරෙන සභ්‍යත්වයේ භූමිකාව කුමක්ද? කරුණාකරන් ගනුදෙනු කරන්නේ මෙවැනි සියුම් මනුසත් කරුනු සමඟය.

කෘෂිකර්මාන්තයෙන් හා වෙලඳාමෙන් ආරම්භවන කිලිනොච්චිය ක්‍රමක්‍රමයෙන් වර්ධනය වී, ප්‍රසාරණය වෙමින් වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස දළුලයි. යුද්ධය අතරින් විනාශ වෙමින් නැවත ගොඩ නැගෙමින් ඉදිරියට එන මෙම නගරය 2002 දී එහි කීර්තියේ කූඨාප්‍රාප්තිය ලබයි. කරුණාකරන්ගේ වචන වලින් ඒ මෙසේය:

කිලිනොච්චිය යන කුඩා දිස්ත්‍රික්කය ලෝක වේදිකාවේ ප්‍රකට වීමට 2002 දී කොටි සංවිධානයත් රනිල් වික්‍රමසිංහ ඇගමැතිගේ ආණ්ඩුවත් අතර ඇති වූ අවබෝධතා ගිවිසුම හේතුවිය. එල්.ටී.ටී.ඊ සංවිධානයේ දේශපාලන උපදේශක ඇන්ටන් බාලසිංහම් ගුවන් යානයකින් පැමිණ ගොඩබැස්සේ ඉරණමඩුකුලම් වැවටය. ඇන්ටන් බාලසිංහම්ගේ පැමිණීමත් සමඟ කොටි සංවිධානයේ දේශපාලනය සහ ඉදිරි අරගලය පිලිබදව වූ තීරණ දැනුම් දීම සඳහා ප්‍රභාකරන් මාධ්‍ය හමුවක් පැවැත්වූයේය. යුද්ධයේදී කොටීන්ගේ පාර්ශවය බලවත්ව සිටීම බාහිර ලෝකයට ප්‍රකාශ කිරීමට ප්‍රභාකරන් කැමැති වීම මෙම මාධ්‍ය හමුවට හේතු විය.

ප්‍රභාකරන්-හකීම් ගිවිසුම, ප්‍රභාකරන් සහ නෝර්වේ සාම දූතයා වූ එරික් සොල්හයිම් ගිවිසුම, ජපානයේ සාම දූතයා වූ යසුකි අකාශි ගිවිසුම සහ විදේශ තානාපතිවරුන්ගේ හමුවීම් ආදී සුවිශේෂී සිදුවීම් රැසක් සිදු වූයේ කිලිනොච්චියේදීය. ප්‍රභාකරන් විසින් එල්.ටී.ටී.ඊ සංවිධානයට විරුද්ධව ක්‍රියාත්මක වූ දෙමළ දේශපාලන පක්ෂ සහ සංවිධානවල නායකයින් කිලිනොච්චියට කැඳවා ඔවුන් හමුවූවේය… ලෝකයේ අට දිසාවෙන්ම පිරිස් කිලිනොච්චියට පැමිණෙන්නට වූහ. විමර්ශකයින් එකල පැවසුවේ ලංකාවේ තීරණ ගන්නා ස්ථාන දෙකක් පවතින බවයි. එයින් එකක් ලෙස පැවසිය හැකි තරමට කිලිනොච්චිය ජනප්‍රිය විය…. කිලිනොච්චිය කොටින්ගේ මව් නගරය ලෙසත්, සාම සාකච්ඡාවන් සඳහා වෙන්වූ නගරයක් ලෙසත් විමර්ශකයෝ හැඳින්වූහ. විවිධාකාර පුද්ගලයෝ පැමිණියහ. අතට අත දීම් දිනපතා සිදුකෙරුණි… එදා මැලේසියා වාසුදේවන්, ටී.එම්. සවුන්දරාජන්, එල්.ආර්. ඊශ්වරී ආදී කලාකරුවන් දැක ප්‍රීතියට පති වූ ජනතාව නම් උච්ඡාරණය කිරීමට පවා අපහසු අමුත්තන් දෙස අත් සැලූහ. අවසානයේ මරෙයිකාර් රාම්දාස්ගේ විකටයන්ටත් වඩා තමන් විකටයන් බවට පත්ව ඇති වග ජනතාව තේරුම්ගන්නා විට යුද්ධය ඔවුන්ගේ ඉහටත් උඩින් සහ දෙපාමුලින් පහතටත් පැමිණ තිබුණි (පිටු. 32-34).

කරුණාකරන්ගේ අදහසට අනුව කිල්නොච්චිය සිවුවරක් ගොඩ නැගුනු නගරයකි. වසර 100 කටත් අඩු ඉතිහාසයක් ඇති නගරයක් වශයෙන් මෙසේ තෙවරක්ම යලි නැංවෙන කිලිනොච්චිය උස්වන්නේ යුද්ධයේ විනාශය අතරිනි. ඉන් මුල්ම විනාශය සිදුවන්නේ 1996 දීය. “1996 දී චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක පාලන කාලයෙහි සත්ජය එක සහ සත් ජය දෙක යන විශාල හමුදා මෙහෙයුම් සිදු කරන ලදී. ඒවා කිලිනොච්චිය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුගා දැමුවේය. හමුදාවෙන් කිලිනොච්චිය අතිපත් කරගැනීමෙන් පසුව එහි ඉතිරි වී සිටියේ එකම එක බල්ලෙකු පමණි… එකම එක බල්ලෙකු පමණක් ඉතිරි වී සිටි කිලිනොච්චියේ ලංකාවේ ජාතික කොඩිය ලෙළ දුන්නේය. ඉන්පසු ගෙවුනා වූ සිවු අවුරුදු කාලයෙහි ජනයා නොමැති කිලිනොච්චියේ සිටියේ හමුදා සෙබළුන් පමණි” (පිටු 28).

mataka-8_large

2009න් පසු යුගයේ කිලිනොච්චිය නැවත ඉදිවෙමින් හා ගොඩනැගෙමින් පවතී. පසු-යුධ සමයේ සියුම් සමාජ ව්‍යාධීන් හඳුනාගන්නා කරුණාකරන් යලි පිබිදෙන කිලිනොච්චිය ගිලගෙන ඇති පාරාවළලු දකින්නේ මෙසේය:

යුද්ධය නැති වී ගිය තැන්වල පොදුවේ දක්නට ලැබෙන සැම දෙයක්ම කිලිනොච්චියටත් ලැබුණි. ස්වේච්ඡා ආයතන සමග ස්වේච්ඡා සේවකයෝද ක්ල්නොච්චියට ගොඩබැස්සාහ. බැංකු සහ ලීසිං කොම්පැණිද පැමිණියෝය. මදි නොකියන්නට ණය දුන්නේය. ඉල්ලන ඉල්ලන සෑම ආයතනයකින්ම ණය ලැබුණි. ණය දුනා යැයි කියනවාට වඩා ජනතාව ණයකාරයින් වූවා යැයි කීම නිවැරදිය. අතේ සතයක් නැතිව ණය ගන්නවා හැර වෙන මොනවා කරන්නද? අතේ සතේ නැති අයගේ තත්වය පොලී රැස්කරන ආයතන ප්‍රයෝජනයට ගත්තේය. නගරයේ කඩවලට වඩා ණය දෙන ආයතන වැඩිවිය…. ජනතාව නැවත පදිංචිකරුවන් වුවත් අනාථයන් කියන තත්වයෙන් ගොඩ එන්නට ඔවුන්ට අවකාශ ලැබුණේ නැත. තවමත් ඒ අවකාශය ලැබී නැත. හමුදාවේ සාමාජිකයින් අඩුවුවත් සාමය කිලිනොච්චියට පැමිණියත් යුධ තුවාල තවම සුවවී නැත (පිටු. 37).

“පිටත්වෙයන් යෝදියේ විශ්වමඩුවට යන්න”


මතක වන්නිය ලිපි එකතුවේ පස් වැන්නේ මාතෘකාව ලෙස යොදා ඇත්තේ “පිටත්වෙයන් යෝදියේ විශ්වමඩුවට යන්න” යන්නයි. මෙය 70-80 දශකයේ ප්‍රසිද්ධව තිබූ නාට්‍යයක දෙබසක් යැයි කරුණාකරන් සදහන් කරයි (පිටු 70). කෘෂිකාර්මික අතින් සාරවත් නැගී එන වෙලඳ හුවමාරු මධ්‍යස්ථානයක්ද ලෙස බැබලෙමින් තිබූ විශ්වමඩුව ප්‍රසිද්ධ කලාවට ඇතුළු වී තිබුනේ එසේයි. “විශ්වමඩු, විශ්වමඩු යැයි කියමින් අච්චුවේලි, නෙල්ලියඩි, පේදුරුතුඩුව, මුලායි, කරෛයිනගර්, කුරිකට්ටුවාන් ආදි ස්ථාන වලින් බස් රඨ හා ලොරි බාග” ධාවනය වූ එකල “කෙසෙල් කැන් හා මිරිස් ගෝනි පැටවූ ලොරි” කොළඹටත්, වියලි මිරිස් ළුෑණු ආදිය මිලදී ගැනීමට කොළඹ වෙලෙන්ඳන් විශ්වමඩුවටත් ආ අතීතයක් ගැන කරුණාකරන් සඳහන් කරයි (පිටු 70).

“පිටත්වෙයන් යෝදියේ විශ්වමඩුවට යන්න” ලිපිය ආරම්භ වන්නේ පශ්චාත්-යුධ සමයේ උතුර ටුවර් කිරීමේ දක්ෂිණ මේනියාවත්, යුද්ධයෙන් බැටකා විනාශ වී ගිය ඇතැම් ස්ථාන සංචාරක ආකර්ෂණය දිනූ මධ්‍යස්ථාන බවට පත්වීමත් හරහා ය. ලිපිය ලියවෙන 2012 නොවැම්බර් මාසයේදී මෙම යුධ උන්මාද විජයග්‍රාහී සංචාරකයින් තවමත් උතුරට ගලා එන ප්‍රවණතාවයක් තිබෙන්නට ඇත. උතුරට මෙසේ එන දකුණේ සංචාරකයින්ට වඩාත් වැදගත් වූ කුඩා නිවෙසක් විශ්වමඩු ප්‍රදේශයේ පිහිටියේය. වෙළුපිල්ලෙයි ප්‍රභාකරන් භාවිත කලා යැයි සැලකෙන එම නිවසත් ඊට යාබඳ බංකරයකුත් මෙසේ “කොටීන්ගේ ආකර්ෂණීය ස්ථාන” ගොන්නට කුලකගත කර තිබුණි. “නිවාඩු කාල වලට එන අයගේ ගණන වැඩිවේ… මේ සඳහාම පළපුරුදු රියදුරෝ සහ මාර්ගෝපදේශකයෝ දළු ලා සිටිති. යුද්ධ නටඹුන් බොහොමයක් ඇත… විශ්වමඩුවේ ඇති ඒ පුංචි නිවසෙහි ප්‍රභාකරන්ගේ පොඩි පුතා වන බාලචන්දිරන් සෙල්ලම් කල සෙල්ලම් කාරයද ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. චැනල් 4 නාලිකාවේ බාලචන්දිරන් මැරී සිටින දර්ශනය විකාශය වූවාට පසුව ඒ සෙල්ලම් කාර් එකට තිබුණු වැදගත්කම තවත් වැඩි විය” (65-66).

කරුණාකරන් සඳහන් කරන අයුරින් එම කාරය “අතහැර දැමූ ඉතිහාසයක නැරඹුම් භාණ්ඩයක් ලෙස ගල් ගොඩක් මත තබා ඇත” (පිටු 65). “ප්‍රභාකරන්ගේ නිවස යැයි කියන කාමර දෙකකින් සමන්විත පුංචි නිවසේ වෙනත් කිසිඳු භාණ්ඩයක් නැත. නිවස අසළ බංකරයෙහි ප්‍රභාකරන් ඇඳපු ඒවායි කියන නිල ඇඳුම් කීපයක් තබා තිබේ. ඔහු භාවිත කළා යැයි සැලකෙන මේසය, පුංචි අල්මාරියක්, පුටුවක්, ඔහු ඉතාම ප්‍රිය කළ බව කියන දිවි සමකින් කළ දිවියෙකුගේ ශරීර ප්‍රමාණයෙන් යුතු බෝනික්කෙකු ද එම බංකරයෙහි ඇත” (පිටු 65). නිවස ඉදිරිපස කොටීන් වෙඩි තබා බිම හෙලුවේ යැයි කියන හෙලිකොප්ටරයක කොටස් කීපයක් ලු. එම කොටස් එහා ගෙන එන්නට ඇත්තේ කොටි විසින්ද නැතිනම් පසු කාලෙක හමුදාව විසින් ද යන්න කරුණාකරන් ප්‍රශ්ණයක් ලෙස ඉතිරි කරයි (66-67).

කරුණාකරන්ට අනුව 2009 ට පෙර කාලයේදී මෙම ප්‍රදේශය ගැන ඔහුට අවතැන්වූවෙකුගේ විවිධාකාර මතකයක් ඇත. ඉන් එක් මතකයක් වන්නේ එම ප්‍රදේශය හරහා අවතැන් වූ යාළුවෙකුගේ නිවසක් සොයා යමින් සිටියදී ගුවන් හමුදා ප්‍රහාරයක් එල්ල වී තිබූ එලිමහන් බිම් පෙදෙසක් පසු කරන්නට වීමයි (පිටු 67). යන ගමන අතරමග දී ඉදිරියට යම්දෝ නොයම්දෝ යන දෙගිඩියාවෙන් සිටින මොහොතක එතැනට පැමිණෙන සටන්කාමියෙක් ඔවුන්ව ආපසු හරවා යවයි. ඒ මුළු ප්‍රදේශයම එල්.ටී.ටී.ඊයේ ඉම්රාන් පාණ්ඩියන් බලකාය ගැවසෙන ප්‍රදේශයක් බව ඔවුන් පසුව තේරුම් ගනියි (පිටු 68). 2009 වන විට අවතැන් ව විශ්වමඩු ප්‍රදේශයට පැමිණෙන කරුණාකරන් ඇතුළු පිරිස දරුණු කුණාටු සහිත වැස්සකටත්, ගංවතුරකටත් ගොඳුරු වූහ. වැස්ස තුරල් වී ගංවතුරෙන් බේරී එක්ලස් වූ සැනින් කාලතුවක්කු ප්‍රහාරවලට අවතැන් වූවන් ලක් වී ඇත (පිටු 69). කරුණාකරන්ගේම වචන වලින් එම සිද්ධිය මෙසේ සටහන් කර ඇත:

43ඒ 2009 ජනවාරි 13 වන දිනය. තෛපොංගල් දවසට කලින් දවසයි. අප සිටි ඒ පොල් වත්ත ආසන්නයේ මීටර් විස්සක් දුරින් කාලතුවක්කු බෝම්බ හතරක් ඇවිත් පිපිරුණේය. එයින් සිවු දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් විය. තව කීපදෙනෙකුට තුවාල සිදුවිය. බෝම්බය පිපිරුණු ස්ථානයේ සිට මීටර් දෙසීයකට එහායින් රෝහල තිබුණි. මිනී සහ තුවාලකරුවන් එහි ගෙන යන ලදී. ‘රෝහලක් ලඟ තිබුනාට කාල තුවක්කු ප්‍රහාර එල්ල නොවන්නේ නැත’ යන පුවත එම ප්‍රහාරය තුලින් කියවුණි… එදා හැන්දෑ වරුවෙම එහි සිට කණ්ණගෛයි නගරයට පිටත් වුණෙමු (පිටු 69).

එල්.ටී.ටී.ඊයේ තත්වාකාර රාජ්‍ය වකවානුවේදී හොඳ පුස්තකාලයක්, රියදුරු පුහුණු පාසලක්, විශාල ගොවිපොලවල්, දෙමළ ඊලාම් ප්‍රවාහන සේවයේ මූලස්ථානය, බර වාහන මූලස්ථානය, වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය පවත්වා ගෙන ගොස් ඇත්තේ විශ්වමඩුහිදීය (71). එමෙන්ම එල්.ටී.ටී.ඊ සාම මහලේකම් කාර්යාලයද ස්ථානගත වී තිබුණේ එහිමය. මහවිරු සුසාන භූමි හතරෙන් එකක්ද මෙහි පිහිටි අතර කරුණාකරන් පවසන පරිදි ජයසිකුරු මෙහෙයුමෙන් මියගිය බහුතරයක් මඩකලපුව හා අම්පාර ප්‍රදේශවල සටන්කරුවන් මෙහි මිහිඳන් කොට තිබුණි (පිටු 71).

මෙම සුසාන අසලට නැගෙනහිර සිට පැමිණි දෙමවුපියන් දහස් ගණනක් කඳුළු සලන දර්ශන මහා විරු සැමරුම් මාසයේදී දකින්නට හැකිවිනැයි පැවසේ (71). “විශ්වමඩුවට යන්න ලෑස්තිවෙන්න” යැයි අදත් සිංහලෙන් කියවෙනු ඇතැයි ලිපිය අවසනදී කරුණාකරන් කියයි. “ඒත් ඒ විශ්වමඩුවේ ජීවත් වෙන්නවත්, වගා කටයුතු කරන්නවත් නොවේ. ප්‍රභාකරන්ගේ බංකරයත් ඔහු ජීවත් වුනා යැයි කියන ඒ පුංචි ගෙයත් දැක බලා ගන්නටයි” (71).

ආසන්නතම පසු-යුධ අවධියේ මා පලකල කාව්‍ය එකතුවන් දෙකක් වසර දහයකට පසුව නැවත කියවීමේදී එදා පැවති (දකුණට විවෘත කර තිබූ) යථාර්ථයට මා පෞද්ගලිකව ප්‍රතිචාර දක්වා ඇති ආකාරය ගැන නැවත විමර්ශනය කරන්නට පෙලඹුනෙමි. 2009-2010 අතර ලියවුනු එක් කවියක මාතෘකාව වන්නේ “All Touring Sinhalayas” හෙවත් “සියළු සංචාරක සිංහලයින්” යන්නයි. “Busted Intellectual” නම් කාව්‍ය එකතුවේ එන මෙම පද්‍ය පෙලින් කුඩා කොටසක් පමණක් උපුටා දක්වන්නෙමි:

වවුනියාවෙන් උතුරේ වන අමුතු තැන් ගැන
අමුතු වැකි කියවමින් සිටින්නෙමු අප.
මතකයේ තිබේ තවමත් පාසලේ දී මා උගත්
කොලොම්බස් ‘අළුත් ලෝකයේ’ පය ගැසූ හැටි.
දැන් දකුණ වෙනුවෙන් මුදා ඇති ඒ ‘උතුරු තීරයන්’

– වෙරළ දිගටම ඉර නැවත පායා ඇතියෙන් –
මධ්‍යධරණියකි දින හතරෙ ට්‍රප් එකකට.

දැනෙන පහසුව! සන්සුන් කෙරුනු දූපතේ සහජීවනේ ප්‍රීතිය!
මේ දූපතේ ඇස්බැන්දුම් පමණක් කොතරම්ද? සවන් දෙන්න:
අහන්න – ඇසු ඇසුවන් වඩන ඒ අහන්නාට පේවෙන,
උන්ගේ පපු උණු කෙරී වැක්කෙරෙන ඒ නාදය. මේ ඒ මහාබලගතු ප්‍රොස්පෙරෝගේ හඬද?
මේ සංචාරක පාරාදීසයක් මයි – ඒ ගැන කිසිදු සැකයක් නැත.

උතුරේ එදා පැවති අවතැන්වීමට හා විනාශයට වඩා සංවේදී වූ හා ඒ ගැන කම්පා වූ මා වැන්නෙක් ඉන් වසර පහක් ඇතුලත සම්මානයකට නිර්දේශ වුනේ ආදර කවි පොතකට ය. වඩාත් දේශපාලනික මාතෘකා ඔස්සේ ලියවුනු මගේ කිසිම කවියක් කිසි ආකාරයක අවධානයකට භාජනය වී නැත. එය දකුණේ ඉංග්‍රීසි භාෂිත සාහිත්‍යයේ සි(z)පරයේ අඩුවක් පෙන්වන්නේ යැයි එදා මට සිතුනි. කරුණාකරන් වැනි ලේඛකයින්හට දකුණේ සමාජයේ ඇති භූමිකාව වඩාත් අවධාරණය කරන්නටද මෙය හේතුවක් සපයයි.

උතුර හා දකුණ යාකරන අන්‍යෝන්‍ය අවබෝධය හැකිතරම් වර්ධනය කරන්නටත්, යුද්ධය හා එහි ව්‍යාධීන් ගැන මමත්වයකට වඩා මනුෂ්‍යත්වයේ හැඟීමකින් බැලීමටත් අවශ්‍ය පරිසරය සකසා ගැනීමට කරුණාකරන්ගේ වැනි පරිවර්තන ඉතා වැදගත් භූමිකාවකට පණ දෙයි. වඩාත් මෑත කාලයේ මට කියවන්නට ලැබුනු රතිකා පත්මනාතන්ගේ There is a Darkness Called Light & I Grope for Myself in the Thick of it (2016), ටෙරන්ස් ප්‍රනාන්දු පියනමගේ තල්අරඹක හඳගැස්ම (2018) මෙන්ම පහීර්තරන් පරරාසසිංගම්ගේ ද පවර් ඔෆ් ගුඩ් පීපල්  (2017) ඇතුළු වෙනත් කෘති හරහාද මෙවැනිම පරිසරයක් සකසා ගැනීමට සාධනීය රුකුලක් සපයන බව මට සිතේ. 2007-2008ට පෙර කාලයේ පැවතියාක් මෙන් යුද්ධය පිලිබඳ තුලනාත්මක ඇගයීමකටත්, රණකාමී සිංහල ස්වෝත්තම මිලිටරිවාදය ගැන ප්‍රගතිශීලී මතයකට යාමටත් අවශ්‍ය මාවත නැවත සකස් කරගැනීම සමාජයක් ලෙස අප සැමට ඇති වගකීමකි.

 

“71-89 මතකයන්”: වික්ටර් ගුණතිලකගේ ප්‍රතිධාරාවේ කෘතිය පිලිබඳව.

Kalutara-Bodhiya-Budhist-Temple-Kaluthura-12092148
කළුතර

වික්ටර් ගුණතිලකගේ 71-89 මතකයන් (2009) වඩා අඩුවෙන් කතා බහට ලක්වී ඇති කෘතියකි. පුවත්පත් විචාර ගත්තද, උපුටා දැක්වීම් සලකා බැලුවද මෙම කෘතිය වැඩි මාධ්‍ය හෝ ප්‍රචාරණ අවධානයකට ලක්වී ඇති බවක් නොපෙනේ. නමුත් ජවිපෙට ලැදි තරුණයෙකු ලෙස 1971 අරගලය සමයේ තම දේශපාලන අත්දැකීම් මෙන්ම පසු-අරගල සමයේ ලත් සිරකඳවුරු අත්දැකීම් ද ගුණතිලක මෙම කෘතිය හරහා සමාජගත කරයි. එමෙන්ම, 1987-90 දෙවන සන්නද්ධ නැගිටීම සමයේ ඔහු ජවිපෙන් ඉවත්ව ලිපිකරු ශ්‍රේණියේ රැකියාවක් කරමින් සිටියත් රාජ්‍ය භීෂණය ඔහු හඹා එන අයුරුත් ඉන් තම ජීවිතය යන්තම් ගලවාගන්නට ඔහු සමත් වන අයුරුත් විස්තරාත්මකව දක්වා ඇත. මෙම භීෂණ සමයේදී හමුදා අත්අඩංගුවට ගන්නා ඔහුව වදකාගාරගතව තබා මරණ මංචකයට ගෙන ගොස් තිබියදී පෙර වාසනාවකට මෙන් ජීවිතය ගලවා ගන්නට සමත්වෙයි.

නමුත් ගුණතිලකගේ කෘතියෙහි භීෂණ සමය ආශ්‍රිතව ග්‍රන්ථාරූඪ කල චරිතාපදානයකට එහා ගිය වැදගත්කම් ද කීපයක්ම වේ. එක් අතකින් ගත් විට මෙම කෘතිය ඉතා සංයමයෙන් රචනා කල සවිස්තරාත්මක සැලැස්මකි. කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ පදිංචි ගුණතිලක තම වාර්තා හරහා කළුතර පුරාවට පැතිරී තිබූ භීෂණයේ ඔහුට ගෝචර අවස්ථා රැසක්ම සවිස්තරාත්මකව වාර්තා කරයි. මේ අතර කැරලිකරුවන් අතින් මෙන්ම රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදයේ අනුහසින් මරාදැමුනු සාමාන්‍ය වැසියන්, කිසිඳු දේශපාලන සම්බන්ධකමක් නොතිබි අහිංසක තරුණයින් ගැන විස්තර මෙන්ම ප්‍රදේශයේ පැතිර පැවැති භීෂණයේ තරම කියා පාන සිද්ධීන් ද දාමගත කොට ඇත. මේ අතර ප්‍රදේශයේ පොලිස් ස්ථානවල පැවති තත්වයන්, ඒවා භීෂණයට කෙසේ හවුල් වීද යන කාරණා මෙන්ම පැවැති වද කඳවුරු හා ඒවා ලත් දේශපාලන රැකවරණ මෙන්ම ඒවායෙන් රැකවරණය ලත් ප්‍රාදේශීය මෙන්ම ජාතික මට්ටමේ දේශපාලකයින් පිලිබඳවද තොරතුරු ඔහු සමාජගත කිරීමට උත්සාහ දරයි.

35686671_1811022508965498_1822339509702885376_nමේ අර්ථයෙන්, වික්ටර් ගුණතිලකගේ කෘතිය භීෂණ සමයේ රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදය ගැන විකල්ප ආඛ්‍යාන කතිකාවට යම් ගැඹුරක් එක් කරන එකතුවක් ලෙස තේරුම් ගැනීම වැදගත්ය. මෙම අවකාශය තුලින් මා කීප අවස්ථාවකදීම අවධානයට ලක් කර ඇති ප්‍රින්ස් ගුණසේකරගේ අ ලොස්ට් ජෙනරේෂන්: ශ්‍රීලංකා ඉන් ක්‍රයිසිස්: ද අනටෝල්ඩ් ස්ටෝරි (1998), කුලරත්න කුරුකුලසූරියගේ ඇඹිලිපිටිය මිනීමරුවෝ  (1995), රෝහිත මුණසිංහගේ එලියකන්ද වදකඳවුර (2000), රංගල ප්‍රේමේ (2002), උපනායක උපතිස්ස ගමනායක (2016) ඇතුළු අනෙක් කෘති, රවින්ද්‍ර ෆර්නැන්ඩෝගේ ඩෙත් ඔෆ් අ ලෝයර් ඉන් පොලිස් කස්ටඩි (2015) ද ඇතුලත් වන පසු-අරගල සමය හරහා මතු වී ඇති 1987-90 පිලිබඳ ප්‍රධාන ධාරාව අභියෝගයට ලක් කරන කතිකාව තුල ගුණතිලකගේ කෘතියද ස්ථානගත කිරීම වැදගත්ය. මෙම ප්‍රතිධාරාව පසුගිය විසි අවුරුද්ද පමණ පුරාවට බහුදිශානතිකව දැගහැරෙන අතර 87-90 අරගලය පිලිබදව රාජ්‍ය ආඛ්‍යානය තනුක කිරීමටත්, එහි සංදිග්ධ තැන් මතු කිරීමටත්, දුෂ්පෝෂිත තැන් අභියෝගයට ලක්කිරීමටත් දායක ව සිටී. 1990-91 කාලය තුල සන්නද්ධ නැගිටීම පිලිබඳව (අදටත් මූලාශ්‍ර ලෙස දෙස් විදෙස් හි පරිශීලනය වන) සී.ඒ චන්ද්‍රප්‍රේමගේ ඉයර්ස් ඔෆ් ටෙරර් (1991), ඒ.සී අලස්ගේ ජේ.වී.පී: 1969-1989 (1990) හා රොහාන් ගුණරත්නගේ ශ්‍රීලංකා: අ ලොස්ට් රෙවලූෂන් (1990) වැනි කෘති හරහා ගොඩනගා ඇති රාජ්‍ය හිතවාදී අධිපති-කතිකාව වඩා නම්‍යශීලී කිරීමේ කාර්යය මෙම ප්‍රතිධාරාව අතින් ඉදිරියට ගෙන එමින් පවතී. ඉහත සදහන් කල ඇඹිලිපිටිය මිනීමරුවෝ  කෘතියට පාදක වන කරුණු වඩා පරිපූර්ණ හා සවිස්තරාත්මක වන ලෙස කාංචනා මාධවීගේ සම-කතෘත්වය මත නිමවූ අමාවක සඳ යට නැමැති කෘතිය තුලින් ද කුරුකුලසූරිය ඉදිරිපත් කරයි. 2016 දී පලකෙරුනු ධර්මන් වික්‍රමරත්නගේ ජවිපෙ දෙවෙනි කැරැල්ල කෘතිය මෙම කතිකාවට මෙතෙක් දායකත්වය සපයා ඇති වඩාත් පරිපූර්ණම කෘතිය ද වේ.

35923568_1811021565632259_231176258224914432_n

71-89 මතකයන් කෘතිය නම්-ගම්, නිල-නාමද ඇතුළුව ඉතා විවෘතව ඇතැම් භීෂණාත්මක කරුණු ගැන සංවාදයේ යෙදෙයි. ගුණතිලක තම වාර්තා අතරට එක් කර ඇති අවස්ථා තුනක් පිලිබදව සැකෙවින් උපුටනයන් කීපයක් ඉදිරිපත් කරමි. මින් මුල් අවස්ථාව, කරන්නාගොඩ ප්‍රදේශයේ කැරලි නායකයෙකු ව සිටියේ යැයි සදහන් කර ඇති ප්‍රියන්ත කුමාර ගේ පියා වන ඉහල කරන්නාගොඩ තොටියෙකු ව සිටි පියදාස අයියා සම්බන්ධයෙනුයි. තම වාඩියේ රාත්‍රිය ගතකරන්නට පුරුදුව සිටි ඔහුට දිනක් බර අඩි ශබ්දයන් ඇසෙන අතර  හමුදාවෙන් යැයි කියා ඔහුගේ වාඩියට පිරිසක් ඇතුළුවෙති.

“ටෝච් එක නිවන්න අපි හමුදාවෙන්. තමා තනියම වාඩියේ මොකද කරන්නේ?”
ඔහු තමාගේ රැකියාව සියලු විස්තර පැවසුවෙන් “තේ ටිකක් වත් කරන්නයි ගින්දර පත්තු කලේ”. “එහෙනම් අපටත් එක්කලම තේ වත් කරන්න.” වතුර රත්කර දෙපරෙකට හමුදා භටයින්ට තේ පිලිගැන්වූ ඔහු පොල් කටුවල වත්කර දීම පිලිබඳව හැබෑ ලෙසම කණගාටු විය. “වාඩියේ තියෙන්නේ පොල්කටු විතරයි” කියනවිට “කමක් නැහැ කමක්, නැහැ මේවා අපට හොඳට හුරුයි.” හමුදා භටයින් පවසා ඇත. ඔහු තේ වත්කර දුන්නේ තම දරුවන්ගේ වයස්වල සිටින හමුදා භටයින්ට බව ඔහුට සක්සුදක් සේ පැහැදිලි විය.

“අපි යනවා අංකල්.”

“හොඳමයි සර්.” ඔහුට පවසන්නට හැකි වූයේ එපමණකි. තමන්ගේ මුහුණ හරහා වැදුණු පහරකින් තාරුකා විසිවෙන්න විය. එසැනින් බිම පෙරලා ගඟට ඇදගෙන ගියහ. දණහිසක් දක්වා වතුර තිබුණ තැනකදී එකෙක් බෙල්ල තදින් පාගා ගත්තේය. වතුර හොඳට හුරු පුරුදු ඔහුට නහයේ කටේ සහ ඇස්වල වැලි තැවරීම නිසා මහත් අපහසුතාවයකට මුහුණ දෙන්නට සිදුවිය. එතැන සිට යලි පාරදිගේ ඇදගෙන විත් ජීප් එකකට දැමූහ. (ගුණතිලක 116-117)

මෙසේ අත්අඩංගුවට ගන්නා තොටියා බෝම්බුවල හමුදා කඳවුරට ගෙන එන අතර පාදයේ පතුල තුන් පලකින් කපා ඇත (ගුණතිලක 117). මීට සමාන්තරව ඔහුගේ නිවසට ගිය භට පිරිසක් ප්‍රියන්ත කුමාර ඉල්ලා සිට ඇති අතර ඔහු ගැන විස්තර නොදන්නවා යැයි කී දියණියගේ ගෙලට පිහියක් තබා ඇත. පසුව බිරිඳ හා දියණිය ගේ හිර කොට ගෙට ගිනි තබා ඇත (117). ජනේලයක් කඩා දියණිය සිය මවද කැටුව ගිනිගන්නා නිවසින් පලාවිත් ඇත (117).

දින පහලොවක් පුරාවට බෝම්බුවල කදවුරේ රදවා සිටි පියදාස වදබන්ධනයට ලක්වී ඇත:

මව්පියන් අත්අඩංගුවට ගත් විට බොහෝ අය බාරවෙන බව හමුදාව අතුදැකීමෙන් දනී. නමුත් ප්‍රියන්ත කුමාර එසේ හමුදාවට භාර වූයේ නැත. මේ නිසා අත්අඩංගුවට පත් ඔහුගේ පියාට හමුදා පිරිස සලකා තිබුණු අාකාරය අතිශයින්ම පහත්ය. දින දහසයක් බෝම්බුවල හමුදා කඳවුරේ තබා ගනිමින් කරන ලද ශාරීරික හා මානසික පීඩා බොහෝ ය. ඇස් බැඳ බිම වාඩිකරවා සිටින විට මුහුණට ගහන පයින් පහර සමග ඔළුව පිටුපස බිත්තියේ වදියි. මෙවැනි පහරදීම් වලින් ඔහු දිවි බේරාගෙන ඇත්තේ ඇස් බැද තිබූ ගැටය ඔලුවේ පිටුපසට සිටින සේ සකස් කරගෙනය. දවසේ ඕනෑම වෙලාවක වදින එම පහරට සුලු සහනයක් වත් ඉන් ලබාගත හැකිවිය. ඔහු රදවා සිටින තැනට නුදුරින් තරුණයින් ගණනාවක් එල්ලා පහරදෙන හඬ මේ දින පහලොව තුල ඔහු අත්විඳි අප්‍රසන්න සිඳුවීම් වලින් එකකි. වැසිකිලියට යෑමේදී, ඒමේදී, මුහුණ සේදීමේදී, කෑම ගැනීමේදී නිරන්තර පහරදීම් වලට ඔහු ලක් විය.

මොහු නිදහස් කර ඇත්තේ ඔහුගේ පුතාවන ප්‍රියන්ත කුමාර වෙඩි තබා මරා පුලුස්සා දැමූ දිනයට පසු දිනය. ඒ හරියටම එක්දහස් නවසිය අසූ නවයේ සැප්තැම්බර් හත්වන දින ය. “උඹේ පුතා ඉවරයි. ගිහින් හත් දවසේ දානේ කාපන්” කියා ඇදගෙන විත් ජීප් එකක දමාගෙන උදේ පාන්දරම කරන්නාගොඩට ගෙනත් දමා ඇත. (ගුණතිලක 117-118).

පොලිස් ස්ථාන ආශ්‍රයෙන් සිදු කල මරණයන් හා අතුරුදහන් කිරීම් සම්බන්ධයෙන්ද තමාට ලබාගත හැකි වූ සාක්ෂි ආශ්‍රයෙන් මෙම කෘතියේ සැලකිය හැකි අන්දමේ විවරණයක් ඉදිරිපත් කරයි. මේ සම්බන්ධයෙන් අදාල චූදිතයින් හැඟවෙන පරිදි නම් ගම් ද සහිතව පහත ආකාරයෙන් කරුණු ඉදිරිපත් කරයි:

කලුතර උතුර පොලිස් ස්ථානාධිපතිව සිටි වෛද්‍යලංකාර මහතා ගමන් ගත් ජීප්රිය මිල්ලගස් හන්දිය මොරොන්තුඩුව පාරේ කනත්ත ඉදිරිපිට පාලම අසලදී බිම් බෝම්බයකට හසුවිය. කලුතර දිස්ත්‍රික්කය තුල පිපිරවූ පලමු බිම්බෝම්බය වූ මෙයට ඔහු ගමන් කල ජීප් රියේ පිටුපස කොටස පමණක් හසුවිය. ඔවුන්ගේ ඉලක්කය වැරදී ගියේ දශම ගණනක් එහා මෙහා වීමෙනි. කැරලිකරුවන් දුර සිට වෙඩි ප්‍රහාර එල්ල කලද ඔහු තම පිස්තෝලයෙන් වෙඩි තබමින්ම ආධාර ඉල්ලා සිටින ලදී…. පුපුරා ගිය බිම්බෝම්බය නිසා එතැන විශාල වලක් හෑරී තිබුණි. පලාතේ තරුණ තරුණියන් පැහැර ගෙන විත් එම වලට දමා සිය ගණනක් පුළුස්සා දැමූහ. මේ හෑරී ගිය වල පිරී ගියේ මිනී ඇටකටුවලින් බව සත්‍යයකි. උතුරු කලුතර පොලිස් ස්ථානාධිපති සහ ඔහුගේ දෙවනියා වශයෙන් ක්‍රියාකල සාජන් ප්‍රමුඛ තවත් කොස්තාපල්වරු කීප දෙනෙකුට තරුණයින් පැහැරගෙන යාම පිලිබඳව අධිකරණයේ නඩු පවරා තිබුණු අතර ඔවුන්ගේ සේවය ද අත්හිටුවා තිබුණි. පසුව වෛද්‍යලංකාර අධිකරණයෙන් නිදහස් වුනි. තමන් කල ක්‍රියාවන් පිලිබඳව ඔහුගේ හෘදය සාක්ෂි දරණවා ඇත. (ගුණතිලක 136)

මේ ආකාරයෙන් විවිධ ප්‍රචණ්ඩ හා භීෂණ ක්‍රියාවන්ට සම්බන්ධ අවස්ථා සවිස්තරාත්මකව හා විචාරශීලී ව ගෙනහැර දක්වන ගුණතිලක පසු-භීෂණ සමය තුල තම නිල බලය අහිමිවූ පසු නඩුවලට පැටලී අධිකරණ ගානේ රස්තියාදු වන සුළු නිලයන්ට අයත් නිලධාරීන්ද, විවිධ දරුණු කායික රෝගවලට ලක් වුනු ඇතැම් පොලිස් භටයින් ගැන ද (138-142) කරුණු ඉදිරිපත් කරයි. මේ ආකාරයටම, පශ්චාත්-කම්පන ආතති ව්‍යාකූලතා තත්වයන් වලට භාජනය වූ ඇතැම් අය පිලිබඳවද (138-142) ගුණතිලකගේ් අවධානය යොමු වී ඇත. රෝහිත මුණසිංහ සහ රුවන් ජයතුංග වැන්නන් මෙවැනි පසු-භීෂණ යුගයේ මානසික ව්‍යාකූලතා ගැන විවිධ මට්ටමින් සටහන් තබා ඇති වෙනත් අය අතර වෙති. ඔහුගේ මෙම සටහන් තැබීමේ ක්‍රියාවලියද ආරම්භ කර ඇත්තේ වදකාගාරයෙන් මිදී ආ අළුත ඔහුට රාත්‍රියට නින්ද නොයෑමත්, සිහිනෙන් බිය වී අවදිවීමත් යන ව්‍යාකූල තත්වයන් මගහැර ගැනීමට ගත් ව්‍යායාමයක දීර්ඝ කාලීන ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් ද බවත් ඔහු සදහන් කරයි.

නෙළුව පැලවත්ත ප්‍රදේශයේ තරුණයින් පිරිසක් පහර දී මරා දමා දින කීපයකට පසුව ඒ ප්‍රදේශය පසුකරමින් ගිය පොලිස් රථයක් යටත් කරගෙන එහි සිටි නිලධාරීන් මරා දමා ඔවුන්ගේ ආයුධ පැහැර ගෙන තිබිණි (110). මේ සිද්ධියෙන් පසු ප්‍රදේශයේ ගම්මුන් තම ගෙවල් අතහැර දමා පිටව ගොස් ඇත්තේ ඉදිරියේදී එන අනතුර වටහාගෙන මෙනි. පන්සලේ හාමුදුරුවන්ටද තමන් හා එක්වන ලෙස ගම්මුන් ආරාධනා කල ද ඔහු එය ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. වයස අවුරුදු 80ක් වූ පන්සලේ ආවතේවකරුවාද නැවතී ඇත. පසුදින පැමිණි මීගහතැන්න පොලිසියට අයත් නිලධාරීන් පිරිසක් හාමුදුරුවන් අමානුෂික ලෙස මරා දමා තිබිණි:

මීගහතැන්න පොලීසියේ සේවය කල ඇඹිලිපිටිය හා පල්ලේබැද්ද ප්‍රදේශයෙන් පැමිණි කොස්තාපල්වරු දෙදෙනාට චීවරයක් දැකීම නයෙකුට අඳුකොල දකිනවාටත් වඩා අප්‍රසන්න වී තිබුණි. ඔවුහු කුස්සියට කඩා පැන්නේ  “ගලෝපිය හොර ගනයා සිවුර” කියා කෑ ගසමිනි. “මම කායවත් කරදරයක් කරලා නැහැ මහත්තයා ඔහොම කතා කරන්න එපා” හාමුදුරුවෝ එහෙම කියන ගමන් කඩාගෙන ආ මිරිස් කරල්වල නැටි කඩන්නට විය. “ගලෝපිය වේසිගෙ පුතා සිවුර” කියු රාලහාමි ඇද සිටි තනි සිවුර අතින් ඇද දමා ඉවත් කලේය. හාමුදුරුවන්ගේ විරෝධය නොතකා කුස්සියේ සිට මිදුල දක්වා ඇදගෙන එන ලදී. මේ ඇදගෙන ඒමේදී උන්වහන්සේගේ අදනයද ගැලවී සිරුර නිරුවත් විය. මේ තරුණ හාමුදුරුවන්ට පහර දී දස වදදුන් පොලිස් නිලධාරීන්ගෙන් එක් අයෙක් හිමියන්ගේ කෝෂය තදින් මිරිකා ඇදීමට ප්‍රිය කලේය… හාමුදුරුවන්ට නොනවතින කැස්සක් ඇති වී ලේ කුට්ටි කුට්ටි වමනය කරන්නට විය. වමනය කරමින්ම මිදුල සිපගත් උන්වහන්සේට චිතකය වූයේ ටයරයක් පමණි. සතියක් පමණ වනතුරු මේ සිරුර පන්සල ඉදිරිපිට දැවෙමින් තිබෙනු කවුරුත් දුටහ. කිසිදු දේශපාලන ක්‍රියාවලියකට සම්බන්ධ නැති මේ හිමියන් මරා දැමීමට හේතු වුනේ පන්සල ලඟදී පොලිස් නිලධාරීන්ට ප්‍රහාරයක් එල්ල වීමේ වරද නිසාය. (111-112).

Beate Arestad’s “Silenced Voices”: Of Truth in Exile.

In late 2008, the Sri Lankan government’s war against the Tamil Tigers entered what is now generally known its “final phases”. With the fall of Kilinochchi in January 2009, the Tigers were being pushed north east, where in May 2009, they were militarily defeated at the cost of a minimum 30000 lives and internationally agreed on protocols of war. In those seven months, a projected 350,000 people were zoned together into which the government troops are alleged to have launched shells and artillery. Hospitals, schools, temporary sheds, civilian zones have been established in the literature as marked areas of shelling. Supplies and medicines were cut off, international aid providers were withdrawn, and the free media was barred access to the North. The post-May 2009 period was a continuation of this harrowing tale, with reports of incarceration, forced disappearances, arbitrary rape and assault to women in detention centers, and the media – with the exception of choice parrots of state-media lobbies – still being kept away. The media persons that dared were dealt with as “traitors” are by despots who ride on binaries, and God complexes of sorts.

Silenced Voices (2012), a documentary film drawing on the suppression of truth and voices of dissent in the final stages and the aftermath of the Sri Lankan Civil War, by Beate Arnestad is a very important supplement to a growing corpus of interventions regarding the post-2009 Sri Lankan situation. The documentary is just over one hour and anchors itself around the final months of the war from a post-war entry point through the lives, recollections and reflections by three Sri Lankan journalists who have been forced into exile.

db64f491-c1de-4e1f-8d85-9b650cb8277a

Beate opens the film with footage from the North, a media-free zone even in 2011, when she visits the area for the first time, and the compelling icon of a cordoned off detention camp – which Beate’s driver / informant identifies as Menik Farm – is visible in the passing scenery. Video and other recording equipment is banned, and the heavily militarized area (said to consist of a militant for every two civilians) is representational of the state’s muffling politics of the humanitarian tragedy of our times. Beate uses this sense of arrest – where the state is seen to convert the terrain into a “wasteland and call it peace” – as a departure point, and channels her documentary film through the exiled lives of Rohitha Bhashana Abeywardene and Sharmila Logeswaram, A. Lokeesan and Sonali Samarasinghe; and the fates of journalists such as Lasantha Wickramatunge and Prageeth Ekneligoda.

The documentary detains my attention for two reasons, of which one is the reference it makes to footage leaked from the North of Sri Lankan government militants summarily executing probable LTTE prisoners of war and other civilians. Earlier these footage were featured in Callum Macrae and Channel 4’s documentary film Sri Lanka’s Killing Fields which, when it was released in 2011, caused an uproar in global platforms. In Sri Lanka, where the government and sections of the Sinhala community have been living in denial of war crimes and questionable manoeuvres by the State were now thrown a hornet’s nest which they didn’t know how to deal with. The government’s politically appointed diplomats had little answers when confronted by the media, while the Rajapakshe-regime’s then Professorial Minister Rajiva Wijesinha in his staged Oxford accent suggested the summary executions to be staged.

DVDCoverWebIn Silenced Voices Rohitha Bhashana informs that this footage in all probability and for whatever reasons were exported from the combat zone by Sinhala persons. An earlier supposition was that the footage that found the way to Channel 4 were likely to have been transferred by military men returning from Mullavaikkal. Another suggestion could be that these material were voluntarily handed over to responsible media parties as a way of conveying evidence of the tragedy the State would rather keep under wraps. In that way, Silenced Voices gives a direct enough response for the disbelieving lobby regarding the authenticity and credibility of the mass massacre in May and June 2009, while hinting that the depository of evidence is of a corpus larger than what has been socialized at this point.

A second, and possibly a more intriguing line to quote from the documentary is where Sonali Samarasinghe compares the UN general assembly to a eunuch: an incapable body, gregarious in size but of no consequence. She views it as a club where the despotism of the worst kind can seek legitimacy. Footage of President Rajapakshe addressing the UN and conveying in an air of gusto that there is now “peace” in Sri Lanka, along with the strategic shots taken of the Northern streets in the peripheries of which billboard images of Rajapakshe in various poses collectively contrast with the otherwise poignant themes of the exiled lives. Sonali and Bhashana both hint that no positive outcome would come of the various processes which are dragging on for years without end through which truths and measures of justice are being sought for the victims of war. This very much remains the conviction of most reasonable heads in Sri Lanka, too, as governments that come into power on promises given on election platforms soon take the character of Judas to the progressive expectations of society.

In sustaining the lobby of dissent and in its function as a generator of awareness, Beate Arnestad’s documentary is of key importance. We are now in a phase where more literature and evidence is being pooled into the discursive space of post-2009 narratives. The Sinhala-dominant South of Sri Lanka is still largely in denial of the humanitarian tragedy that was caused by an inconsiderate state and its free-reigning militia. The ones who accept and see the tragedy for what it is still remain passive as those murdered were Tamils, and not Sinhalese. To penetrate the ignorance of a society where cultural interaction and reconciliation are just buzz words is a Herculean task, but one that has to be nonetheless undertaken, for the sake of our conscience and commitment to truth.

Nandana Weerarathne’s “Indian Blood for Tamil Eelam”: Complicating the Discourse for a Progressive Conversation.

Journalist and film maker Nandana Weerarathne’s Indian Blood for Tamil Eelam is a documentary that investigates into what is a little acknowledged aspect of the LTTE-led Eelamist programme which, between 1976 and 2009, actively agitated for self-determination from the government of Sri Lanka. In 2009, this struggle was militarily crushed with excess, triggering a debate and a controversy which is now global; and yet, the cross the Lankan government carries on its back, shying away from congress to congress while making occasional progress.

21371087_1724321864278838_5373010561938859968_nWeerarathne’s is a powerful production based around the story of a former combatant of Indian Tamil origin, Arunakumar Nageshwari, who had served the cause of Eelam while being a witness to three of her siblings – including two younger sisters – passing over as Maarveerers. Weerarathne’s documentary suggests that over 70% of the LTTE cadre were drawn from the marginalized peripheries of the Vanni society, which was dominated by the descendants of those persons who were displaced from the estate-based central hills in post-independence. These dislocated families — of whom part were ‘repatriated’ to India under arbitrary negotiations between the two governments who had scant regard for the people that were being moved — had partly been settled in the Vanni region under the harshest of conditions against which they had to battle for survival. Seen as “aliens” and “outsiders” to the Vanni, they had had to merely hang on to the social thread and struggle for acceptance in a social strata where they were doubly displaced second-rate ‘non’ citizens. With the rise of militarism in the North and the East, the sons and daughters of these communities had been drawn and framed in as combat personnel; including as the elite ‘Black Tiger’ corps who specialized in suicide missions.

Weerarathne, as a person, has had an interest in the Northern politics through the thick and thin of battle, and has invested much of his time to understand and read the underpinnings of the LTTE and well as the political fabric of the North from a comparative position. In his documentary film, in being a medium for Nageshwari’s story, he facilitates a discussion that urges us to look at the areas of the conflict that are not readily absorbed by the Southern populist psyche; as well as to investigate into truths that the LTTE-lobby, too, would not readily admit. His work also critically recasts the configurations of the war zone itself, suggesting the inner disruptions and disparities within a social structure we see from the outside as compact and as absolute.

main-qimg-5a2f90a5b19768d664e7c6774d528b58-c
The peripheral elements of a society and structure as the bearers of the cross…or the weapon.

The memories Nageshwari — and complimentary stories from sources such as Mrs. M. Sivapakkiam (an aged mother whose children have succumbed to the ‘final battle’) and S. Rajendran (whose family was killed in the run up to May 2009) and Mrs. Nagamani (an affected mother) — shares with much restrained emotion is accompanied by a mantra she repeats for emphasis: that her purpose of narration is to convey to the world the plight and the incredible circumstances through which they had somehow survived to tell the tale. Nageshwari says at one point that these stories should be related to the “international community”; but this earnest plea betrays her innocence in believing that the global lobby of power brokers would actually be concerned of the destruction of a community that fought for their right to self-determination and was brutally crushed. In fact, this was the very dream some of the LTTE vanguard banked their confidence in, in the months leading to May 2009.

Weerarathne’s documentary feeds a narrative of the kind to which filmmakers such as Vishnu Vasu (Butterfly, Untitled) and Beate Arnestad (Silenced Voices) have contributed in post-war years by returning to the final stages of the war and the aftermath of battle in search of ruptures and fissures through which one may rework that discourse for a meaningful reading of devastation, carnage and utter disregard for humanity by a group of power brokers on a militarist drip. These in turn, complement a growing corpus of post-war literature from the work benches of (among others) non-Lankan writers such as Gordon Weiss, Frances Harrison, Rohini Mohan, N. Malathy, Samanth Subramanian, as well as writers from within the Northern community itself such as Rajan Hoole who have, since 2009, fielded critical positions in understanding and responding to the military excess unleashed on the Vanni by the state troops.

1_29
Civilian efforts to collect the destroyed remains of the famous Kanakapuram memorial burial site of slain Maarveerer of the LTTE.

What is most interesting, however, is that the main claim made by Weerarathne — that 70% of the LTTE cadre was drawn from communities that were once the displaced ‘landless’ castaways of Sirima-Shastri days — has not been confirmed by any other source I have to this day accessed. And these sources include writers like Hoole (cited above), and DBS Jeyraj who write with a certain authority and confidence as insiders of the Northern universe. As quoted in the testimony of Mr. Rajendran, out of over 25000 cadre found commemorated in the LTTE Marveerer burial sites — which, since 2010 have been despicably demolished by the Sri Lanka military in their bid to score one over Achilles and the less Greek Dutugemunu — nearly 12000 are from villages dominated by those earlier displaced from the central hills: Tamils of Indian descent. Of the remainder, the majority is said to be from the Eastern province: from Batticaloa and other districts. This is a very intriguing demographic and distributional point which — if confirmed — offers a radical sociological entry point to the Tamil struggle for self-determination.

Indian Blood for Tamil Eelam is a crucial reading which adds to the vitality of the post-war discussion, and which prompts the kind of three-dimensionality we often lack in the South of Sri Lanka (and, perhaps, in certain Northern enclaves as well) in imagining history and historical processes. In an age of post-truth and half-baked doughnuts shared across the tea party they call Facebook progressive and interventionist creativity has a bigger and more urgent role to play. Our contribution to discursively shaping a dialogue that is more hinged on criticism and reflection is the highest investment we can make in support of intelligent and far-reaching conversation against the hour of populism.

Multidirectional Memory, Reconciliation, and Stephen Champion’s ‘Sri Lanka: War Stories’.

Stephen Champion is a talented British-born photographer who, for the past near-three decades is resident in Sri Lanka. He is a published author in his field and his work include Colours of Change, Dhammadeepa and Sri Lanka: War Stories. A comprehensive overview of his work can be found at his website, which also presents a sample gallery of his work.

Stephen’s Sri Lanka: War Stories (2008) collates a compelling sequence of portraits from different conflict scenarios in the country, in a way that it represents a timeline of rupture from 1988 to 2008. In the synthesis which he attempts to foster there are photographs from the years of the Southern rebellion by the JVP – 1987 to 1990 -, captures of different phases of the southern and northern communities from during the Civil War years, and revealing portraits that can easily cut across time, space and experience. The most crucial feature of Stephen’s line up of photography is that he doesn’t break the experience he strives to capture into temporal or experiential categories; while he abstains from lining them up according to chronology or a timeline either. The arrangement itself seems to support what can be suggested to be Stephen’s fundamental premise in looking at conflict: that the experience of war transcends the political or social factors that stir each individual crisis, and that the suffering alone is universal. As the script which accompanies the online gallery for War Stories confides in us: “there is no such thing as ‘war crime’. War is the crime”.

47-Soldiers-at-Weligama_-1989-047
One of many Stephen Champion photos freely circulated on the internet without acknowledgement of any sort to a resident photographer of Lanka of non-Lankan origins who have worked to preserve and make these memories available: a scene from a funeral from the South, held under military sponsorship in 1988.

Stephen Champion’s arrangement of the photographs in War Stories has long engaged my imagination. Being a student of Lanka’s conflicts and bullet-ridden political history of post-independence, it is almost natural and a mark of academic nuance for me, as is the standard practice, to categorize and to label conflict into jars and containers: ‘The First Insurgency of the JVP’ (1971), ‘The Second Insurgency’ (1987-90), ‘The North-East Civil War’ (1983-2009), ‘The Final Stages of the War’ (Oct 2008- May 2009) and so on. What is obvious in this categorization is the rudiments you set to each of these ‘conflicts’ by locating them in nuanced political and historical atmospheres, drawing from them purchases to be studied in depth. But, what gets pushed into the corner within such an arrangement is the energy which these events can produce as a whole and how they, in such a synthesis, can be instrumental for a programme of meaningful reconciliation.

stephenchampion
Stephen Champion

Indeed, one of the pitfalls that persistently dampens the chances Lanka has for a meaningful reconciliation programme is her inability to effectively use the traumatic outcomes of war — collected and preserved through record, narrative or other forms of expression — through an interface that permeates the boundaries of conflict. The way in which the discourse of these memories are often acknowledged and celebrated within various platforms of study and memorialization are strictly category-specific, and is very rarely used in situations where comparative or inter-textual readings of conflict are encouraged . For instance, the 1971 and 1987-90 narratives are rarely in dialogue with the Civil War narrative. Even in the case of the Civil War, its Northern Voices are rarely seen to converse with the numerous Southern narratives. As a result, the trauma, the sense of destruction and the bereavement caused by conflict is acted out ‘as ‘a contest’ and in isolated of mutually (made-)exclusive spaces; and often in a way where one celebrated memory is set in antagonism with another. Naturalized and nurtured along these lines as such, the Southern Sinhala community places its memory of the war to compete with that of its Northern narrative counterpart. Simultaneously, post-war, the Southern masses are baited by political forces that feed on such divisive platforms that guise as ‘patriotism’ the denial of the North its right to memory; its platforms for memorialization. These, within the definition of the extreme voices of Sinhala nationalism are cast as expressions of a revival of militancy against the nation (and by ‘nation’ they connote a Sinhala Buddhist definition).

Among the many post-war crises we have had — and most of these have been through the midwifery of extreme forces of hardline Sinhala Buddhist chauvinism — are the ones to do with the ‘rights’ of the North: do Tamil speakers have a right to sing the national anthem in their chosen language? Is the existence of a national anthem in its Tamil translation viable? Should not the land and properties belonging to the Tamil community in the North which had been taken over by the militia during the war be returned to the rightful first-owners? Should suspected-LTTE prisoners held in Southern prisons be released? These are, of course, an indicative sample of the issues that related to the North, even though the people to whom these were controversies were largely of a Sinhala Buddhist definition and resident in the South. These issues do not include a host of other artificially brewed crises related to the Muslim community of the country which, since 2011 have entered the political discourse of the country with decisiveness and disruption: from the Muslim’s right to dress, right to worship, right to business, as well as various uproars along the lines of alleged Muslim attempts at sterilizing the Sinhala community and in making Sinhala women barren through sophisticated injections introduced through their garments: the highest product of this peculiar brand of fear-psychosis and myopia of insecurity had its first spill over in Darga Town, Aluthgama in 2013, and its more debilitating second climax in Digana and Teldeniya in March, 2018.

boy.png
Another iconic Stephen Champion still from the Years of Terror: a child weeping besides two bodies.

A basic, standard definition of ‘reconciliation’ would propose a platform where one engages in a ‘positive appreciation of the values, culture, and way of life of the other’. The use of memory within Stephen Champion’s discourse — which, in the sphere of Memory Studies and in the discoursive practice of a theoretician such as Michael Rothberg — can be referred to as one that appreciates the conception of ‘multidirectional memory’. In Rothberg’s definition, the idea of ‘multi-directional memory’ endorses an approach to memory which goes beyond the generally accepted idea of memorialization being a ‘contest’ between two narratives that relate to an event or an incident. As an academic position, ‘multidirectional memory’ suggests the possibility of different memories that nourish and feed a conversation; a symbiotic discourse which, through assessment of difference of memory, breaks down the hegemonic, dominant and linear preoccupations of memory. This undermining of ‘ownership’ or the ‘patent’ to history — which you can achieve by being able to go beyond the one particular crisis which is more relevant to you by reading the same crisis interchangeably with other such events which are relevant to others — can be said to propose an instrumental first step in seeing beyond the thicket fence of ‘myself, as sole victim’.

51iV95zdTCL._SX377_BO1,204,203,200_In 2018, when discussions of the former war-torn districts come up in day-to-day conversations within forums such as Facebook, YouTube or the canteen of the workplace, the vehemence with which any suggestion to accommodate the Northern Tamil community concerning their unassailable first rights is utterly disconcerting, to say the least. In these exchanges, the suffering of the Southern masses during the war — checkpoints, occasional bomb blasts, the fear of a bomb explosion — is the be-all and end-all of all discussions; while, the Northern trauma is denied and dismissed, and its suffering does not even register within the average Southerner who is conceptually poor to visualize that suffering. The absence of naturalized memory of a ‘different kind’ makes him inapt to accept or to be wary of checkpoints in the North and checkpoint activism of a much more intense nature, permanent hostility and suspicion of the militia, abductions, incarcerations and extrajudicial crimes, routine patrols, routine shelling, rape as a military past-time, crimes against humanity which is well-recorded through footage and witness reports etc. Yet, an average Sinhala man / woman would sigh in relief that the ‘war is over’, so that “[they] can now walk the streets without a fear of a bomb going off”. In 2018, our reconciliation bid is far worse than what it would have been in the height of LTTE activism in the mid and late 1990s.

Stephen Champion is a valuable contributor who challenges the structured, counter-productive and restrictive way in which conflict is assessed and discoursed within the Lankan mainstream.  His principle in looking at violence, war and destruction – in cautioning us to explode the defeatist boundaries and to let the narratives of the crises interfuse as a malignant whole –  gives us much to think about in how  memory and narratives of memory can be located within a broader plan of education and social awareness that complement and aid progressive reconciliation.

The Complexity of Loyalty and the Contradiction of Betrayal: Shobasakthi’s “Traitor”.

The Kafkesque ending of Shobasakthi’s Traitor with its reference to an old man seen wandering about the mountains carrying the burden of a corpse offsets the realistic mode which it had used till that moment. This corpse which he introduces to the narrative is one the said old man uses on different occasions to entertain, disgust and to even drive people away; a corpse which he sometimes uses for his own sustenance. At a point, this old man encounters a carter traveling uphill with its horse caught in a spot from where it wouldn’t budge. The carter whispers in the horse’s ear, beats it mildly with its whip and – all failing – thrashes the beast with all his strength. The corpse-carrying old man, who is seated nearby, is visibly moved by this cruelty and intervenes with the thrashing. This abstract visualization with which the novel ends, to me, is a surrealistic but suggestive summing up that symbolizes the fate of the Eelamist struggle and its various stakeholders.

shoba-sakthiAlike the case of the corpse and the man, the ‘Eelam struggle’ for its many stakeholders has its appeal and attraction, while it is simultaneously derisive, abominable, harrowing and shocking, depending where you position your allegiance in different situations. The struggle, for some, is also a form of sustenance, while it is no less a burden to carry in the name of freedom and the search for sovereignty. The story of Nesakumaran Earnest, the principle character of Traitor, and the assortment of central and marginal characters we meet in the weave entail the very synthesis of the ‘corpse’ as a political and socio-cultural statement. The novel is consistently and in an overwhelming frequency punctuated by violence and various forms of torture, bloodshed and death. Pitted against this persistent hammer of violence we see the ‘glorious struggle’ of a complex fabric – committed and confounded youth who are circumstantially drawn in and other civilians and stakeholders of different faiths, walks and occupations – ramming itself against the crude machine of a blunt state and its ultra-violent military and judicial structures.

Under the narrative’s wide umbrella of violence we have the Government agents, the Tamil Tigers and other militant bodies vying for control over the decomposing bodies of ‘activists’ and ‘believers’ (and, one might say, ‘non-believers’) who are caught in the line of cross-fire. Of the many that die different but equally harrowing deaths the most poignant, perhaps, is the brutal end of Pakkiri: the man who was arrested the “day his organization was formed” and who returns free after prolonged imprisonment on the day the organization is banned from operations by the Tigers. Pakkiri spends most of his activist years behind bars, survives death at Welikada during the Prison Massacre of 1983, recovers from the injuries caused to his arms upon his second capture (by the Police who breaks both arms), only to return to Jaffna upon release to be captured and detained by the Tigers. He is then killed while in Tiger imprisonment: his mouth is smashed by a gun butt and he is beaten to death as a response to a bomb being thrown at a Tiger leader by one of the members of the organization to which Pakkiri (technically) belonged.

41xQZ076qRL._SX318_BO1,204,203,200_Pakkiri is also portrayed as an intelligent and ideologically-nuanced, politically-informed socialist who is both a believer and an activist. Even among the prisoners Pakkiri is seen to teach then, empowering them in both political vision as well as day-to-day aspects useful in life while being imprisoned at Batticaloa. The few hours he and Nesakumaran spend in the Colombo eatery where they spend a night upon release Pakkiri is, again, seen to speak to the working class youth of the establishment. In this capacity, Pakkiri can be suggested to represent the the desirable Left activist-militant the North would come to lose in 1986 as the ‘struggle’ corrodes into an anarchic one-party melee without ideology or guiding principle.

The multiple forms of violence presented in Traitor is a challenging read. Being channeled through the cynical, detached, yet calm-and-casual voice of Shobasakthi’s writing makes it even more memorably intensifying. Within this violent world, the erosion of known human principles such as loyalty, courtesy, gratitude and trust – an erosion that is necessitated by survival, but which gradually takes root as a ‘natural’ requirement – are seen to be justifiable while they are replaced by a twisted and warped value structure. Within this discussion Shobasakthi’s focus is equally trained on how the social and political margins are compelled to be caught and entrenched in this twisted power game.

A case at point is that of Ernest Teacher, Nesakumaran’s father. In his old fashioned caste-centric ways, Earnest Teacher has his own drawbacks. His nepotistic favouration of Martha and Maria at the school’s general knowledge quiz, his aversion of the Kadayar Srikanthamalar on the grounds of caste and his treatment of Rajendran – a lad whom he brings from Hatton to work in his house – hint at a typical, privileged middle class mentality that has its own class-based prejudices and insecurities. But, with the politics of the North undergoing a shift towards the bloodier and the crueler we see in Earnest Teacher a manipulator who would still feed on the changing system to further his own ends. In the crack of this new era he becomes vocally Eelamist and claims Rajendran to be his “son” when he hopes to get Nesakumaran released from Tiger imprisonment. Earnest – in all earnestness – is a character that embodies how the compulsion of necessity, with time, becomes a more naturalized, internalized programme within you: a circuit which you adopt for survival under the most testing of times, where ethics and conscience (of the civilized world, in general) no longer can be applied or entertained.

The larger shell within which Nesakumaran’s story is couched has to do with the pregnancy of his daughter Nirami and the notions of ‘betrayal’ and ‘loyalty’ as they relate to this singular situation. Nesakumaran – who, throughout his life is a willing and unwilling ‘betrayer’ (of, among others, those who were at different points closer to him such as Kalaichelvan, Srikanthimalar, Pakkiri) – is safeguarded by Nirami’s ‘silence’, as she refrains from naming her assailant. Shobasakthi, who can be pleasurably ambiguous at times, does not explicitly outline the circumstances of Nirami’s pregnancy, nor does he give us sufficient detail that it is a result of ‘an act of violence’. The pregnancy caused by her own father Nesakumaran may even be supposed to have been a consensual act, as – during the last farewell from the daughter – what Nesakumaran sees in Nirami’s eyes is “the purest love” (185). Here, then, is an act of ‘pure love’, which, within the accepted codes of the world is an ‘act of violence’. It is equally a personal commitment – an act of passion – not unlike ‘rebellion’ and ‘revolution’ (an act against the set illogical boundaries of a preconceived ‘nation’ with which you cannot connect): a futile enterprise, which, once again, meets with a tragic, condemnatory end. Incidentally, even in the case of Nirami’s pregnancy, it is Nesakumaran who ‘betrays’ himself; a betrayal out of love – perhaps, the only such selfless betrayal of his unenviable career.

Whatever the ethical and moral preoccupations of such a pregnancy may be, the more relevant question is as to whether the Nirami-Nesakumaran union should be problematized as an ‘issue’ at all, given the life-redefining processes Nesakumaran – as a person (and as an icon of the Tamil Nation) – has gone through; and as to whether the assignments of the hypocritically ‘civilized’ community are potent enough to gauge Nesakumaran’s personality which was honed on his unique experiences of a lifetime. As a result of society and its inadequate norm – norms that are inadequate in their ability to fulfill the promise of the individual – Nesakumaran is divided from the one person for whom his loyalty seemed to be unwavering in its pledge: one whom he persistently seeks; in which process he succumbs to death after being attacked by the ‘defenders of society’.