Poetry and Ventriloquism: The Quest for a Voice in Mandulee Mendis’ “Me in My Saree”.

Mandulee Mendis’ debut collection, Me in My Saree (2019), is plagued by an unfulfilled search for a voice that’s Mandulee’s own. Received as a charge, it is hoped that this will benefit Mandulee in her future endeavours; and most certainly so, as Me in My Saree leaves an equal measure of expectation and anticipation with the reader for a second, to-be collection.

71278035_2676503809080913_6896619043785015296_oThe absence of a voice that’s the ‘poet’s own’ hints at the lack of originality and conviction in the medium and the sign-system Mandulee uses in her communication. For the main, this leaves the poet as a ventriloquist than as an original expressionist. If, as a point of illustration, a pertinent thread of the collection – patriotism and national pride – is to be considered, the gusto with which Mandulee sets out waving banners, weaving jingoistic verses, and stamping her love and affection for the country and the people are blockaded by her own sense of imagery, description, words, and evocations that degenerate to cliche and overused empty-rhetoric.

The ‘foreword’ tables several lines that substantiate the above/present inquiry. Imagery incorporated herein, such as the “sun that warms the air [the poet] breaths in”, “the pride of a land of might” she feels, and the “grandeur of the sword, justice and the wit” are overused imagery in amateur composition which fail to hold attention. The stanza which follows contributes even less:

I stand for us, and myself:
A woman; A human;
Sri Lankan.
Me with my view, is my light
Me in my saree I write.

The evocation of patriotism and national-feeling are often attempted through references to topography, mythology, and cliched semiotics of the nationalist line. “In a Flower that wants to fly”, the poet/narrator makes the following declaration:

I want to be a bird, a small one
And fly over the golden paddy fields
Over the Samanala mountain
Around the fortress Sigiri
I want to cross the Mahaweli
And lie on the bank of Nilwala
I want to wait by the Sacred Bo Tree.

Who writes like this, anymore? What motivates Mandulee Mendis – probably younger than Vivimarie VanderPoorten and Dushyanthi Mendis, whom she acknowledges for guidance and advice given, – to write poetry that is reminiscent of a W.S. Senior or an R.L Spittel? Either Mandulee has been forced with a semiotic toolkit – a system which, in Senior’s patriotic verse, inculcated a certain national-feeling – which ill-serves her purpose; or, her jingoistic expression itself is insincere and dishonest that they fail to convince.

WS Senior

Built into poems such as “The Call of Lanka”, “New Year’s Eve in the Tropics” and “A Call to Lanka (A.D 1926)”, descriptions of nature and topography that are meant to be awe-evoking are a repetitive motif in W.S. Senior’s poems. The hyperbolic glorification of the “Kandyan Land” (in “Resurgam”), Haputale (in “Reminiscence”), and the whole island in general (as seen from Pidurutalagala, in “Lanka from Piduru Talagalla”) take shape within such definition. But, in these verses, a larger ecological and bio system – which, to Senior provides a deck to emerge from – are visible. This is partly why Mandulee’s future endeavours stir expectation. With the promise of their being a part of a larger ideology that feeds the poet, these patriotic-pieces leave the reader in suspense as to what is yet to rise.

In a piece that feigns a journey in search of a tradition (of sorts), Mandulee makes the following announcement:

I go on Chaucer’s pilgrimage
And flow to the tune of Kudaligama
Adore the wit of Gajaman Nona
Also Elizabeth Bennet’s
I see traces of Mrs. Havisham
In Sunil’s grandmother sometimes
I can sing an ode to Autumn
Also to Keragala temple
I can wonder (sic) lonely as a cloud
Over Madol Doowa, the island
Selalihiniya and nightingale
Are the same to me, no difference,
Because both, I love
Because both, are mine.

The literary tradition the poet outlines as what informs her creative energy, yet again, is somewhat pretentious and contrived. These self-conscious juxtapositions are commonly found in amateur poems in Navasilu or Ceylon New Writing days – the 1970s. As postcolonial expression, these mutually incongruous arrangements and interventions carry about them a datedness which dulls expression. An ‘x’ number of poets have already exhausted that cliche. The x+1 in that sequence doesn’t add to the universe. In the current generation of writing, such formulas, at best, produce amusement (as in the interchangeability of the selalihiniya and the nightingale); or, at worst, encourage tedium. The resultant outcome is a Chaucer-pilgrimage, but in a medievalist sense.

Man Men
Mandulee Mendis

“Ode to Vihara Maha Devi” is not an ode. Set in two contrapuntal parts of eight lines each, the narrator self-interrogates whether she is (or not) a “mimesis” of Vihara Maha Devi. The observations through which the narrator forces a conclusion are more about herself, that their being about Vihara Maha Devi. The Vihara Maha Devi image seems to have been used as a sign – than out of genuine concern – to evoke a nationally-crucial myth within a loose discourse of patriotism. If not Vihara Maha Devi, any other Devi (or Dev) can be equally applied to the poem; and with equal success.

The usage illustrated in the essay so far denotes an immaturity which, one hopes, Mandulee will overcome with time. It underlines an effort and force that renders her project suspect; and takes away from the power of some of the better poems such as, for instance, “Writing by the Thissa wewa”. Here, the writer doesn’t lose herself among the contraptions of jingoism or contrived patriotic set pieces, but through description and detail alone evokes a vista of “grandeur” through the national-icon of Tissa wewa.

Writing by the Thissa wewa
I feel the weight of the mass
of water dark and deep
Swaying with frills of a lama saree
not awake yet not asleep
I feel its coldest touch
under the crimson rays
and see the glistening mirror wall
and vogue of a dancing waterfall
I feel the pride and grandeur
of a time of wealth and greatness

Here, the use of the Sinhala colloquialism has a purpose and is not forced. The detail is held together, and the imagery is refreshing. The water’s being characterized as being “not awake yet not asleep”, and of them giving the “coldest touch” under “crimson rays” are powerful lines. Poems such as “Writing by the Thissa wewa” should define Mandulee Mendis. “Ode to Vihara Maha Devi” must not.

Bleary-Eyed in Locating the Colony/Colombo: Trilby Kent’s “Smoke Portrait”.

In 1936, Glynis Phayre – Glen – the heroine of Trilby Kent’s Smoke Portrait (2011), embarks in Ceylon’s Colombo. She is a newly arrived from Britain, en route to her aunt’s estate in the Ceylonese hill country where tea was grown by colonial settlers. Glen’s first impression of Colombo – to be precise, the area adjacent to the harbour in Colombo – is nothing short of pandemonium. To bring out the shock and alienation Glen is struck by on having arrived, Trilby Kent characterizes Colombo with a series of descriptions, juxtapositions, embellishments, and careful imitations of a manner prevalent in colonial narratives.

514Sl8nq9KL._SX318_BO1,204,203,200_The confusion, chaos, and disarray Kent wants her heroine to be shocked by is seen in sights where the neatness, order, and the prim and the proper embodied by Glen’s British manner is “swallowed by a crush of human bodies” even as “cattle clip-clopped lazily among the human mass” (p.52). Fresh off the dock, Glen is stunned by “street merchants hawking spices, tin wares, and fluttering crates of wild-eyed kitchen birds” (p.52).

The smells and sensations add to the confused impression: “Never mind the stink of sweat and urine mixed with the salty spray of the sea” (p.52), Kent vocalizes Glen’s intimate mind; the worst, still, is implied to be “the smell of food” (p.52), which – amid “the camphor and dung, or the black soot spurting from spluttering exhaust pipes” (p.52) – filled the air, “as if anyone could have the appetite for [food] here” (p.52).

Mind you, this is still a first impression – an impression had upon alighting, and concluded upon experience had within a single frame. The sights, cited above, are by no measure originals. They are a cliched re-churning borrowed from reductive colonial narratives of India. There is nothing in those words or images to suggest Ceylon, or a Ceylonese site. A few lines later, reference is made to Cargills and Grand Oriental Hotel as landmarks (p.52). But, easily found in tourist brochures, as referents, they are too obvious.

Trilby Kent

Still, coming out of the harbour, Glen is shocked and “[her] hand shot to her mouth as she noticed streams of blood trickling from the steps leading off a butcher’s…” (p.52). Then, in the adjacent section, she observes “steaming contents of silver tiffins” as they “met the sickly smell of trampled pineapple, jackfruit, mango and overripe pawpaw (sic) – squashed pulps hosed off the ground while their intact counterparts competed to enchant passers-by” (p.52-53).

The overall effect Kent seems to drive at with these descriptions is not new to colonial mappings of the orient. It is one of unruly chaos; the sheer anti-thesis of western civilization. As hinted at earlier, there is a tradition of composition – both factual and fiction – that improvises on this map of colonialist set-pieces. Trilby Kent is just one writer. The problem is that she writes not in 1811, but 2011 – a time where the re-imagining of colonial pasts had benefited from theoretical and critical debates; and where the sights, scents, scenes, and colours by which the colonial process is shaped had long become the stuff of classrooms.

In the early-1850s, a British arrival in Colombo, Edward Sullivan, writes a book based on his Ceylonese adventures entitled, The Bungalow and the Tent (1854). Dedicated with affection to Lady Sullivan, his mother, Sullivan’s account of Ceylon is conclusive of some passages which vault over condescension and smug cynicism of the local. Being encountered by the native dress – which to Sullivan is alien and unfamiliar, and which he characterizes as “scanty petticoats reaching to their ankles” – he is filled with the fancy of having landed on a “nation of women” (p.18). The peculiarities of dress, combined with what Sullivan terms as “full busts and effeminate features”, “the waddling gait caused by the restraint of the petticoats”, as well as the long hair “drawn off the forehead, and turned up behind with a high tortoiseshell comb” (p.18) are amassed as evidence in support of his initial claim.

8120613686Elsewhere, Sullivan concludes the following of the Sinhalese (Cingalese) race: “[They] are, without exception the most unnaturally effeminate race in appearance… even after several months’ residence in the island, one is continually confounded and disgusted by the appearance of creatures from the age of ten to fifteen whom, but for the certain knowledge that they were men, one would certainly conclude to be women” (p.19; italics mine).

The italicized phrases indicate a cynical dehumanization and a repetitively imposed effeminacy which is with authority fed into the text. Juxtapose with Sullivan’s characterization of the Ceylonese / Sinhala men, the following reference to a small boy whom Glen encounters outside the Colombo harbour:

Something tugged at [Glen’s] sleeve, and Glen discovered a grubby child of indeterminate sex peering up at her with large brown eyes. Its greasy hair sprang in all directions, and a trail of sticky moisture dribbled from its nose to its upper lip. With some disgust, she noted a thin trickle of drool meandering from the edge of its mouth, collecting in a glistening drop from the tip of its chin. (p.53).

Reminiscent of Sullivan’s temper and arrogance, the boy – perhaps, a street child? – is of “indeterminate sex”, where his/her gender is blotted and smeared into a haze. A certain disembodiment which ill-serves representation and blurs one’s condition of being human can be located in such characterizations. In the next three sentences – lines used to describe the child – the word “it” is used on five instances: thrice in the second line alone. The use of the bestial, subhuman and dehumanizing noun is either a display of an uncultured, untutored, historically-unenlightened, and politically insensitive mind; or, it is an unfortunate oversight.

Trilby Kent’s experience of Ceylon has other anomalies: abnormalities and borderline-absurdities one can more easily forgive or forget. For instance, sandwiched between the colonialist meanderings cited in this short essay – between the smells, sights and crowds that shock – “shrieking three-wheelers” are seen to “careen past” (p.52) the masses jostling with the cows. But, of course, this is supposed to be 1936!

Nor do we, at this juncture, question Kent’s chosen names for some of the characters such as Jayanadani (Jay), Nimali (Nim), Roshan and Ganan: names which, for the 1920s and 30s, ring futuristic and unreal. But, they – along with the careening three-wheeler – can still be understood as a symptom of which the understanding is necessary in a reading of Trilby Kent. Kent’s Ceylon is a place imagined from an era much removed from the desired historical frame, put together through images, set pieces, narrative shards and, indeed, names which one collects in the present: a mass assembly through which you synthesize a monster that proves quite the rival to that of V. Frankenstein.

From Russia with Love: Visions of Home from a ‘Parallel Universe’ in Ayathurai Santhan’s “Every Journey Ends”.

Of Ayathurai Santhan’s work in English, the recently-published Every Journey Ends (2018) is perhaps, to date, the most in depth and challenging piece. Presented as ‘a novel in two journeys’, and characteristic of Santhan’s interest in day-to-day ordinary life, the novel is concerned with a series of inter-personal relationships between circumstantial acquaintances fostered outside Sri Lanka, which – in turn – reflect and play on the socio-political and ethno-religious tensions ‘back home’. It is a powerful novel with much scope for a deep theoretical reading, as well as for lay engagement, where Santhan strives to put together a case for meaningful relationships that transcend petty, politically-enforced notions of divisive identity.

9960-3-every-journey-endsa-novel-in-two-journeys-The two main sections of the novel, in that order, are set in the former Soviet Union, and Kerala, in India. Both locations are traditionally known as definitive Marxist and socialist blocks, while the writing is tempered by a value set and a tonality honed by left-thinking (and of soviet writing). For instance, an evocation of nostalgic parallels with the Russian formalist tradition is often felt in Santhan’s descriptions of nature and landscapes as seen and noted through protagonist Murukan’s experience. In the ‘Soviet episode’, Murukan is a member of a group of international students from partner nations who, having arrived in the USSR, are made to live firsthand the culture of the post-revolution modern Russia, while attending workshops, tours and other formal courses. The group consists of young men and women of a wide membership, from Sri Lanka to Ethiopia, and from India to Cuba. The many excursions of which this international group are a happy part run parallel to the ethnic tensions of 1983 and its aftermath which unfold in Sri Lanka (off stage).

In fact, there is palpable uncertainty about both Murukan’s departure from and later,  his return to Sri Lanka. For one, there is an implied bureaucratic delay and back-room effort to discourage Murukan’s application in the local end. His Tamil ethnicity is insinuated to be the cause for concern.  Then, during the last few days of the visit, a rumour reaches the Sri Lankan delegate that returning Tamil nationals to the country from Russia are being arrested at the Colombo airport. These later chapters are burdened with Murukan’s anxiety as well as the others’ concern for his safety. The fellow Sri Lankan in the group – the Sinhalese Aruni Akka – ensures Murukan that all will be fine, while the protagonist superficially brushes away all doubt, while nursing his inner turmoil.

Murukan’s experiences during the tour are of comradeship, sharing, cross-boundary acceptance and ones driven by a natural curiosity for deep cultural knowledge. Driven by insinuated and – at best – half-expressed romantic sentiments, Murukan also shares a deeper companionship with a Madhavi, a young woman from Kerala. However, through a current that is often dulled by insinuation and inference, Santhan sets a check on the Murukan-Madhavi relationship which, characteristic of such portrayals by Santhan, peters out as a phase and as a mere experience.


But, as an achievement, what stands out in Every Journey Ends is its strong sense of parallelism – one that cracks open the pettily-wrapped faultlines of the ethnic conflict in Sri Lanka. The explosive parallels are subtly and strategically poised. The grace, trust, encouragement and ease with which each member of the touring party is accepted by the others is a very strong statement – and this, in spite of perceived flaws and idiosyncrasies in these different individuals which, in turn, get absorbed and understood as a part of the ‘package’; and are dealt with with diplomacy. One example is the Iraqi Razaak’s constant borrowing of Murukan’s camera-flash to take photographs. After a while, being inconvenienced, Murukan and Madhavi come up with a mischievous plan (hatched in 50:50 Malayalam and Tamil) not to have the flash around when Razaak is there. The differences in personality, attitude, and character are negotiated with through creative and subtle means.

The harmony within the touring party is offset by the group of Jaffna-boys Murukan momentarily encounters while in transit: three boys – A/L qualified – who are on their way to East Germany with the grim and uncertain hope of moving on from there to pastures beyond. These young boys have drained the hope of ‘making it’ in Sri Lanka, in spite of education and examination success. With mounting political tensions in both the north and south, and with the security situation for Tamils deteriorating, the hopelessness of the emergent northern youth is characterized by the following admission:

Annai, we have finished our Advanced Levels with good results in the Mathematics stream, but we couldn’t get university admission… Looking for jobs and going to Colombo often to attend interviews is also out of the question because of the prevailing situation… How could one go and stay there in Colombo without fear, after what happened last year?… My father who was working in Colombo had a narrow escape and didn’t want to go back to his job after that. He has turned to cultivate our land in the village… And you know the risk of staying in Jaffna at our age… We are not going abroad willingly, but there is no other way (p. 20).

The circumstances referred to here are those of the run up to and the immediate aftermath of July 1983: the decisive turning point of the widening ethnic gulf between the Sinhalese and the Tamil. The ambush and killing of thirteen state soldiers by Liberation Tigers close to Jaffna’s Thirunervely junction sparked organized pro-Sinhalese mob attacks on the southern Tamil communities. The thirteen soldiers who died were all Sinhala by ethnicity. On his way to self-imposed exile, one of the boys points out to Murukan that what quickly decomposed as an attack by one ethnicity on another was, in fact, an organized assault by rebels on the establishment: that, the ambushed soldiers were attacked “not because they were Sinhalese but because they were soldiers” (56). Building on, he strongly infers the absence of inclusion and harmony as a state policy because, going by ethnic proportions , had it been “a truly Sri Lankan army… at least three of those thirteen soldiers [should] have been Tamil” (56). In my reading experience of Sri Lankan composition in English (and perhaps, also in Sinhala), this is the first encounter I have had where the ethnic composition of the ambushed soldiers has been critically questioned and dissected for insight. It is a subtle, deceptively innocuous, but crucial filling of the gap-infested discourse of the Sri Lanka’s war.

In Leningrad, the touring group’s attention is engulfed by the brave resistance of the city during the second World War: a fact commemorated through oral narratives, memorials, cemeteries, and preserved museum pieces. The toil and hard labour of such resistance, the resilience and the dogged determination of a people for 900 days have – four decades later – been converted as cultural memory and the glory of an era. Over all, they constitute the detritus and leftover of a cruel and brutal war. This is the same city which, yet a further four decades earlier, had been crowned as the capital with Russia’s transfer from a feudal to a socialist world. Santhan lays emphasis on memorialization and preservation of the past for the cultural and moral dignity of a continuous order. This becomes a crucial parallel in a post-conflict era where memory has been tailored to fit the needs of the dominant political ethos, and where the politics of memory has been (for the greater part) resistant towards the ‘home voice’.

Piskariovskoye cemetery

The memorial statue in Piskariovskoye cemetery, representative of the 900 day siege, as well as the nine sheets of a child’s diary (Tatyana’s Diary) where each page records in a single line the death of a near and dear one (p.56), taken as parallels, are powerful artifacts that critique the erasure of memory in the Sri Lankan context. Specially, the Tamil community assigns a deep value to the memory and commemorative acts of their lost ones. The sacredness of such memory is easily discernible in rites and ritualized memorial activity. Given the drastic shift of power-balance at the conclusion of the war, the immediate post-war situation was marred by demolition of symbolic burial sites and other statues of native heroism. This was carried out concurrently to a wave of state-endorsed memorials and triumphal artifacts depicting the state troops’ gallantry which were then placed in the ravaged sites. For the greater part of the decade between 2009 and 2019, commemoration of the dead had been banned. Memorial activities were closely monitored. Whenever the government relaxed its grip for the north to commemorate its fallen, it was at the risk of flaring opposition by Sinhala nationalists.  For one with a mature consideration, Every Journey Ends lobbies for the dignity of memory and the sanctity of struggle: how their preservation and communication becomes components of a dignified continuing line of a civilized nation.


තිත තබන්නේ කොතැනද? රාජසිංහගේ තිලකය හා බැඳුනු ශ්‍රී වික්‍රමය.

අත-පය කුරු වුනු, වමත ඇඹරී ගිය, සිරුරේ පසු භාගය මොල්ලියක් මෙන් මතුවුනු සටන්කාමී අංග චලනයක් දක්වන බෞද්ධ භික්ෂුවකගේ රූපය. එයට යටින් අඳුරු සෙවනැලි මෙන් ඇදෙන ක්ෂුද්‍ර, අවිගත් භට පිරිස. රූපයේ මැදට වන්නට පිහිටි පත්තිරිප්පුවට ඉහලින් දිස්වන බුද්ධ මුද්‍රාව. හැල්මේ අහසේ මතුව තිබෙන සම්ප්‍රදායික ඉර හඳ රූප. බෞද්ධ ධජයට අනන්‍යව චිත්‍රණය වී සිටින දොන් ඩේවිඩ් හේවාවිතාරණ හෙවත් අනගාරික ධර්මපාල. පඩිපෙලක් බැසගෙන එන වර්ණ හා සළුපිලි ගැන්වූ පෙරහැර පන්නයේ ඇතෙක්.  ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහ යැයි සිතිය හැකි කෙනාගේ තම නායක්කාර් / තෙලිඟු සංස්කෘතිය ඔප්නංවන තිලකය ඩිලීට් කිරීමකට ලක්කර සුදුසු ආකාරයෙන් සිංහලකරණයකට නතුකොට රූපගන්වා තිබෙන රූපය. යටින්ම රේන්දයක් ලෙස චිත්‍රය පාදම හරහට සිතුවම් කොට ඇති වලාකුළු බැම්මකි.  ලංකාවේ උසම බිත්ති චිත්‍රය ලෙසට ප්‍රසිද්ධ කර තිබුනු කටුගස්තොට හන්දියේ තාප්පයක් මත ඇඳ ඇති අඩි 40ක රූප, සංකේත හා සංඥා සමූහයේ මූලිකම වියෝජනය ඉහත ආකාරයේ එකකි.

“සෙංකඩගලයි, ඉතිහාසයයි, කටුගස්තොට තරුණ කැළයි” ලෙස මෙම මහා වියවුලට යටින් සටහනක් ද දමා ඇති අතර රාජසිංහ රජුගේ රූපය ඉවත් කරන්නේ නම් අතිශය සිංහල හා බෞද්ධ අනන්‍යතා මතුවන ආකාරයේ හැඩතල හා රූ හැඩ වලින් යුක්තය. රාජසිංහ රූපය පවා තම මතවාදී රාමුව තුලට හීලෑකරගෙන ඇත්තේ ඔහුගේ සම්ප්‍රදායික පිලිබිඹුවන්හි කැපී පෙනෙන “සිංහල නොවන” ලක්ෂණ මැකීමකට භාජනය කිරීමෙනි. ලංකාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ලෝකයට විදහාපෑම, ජනතාවගේ පිබිදීම සැමරීම,  පෝස්ටර්කරුවන්ගේ අණසකට යට වන අයාලේ තිබෙන බිත්ති අලංකරණය කිරීම ආදී ලෙස ඇරඹුනු නගරයේ තාප්පවල චිත්‍ර ඇඳීම හරහා ඉදිරියට විත් තිබෙන සිංහල අධිපති කතිකාවේ මතවාදී ප්‍රකාශනය අද වන විට නගර පුරා බිත්ති බිත්ති පාසා වර්ණ ගැන්වී තිබේ. මෙම සටහනට පාදක වන තාප්ප සිතුවම ඇති කටුගස්තොට වැනි නගර නාරටිය දක්වා බහු-වාර්ගික හා බහු-ආගමික පදනම් සහිත බහු-සංස්කෘතික අවකාශයන්ය. විශේෂයෙන්ම මෙම සිතුවම තිබෙන ලක්ෂ්‍යයේ සිට කිලෝමීටර 5ක පමණ පරිධිය ගන්නේ නම් එයට අදාල උප නගර හා ගම්මාන අතරට මහයියාව, මාවිල්මඩ, මඩවල පාර, මාතලේ පාර, කුරුණෑගල පාරේ ප්‍රදේශ ආදී මුස්ලිම් හා දෙමළ ජනතාව ද බහුලව වෙසෙන වාසභූමි රැසකි. මාතලේ පාර ඔස්සේ අලවතුගොඩ, අකුරණ හරහා මාතලේ දක්වාත්, මඩවල පාරේ දිගටත් ඇත්තේ මුස්ලිම් ජනාවාස බහුල විශමජාති ජන ඝනත්වයකි. මෙවැනි විවිධත්වයක් හා විශමජාති පැතිරීමක් සහිත භූමියක කටුගස්තොට තරුණ කැළ විසින් සෙංකඩගලත් ඉතිහාසයත් චිත්‍රණයට නැගීමේදී වැඩි පරිකල්පනයක් හෝ දේශපාලනික නිවැරදිභාවයක් මත බර තබා නැති බව සිතේ. නිපුණතාවයක් හෝ වෘත්තීයබවකින් තොරව සිතුවම් කොට ඇති බෞද්ධ භික්ෂුව ඉතිහාස චරිතයක නියෝජනයක් දැයි සිතෙන්නේ ඒ හා සමපාත කර ඇති ධර්මපාල හා රාජසිංහ චරිත දෙකම ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති නිසාය.

තිලකහරණිත රාජසිංහ

“සෙංකඩගලයි ඉතිහාසයයි” මැයෙන් නිර්මාණය වුනු තාප්ප චිත්‍රයේ ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහගේ මකා දමා (අහිමි කර) ඇති තිලකය සමස්ත සිතුවමේම නාභිය යැයි සිතේ. නායක්කාර වංශික, කන්ද උඩරට රාජධානිය පාලනය කල අවසන් රජවරුන් සිවුදෙනාගේ අවසාන පුරුක වන ඔහු තෙලිඟු ජන්මයක් හිමි, ශෛව ලබ්ධියෙන් යුතු, බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුග්‍රහය දැක්වූ පරපුරක අයෙකි. ඔවුන්ගේ මුල් බස වූයේ දෙමළ බස වන අතර, (පුරාතන බ්‍රිතාන්‍යයට ප්‍රංශ භාෂාව මෙන්) රජවාසල භාෂාව ලෙස ද භාවිත වූයේද එම බසයි. පරංගීන් ඉලක්කකොට අලි මෙහෙය වන චිත්‍ර, යක්ෂාරූඪ දුනුවායන් කඳු-හෙල් අතරින් දුව පනිමින් සතුරා ඉලක්ක කරගන්නා සිතුවම් මෙන්ම බ්‍රිතාන්‍ය ධජය බිම දමා පාගන කුඩහපොල හිමියන්ගේ රූපය ද නැවත නැවතත් සිතුවම් කර ඇති – නමුත් උඩරට ගිවිසුම කිසිතැනෙක චිත්‍රයට නගා නැති – පරිසරයක් තුල ගිවිසුම් ප්‍රකාරව කන්ද උඩරට සමගින් ලංකාව බ්‍රිතාන්‍යයේ තුන් වන ජෝර්ජ් රජතුමාට පාවා දුන්නේද මෙම ශ්‍රී වික්‍රමවම ආක්‍රමණිකයාට හසුකරදීමෙනි. ඉතිහාසය තුල එක්වරකුත්, තිලකය මැකීම හරහා වර්තමානයේදී දෙවන වරකටත් බිහිසුනු ලෙස අස්ථානගත කර සිටින ශ්‍රී වික්‍රමගේ තෙලිඟු සම්භවය, ශෛව ලබ්ධිය, ථේරවාදී බුදු දහමට ඔහු දැක්වූ අනුග්‍රහය ආදිය හරහා මතුකරගත හැකි ඓතිහාසික චිත්‍රයක් ද වෙයි. එම චිත්‍රයෙන් මෙම තත්කාලීන තාප්ප චිත්‍රයේ සිදුව ඇති තිලකාහරණය හරහා යෝජනා කෙරෙන එහි රචකයාගේ/ අනුග්‍රාහකයාගේ යම් “අපහසුතාවයක්” අර්බුදයට ලක්කරයි. සම්ප්‍රදායිකව රාජසිංහ රූප වල එන තිලකය මේ මහා තාප්ප කැන්වසය මත තබන්නට රචකයා/අනුග්‍රාහකයා මැලි වී ඇත්තේ ඇයි? තමා අනන්‍ය වන හා තමා පණ පොවන සිංහලත්වය හා බෞද්ධභාෂී බව එවැනි අතීත සුසංයෝජනයක් නොඉවසන නිසාද?

රාජසිංහ සම්ප්‍රදායික රූපය

මෙහි එන අනෙත් ඉතිහාස චරිතය දොන් ඩේවිඩ් හේවාවිතාරණ හෙවත් ධර්මපාලය. බෞද්ධ පුනරුද ව්‍යාපාරයේ ඉදිරි බලකනුවක් වුනු ඔහු පහතරට “අලුතින් බිහිවූ” ධනපති පන්තියේ පුත්‍රයෙකි. හේවාවිතාරණවරුන්ගේ ආර්ථික හා වාණිජ ශක්තිය ගැන 19 වන සියවසේ නව ධනපති පංතියේ නැගීම ගැන අධ්‍යයනය කර ඇති අයගේ ලේඛන ගණනාවකි. ඔහු භාවිතයේ යෙදූ දේශපාලන මතවාදී ප්‍රවේශය “සුපිරිසිදු ආර්ය” ජනවර්ගයක් උත්කර්ශයට නැගූ, සිංහලත්වය එම ආර්ය සමීකරණය තුල ස්ථානගත කල එකකි. ධර්මපාල ඉදිරියට ආ 19 ශත වර්ෂය අග හා 20 වන ශත වර්ෂය මුල කාලයේදී මෙම ආර්යවාදී උපන්‍යාසය බටහිර පුරා යම් ජනප්‍රියතාවයක් දිනාගෙන තිබුනු අතර විශේෂයෙන්ම ජර්මනියේ ජාතික සමාජවාදී රාමුව තුල සිටි නායකයින්, න්‍යායාචාර්යවරුන් හා විද්වතුන් ද තම ලෝක දෘෂ්ඨිය ලෙස යොදාගත්තකි. උදාහරණ ලෙස ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ ප්‍රවේශය මෙම ආර්යවාදී උපන්‍යාසයේ ආන්තික අවස්ථාවයි.

“සෙංකඩගලයි ඉතිහාසයයි” පහතරට නව වාණිජ පරපුරට භාෂණය කල ආකාරය ඉතිහාස ප්‍රවාද තුලත්, ලිඛිත චරිතාපදාන හා වෙනත් ලියවිලි තුලත් කදිමට අඩංගු වේ. මුහුදුබඩ ප්‍රදේශවල සිට මහනුවරට සංක්‍රමණය වූ ප්‍රභූ, නිර්ප්‍රභූ සැමදෙනා පාහේ ඉතා අපහසු හා අසහනකාරී තත්වයන් යටතේ තම අප්‍රතිහත ධෛර්යයෙන්ම ඉහලට ආ අයයි. මෙයට පහසු උදාහරණයක් සපයන්නේ පහතරට සිට මහනුවරට සංක්‍රමණය වුනු ජෝර්ජ් ඊ ද සිල්වා යි. පසුකලෙක “අපේ ජෝර්ජ්” නමින් මහනුවර පීඩිත හා ආන්තික ජන කොටස් අතර ප්‍රසිද්ධියක් ලබාගත් ඔහු වෘත්තීයෙන් නීතිඥයෙකු වුනු අතර මහනුවර රදළ සමාජයේ මෙන්ම ඉහල පාන්තික වෘත්තීය කවවලත් මුලදී දැඩි අපහසුතාවයකට ලක්කෙරුනු අයෙකි. මහනුවර නීතිඥ සමාජය තුල කොන්වුනු කෙනෙකි. පහතරට ගොවිගම හා දුරාව අන්තර්-විවාහයකින් උපත ලබන ඩේවිඩ් හේවාවිතාරණ රණකාමී චරිතයක් ලෙස ගණනාත් ඔබේසේකර “ප්‍රොතෙස්තන්ත්‍ර බුදු දහම” ලෙස හදුන්වා ඇති, එදා යුගයට සාපේක්ෂව වඩා ආක්‍රමණශීලී, නොඉවසනසුළු සමාජ ශක්තියක් යෝජනා කර සිටි, වාණිජ්‍යය හා සමාජ ප්‍රගමණය හා ඉදිරියට ගෙනා බෞද්ධ සමාජ අනන්‍යතාවයකට රුකුල් දුන්නෙකි. ධර්මපාල රූපය අද නිරායාසයෙන් බෞද්ධ ප්‍රගමණයේ සංකේතයක් ලෙස යොදාගැනුනත් නූතන සිංහල අනන්‍යතාවයේ විකාශනය තුල ඔහු අපූරු සාකච්ඡාවක් මවන බව සිතේ. විශේෂයෙන්ම කුල ගර්වයෙන් විපරිතව සිටි, රට-නොරට භේදය දදයක් මෙන් පාරන මහනුවර (සෙංකඩගල) අනන්‍යතාවය ප්‍රචාරණයට ධර්මපාල රූපයම යොදන්නට වීම යම් ආකාරයක සරදමකි – නැතිනම් චින්තනයේ සීමාවකි.

ලංකාවේ විශාලතම හා උසින් වැඩිම තාප්ප චිත්‍රය මීට වඩා සන්සුන් එකක් වන්නට තිබුනි. වඩා ශිල්පීය නිපුණතාවයෙන් හික්මුනු එකක් වීමට ද තිබුනි. ඉතිහාස චරිත, අලි ඇතුන්, ආයුධ දරන සොල්දාදුවන්, පත්තිරිප්පු ආදී විෂමකාරී අඩුම කුඩුම රැසක් එබූ සලාදයක් නොවී සුමට හා සරළ එකක් වන්නට තිබුනි. මේ මොහොතේ ලංකාව පුරා ඇඳ ඇති විවිධාකාර වුනු තාප්ප චිත්‍රවලටද අදාල මෙම කටුගස්තොට චිත්‍රයටද පොදු “කොක්ක” වන්නේ හිස් අවකාශයක් පුරවාලීමට කුමක් හෝ දේවල් රැසක් එකට එක පිහිටන ලෙස ඇඳීම නිර්මාණයක් බවට ඇති දුර්මතයයි. ඒ දුර්මතය සංකේතාත්මකව පවසන දෙය අද අප සමාජයක් ලෙස ලබා ඇති උද්‍යෝගයේ දිග-පළල අපට හසුකර දෙයි.

R.B. රඹුක්වැල්ල ස්ව-චරිතාපදානය ගැන සටහනක්.

දශක හතරකට ආසන්න කාලයක් මහනුවර, නුවරඑලිය, හැටන්, ගලගෙදරද ඇතුළු ප්‍රදේශ ගණනාවක උප ගුරුවරයෙකු මෙන්ම විදුහල්පතිවරයකුද ලෙස සේවය කර, 1989-97 කාලයේ මහනුවර කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයේ විදුහල්පති පදවිය දරමින් සිට ස්වයංව සේවයෙන් ඉවත්වූ ආර්.බී. රඹුක්වැල්ල මහතාගේ ස්ව-චරිතාපදානය මතක පෙතේ ඈත සිට මගේ ගමන (2019) ලෙස ප්‍රකාශයට පත්විය. මගේ සම්පූර්ණ පාසල් කාලය ගතකල කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයේ පලමු වසර හතම ගෙවුනේ රඹුක්වැල්ල මහතා යටතේ වන අතර, එතුමා පාසල හැර යන්නට ආසන්නම සිදුවීම ලෙස සැලකෙන පාසලේ ඇතිවුනු නොසන්සුන්තාවයකට තුඩුදුන් මහාමාර්ග රිය අනතුරෙන් මිය ගිය පාසල් ශිෂ්‍යයා වන එම්.එන්. පෙරේරා මගේ සමකාලීනයෙකු විය. 1996 අග සිදුවුනු මෙම අනතුරෙන් කෝච් වර්ගයේ බසයක ගැටීම නිසා පාසල ඉදිරියේ පදික මාරුව මතදීම පෙරේරා මියගොස් තිබුනු අතර පසුව ඇතිවුනු නොසන්සුන්තාවයේදී රැස්වුනු පිරිස බස් රථයට ගිනි තබනු ලැබීය. මේ අවස්ථාවේදී රඹුක්වැල්ල විදුහල්පතිතුමා පාසලේ නොසිටි අතර ඔහු යම් රාජකාරී කටයුත්තක් නිසා සිටියේ කොළඹ ගොස්ය. තමා පාසලේ සිටියත් නැතත් පාසල පවතින ආකාරය තම පරිපාලනයේ මිම්මක් ලෙසට එතුමා සැලකූ බව පෙනුනේ, නොබෝ දිනකින්ම ඒ මහතා කිංස්වුඩ් විදුහලෙන් පිටත්ව ස්ථාන මාරු පත්වීමක් ලබාගෙන ඉවත්ව ගිය බැ විනි.

ආර්. බී. රඹුක්වැල්ල

රඹුක්වැල්ල ස්ව-චරිතාපදානය හේතු ගණනාවක් නිසා මගේ අවධානය දිනාගත්තකි. එයින් නිරායාසයෙන්ම ඉදිරියට එන්නේ රඹුක්වැල්ල කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයේ ඉදිරිපෙල නායකයාව මගේ පාසල් ජීවිතයේ හරි අඩක් සිටීමත්, එදා ඔහුගෙන් අප දුටු හා – අපව සලිත කරන්නට සමත් වූ – මහා පෞරුෂයත් යන කාරණයන් ය. මුහුණ අඩක් වැසෙන්නට වැවූ ඩේවිඩ් බූන් පන්නයේ උඩු රැවුල සමග, ස්ථාවර හා තීරණාත්මක බවකින් යුතු අඩි තබමින්, ලොව වචන හිඟයක් පවතින්නාක් මෙන් ඉතාම අඩු වචන ගණනකින් සෘජුව අදහස් පලකිරිමේ පුරුද්දක් තිබුනු එතුමා තද විනය පාලකයකුගේ ලක්ෂණ මෙන්ම ඒ බව ක්‍රියාවෙන්ද ඔප්පු කල අවස්ථාද එමට අපි දැක-අසා තිබුනෙමු. මෙම ඓතිහාසික සම්බන්ධයට අතිරේකව සමාජ හා මානව විද්‍යාත්මක කියවීමක් ලෙස, 1960, 70, 80 හා 90 දශක අතරින් ගලා එන රඹුක්වැල්ල කතාන්දරය වෙනස්වන සමාජයක, ඒ හා බැඳී පවතින විවිධ සංස්කෘතික, ආර්ථික, මෙන්ම දේශපාලනික සංරචකයන්ගේ ද කැඩපතක් ලෙස ක්‍රියාකරයි. මේ සැමටත් වඩා අධ්‍යාපනවේදියෙකු ලෙස වසර 40ක ලංකාවේ ග්‍රාමීය, උපනාගරික මෙන්ම මහනුවර වන් නාගරික අධ්‍යාපන කතිකාව විනිවිද යන කියවීමක් මෙම කෘතිය හරහා අපට ඔහු යෝජනා කර සිටියි.

රඹුක්වැල්ල චරිතාපදානය මට වඩාත් වැදගත් වන්නේ මේ සියලු අධ්‍යාපනික කරුණු වලට වෙනස් හා පරිබාහිර තවත් වැදගත් හේතුවක් නිසාය. ඔහු යෙදෙන්නේ සද්භාවී මෙන්ම අභ්‍යන්තරය කළඹවා විනිවිදින ස්ව-චරිතාපදාන රචනයක නම් ස්ව-චරිතාපදාන රචකයා නිතැතින්ම තම පෞරුෂය ලෙස සමාජය ඉදිරියේ තේරුම්ගොස් ඇති ඒ මායාව ඛණ්ඩනය කරන, එය විසංයෝජනය කරන ප්‍රයත්නයක යෙදෙන්නෙකු යැයි අයෙකුට තර්ක කල හැක. හොඳ චරිතාපදානයක් වඩා අසාර්ථක එකකින් වෙන් කර ගැනීමකට ඇතැම් දෙනා මිනුම් දණ්ඩක් ලෙස යොදාගන්නෙත් මෙම ස්ව-විසංයෝජන ප්‍රවේශයයි. පහසු උදාහණයක් ගතහොත්, එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රගේ ඇතැම් සවයං-චරිතාපදානමය ලක්ෂණ සහිත ලියවිලිවල සාර්ථකත්වය විමසීමේදී “තමා” යන අනන්‍යතාවයෙන් විතැන්ව තම පැවැත්ම අධ්‍යයනය කිරීමට හා විශ්ලේෂණය කිරීමට සරච්චන්ද්‍ර දක්වන හැකියාව නිතරම අපට අසන්නට ලැබෙන කාරණයකි. රඹුක්වැල්ලගේ ස්වයං-චරිතාපදානයද අඩු-වැඩි වශයෙන් එවැනිම ප්‍රවේශයකින් ශික්ෂණය වී ඇති බව අපගේ අවධානයට යොමුවෙයි. විශේෂයෙන්ම තම වෘත්තීය හා පෞද්ගලික ජීවිතයේ සිදුවුනා යැයි රඹුක්වැල්ල තීරණය කරන අඩුපාඩු හා වැරදි යොමුවීම් ගැන කෙරෙන සාකච්ඡාවලදී මෙම කාරණය වඩා හොඳින් දැකිය හැකිය. නමුත් රඹුක්වැල්ලගේ චිත්ත අභ්‍යන්තරය නිරාවරණය වන අවස්ථාවක් පාසා අප කුඩා පාසල් ළමුන් ලෙස මතුපිටින් දැක, අසා, ප්‍රත්‍යක්ෂයට හසුකරගෙන තිබුනු රඹුක්වැල්ල නම් මායාව/ප්‍රවාදය ක්‍රමක්‍රමයෙන් අවලංගු වී, දියවී යයි. ඉතාම දැඩි, ආඥාදායක හා බිහිසුනු භූමිකාවකට පණ දුන් මෙන්ම එම චරිතයට අවශ්‍ය වේශයෙන් ආරූඪ වී සිටි රඹුක්වැල්ලගේ අභ්‍යන්තරය පෙලූ සාධකයෝ එදා අපට ග්‍රහණය කරගැනීමට නොහැකි වූයේ කෙසේද, ඒවා මතක පෙතේ ඈත සිට මගේ ගමන තුලින් තුලනාත්මකව දෘෂ්‍යමාන වීමට පටන් ගනී. ඒ මහා ආඥාදායක ප්‍රවාදයට/මතුපිටට යටින් රඹුක්වැල්ලගේ සිතුවිලි මෙහෙය වූ, ඔහුව ආතතියට පත්කල, ඔහුව පීඩනයට භාජනය කලදේ ද ඇතුලත් වන රඹුක්වැල්ල චිත්‍රය එදා-මෙදා අප මනසේ ෆැන්ටසියක් ලෙස සටහන් කරගෙන සිටි නිර්මාණයද සමගින් අපගේ සමස්ත පාසල් වියම යම් අර්බුදයකට ලක් කරයි.

චරිතාපදානය තුලින් මතුවන රඹුක්වැල්ල ඉතා සංකීර්ණ පෞරුෂයක සුසංයෝගයකි. “පරණ තාලයේ අධ්‍යාපනඥයෙකු” ලෙස තමාව හඳුන්වාගන්නා ඔහු යම් ආකාරයක මිලිටරිමය වටිනාකම් නිතරම මතක් කරදෙයි. සෘජුව කඳ කෙලින් තබා සිටගැනීම ඔහු සෑම පාසලකදීම ළමුන්ට උගන්වන මුල්ම පාඩමයි. ඒ අතරම තම ගුරු දිවිය සමයේදී කැඩෙට් නිලධාරී පුහුණුවක් වෙනුවෙන් වසරක් වැය කරන ඔහු එහිදී කැප කරන්නේ තම සේවා උසස්වීම ලබාගැනීමට අවශ්‍ය පශ්චාත් උපාධි ඩිප්ලෝමාව කරන්නට යොදාගත හැකිව තිබූ වසරයි. ඒ වගේම, පැරණි ආරේ පාඨශාලාවේ අංගයක් වුනු ශිෂ්‍යයන්හට දඬුවම් ලෙස පහරදීම ඔහු පැහැදිලිවම අනුමත කරයි. මෙවැනි ආඥාදායක ලක්ෂණ එක් අතකින් පෙන්නුම් කරන රඹුක්වැල්ල අනෙක් අතින් ඉතා උනන්දුවෙන් අධ්‍යයනය කරන චරිතයක් වන්නේ කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයේ ආදි කතෘ ලුවී එඩ්මන්ඩ් බ්ලසේ චරිතයයි.

රඹුක්වැල්ල මහතා 2019 දී ගයාන් පතිරණ සමග

1989 දී කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයට සපැමිණෙන රඹුක්වැල්ල බ්ලසේගේ පොතපත ඇසුරින් බ්ලසේ චින්තනය තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරයි. එපමණක් නොව, ඒ සාරධර්ම ඉදිරියට පවත්වාගෙන යාමේ කාලීන වගකීම තමා සන්තකයට ගනියි. 20 වන සියවස මුල මතුවුනු ඉතා වැදගත් අධ්‍යපනඥයෙකු වන බ්ලසේ (1861-1951) ද රඹුක්වැල්ල වැනිම සංකීර්ණ චරිතයකි. එක් අතකින් ඔහු රැඩිකල් පර්යේෂකයෙකි. තම තිස් වෙනි වියේදී කුලියට ගත් කාමර පෙලක ආරම්භ කරන, පසුව කිංස්වුඩ් ලෙසට අභිෂේක කරනු ලැබූ, මහනුවර බාලක උසස් පාසල තත්වාකාරව “අධ්‍යාපන පර්යේෂනයක්” බවට හඳුන්වාදෙන්නේ බ්ලසේ මය. එදා පැවති විභාග ඉලක්කකොටගත් දැඩි පීඩාකාරී අධ්‍යාපනයෙන් විතැන්වන සාමූහිකත්වය හා පුද්ගල මෙන්ම සමාජ වගකීම්ද පෙරදැරිකරගත් අධ්‍යාපන ප්‍රවේශයක් ඔහු තම පාසල තුල ස්ථාපනය කල බවට සාක්ෂි ඇත. මෙතෝදිස්ත ක්‍රිස්තියානි පසුබිමකින් පැමිණෙන, මහනුවර ට්‍රිනිටි විද්‍යාලයේද ආදි ශිෂ්‍යයෙකුවන බ්ලසේ කුල, ආගම් හා සමාජ සංස්ථා අතික්‍රමණය කරන “ලාංකික” චින්තනයකින් කටයුතු කල හා ලාංකිකත්වය ප්‍රවර්ධනය කල පුද්ගලයෙකු ලෙස හඳුනාගන්නට හැක. මෙයට කදිම නිදර්ශන සපයන්නේ වාර්ෂිකව බ්ලසේ විසින් සම්පාදනය කරන්නට යෙදුනු, පාසලේ ත්‍යාග දිනයේදී ඉදිරිපත් කෙරුනු “කිංස්වුඩ් පූර්විකා” ගොන්නයි. 1906 තරම් අතීතයේදී පාසල් අධ්‍යාපනය ස්වභාෂා කල යුතු බවට හඬ ගා කියන බ්ලසේ 1911 දී පවසා සිටින්නේ ලංකාවට තමාගේම වන විශ්ව විද්‍යාලයක් අවශ්‍ය බවයි. නිදහස කරා යන ගමනේදී වාර්ගික ඝර්ෂනයන් මතුවන බව 1930 දශකයේදී දකින ඔහු තම පූර්විකාව හරහා කන්නලව් කර සිටින්නේ “කරත්තය ධාවනය කරන රෝදය ගැලවී යා හැකි” බවත් එබැවින් “හෙමින් ධාවනයේ යෙදෙන්නට” ලෙසත් ය. බ්ලසේගේ මොතෝදිස්ත පාසල තම වාර්ෂික ක්‍රිකට් තරඟය පවත්වන්නට යෙදෙන්නේ ඕල්කට් සම්ප්‍රදායේ පාසලක් වන ධර්මරාජය සමගයි.

ලුවී එඩ්මන්ඩ් බ්ලසේ

මේ ආදී ලෙස ඉතා ප්‍රගතිශීලී අදහස් හා ප්‍රවේශයන් ඇතැයි සැලකිය හැකි බ්ලසේ අනෙක් අතට පවතින ක්‍රමය තුලට කාවැදුනු ලක්ෂණ ද ප්‍රකට කලේය. මිලිටරිවාදී භාවිතයන් ප්‍රගුණ හා ප්‍රවර්ධනය කල මුල් කිංස්වුඩ් සමාජය ලංකාවේ මුල්ම පාසල් කැඩෙට් සේනාංක කිහිපයෙන්ද එකකි. මෙහි විශේෂය වන්නේ පාසල කුඩා එකක් වීමත්, ශිෂ්‍ය ජනගහනය අතින් මේරී නොතිබීමත් යන කරුණු දෙකයි. එනමුත් 1914-18 ලෝක සංග්‍රාමයට කැඩෙට් නිලධාරීන් යැවූ ප්‍රධාන පාසල් තුනක් වන, සාපේක්ෂව වඩා පරිනත හා මුල් බැසගෙන තිබුනු රාජකීය, ශා: තෝමස්, හා ට්‍රිනිටි යන ආයතන හා කරට කර සිටිමින් සංග්‍රාම භූමියට දායක වීමට කිංස්වුඩ් ආදි/ශිෂ්‍යයින්ද යොමු කර ඇත. ලෝක යුද්ධ සමයන් දෙක (1914-18, 1939-44) තුල ලියවුනු පූර්විකා තුලින්ද බ්ලසේගේ චිත්ත අභ්‍යන්තරයේ වන යම් මතවාදීමය ස්කිට්සොෆ්‍රෙනියාවක් නිරීක්ෂණය කල හැක. අධිරාජ්‍ය විරෝධී හා ලාංකිකවාදී අදහස් ඉතා චතුරව ගෙන හැර දක්වන ඔහු යුද්ධය හමුවේ අධිරාජ්‍ය-ගැති තැනකට පසුබසිනු අවස්ථා ගණනාවකදීම දැකිය හැක.

නැවත රඹුක්වැල්ල චරිතය වෙත ප්‍රවේශ වන්නේ නම්, බ්ලෙසේ මෙන්ම රඹුක්වැල්ල ද එක එල්ලේ අපට දර්ශනය නොවන, ඔහුගේ ලේඛනය තුලින්ම හඳුනාගත යුතු විසංවාදයන්ගෙන් භරිතබව තේරුම්ගත හැකිය. කලින් ද සඳහන් කල අපගේ ළමාවියට ආරූඪ වී සිටි හා ආඥාදායකත්වයේ මායාවෙන් අප පිනවූ රඹුක්වැල්ලයන් අර්බුදයට යන්නේ තම ලේඛන ක්‍රියාව තුලින් මතුවන – හෙවත්, අප එදානෙදා සම්මුඛවීම් හරහා අත් නොවිදි, අපට නොපෙනුනු, අපට එදා ඒ මොහොතේ කිසි ලෙසකින් අදාල නොවුනු – බහුතල සමස්තයක් අපගේ විමසුමට ලක්වන නිසාය. උදාහරණ ලෙස, ඉතා සෘජු, නොනැමෙන, නොසැලෙන ලෙස චරිතගන්වා ඇති රචකයා ඒ අතරම ගැටුම් අවස්ථා මගහැර යන, පීඩනය (හෝ පීඩකයා) හැරදා යන අවස්ථා ද බහුල වේ. මෙයින් වඩා මතකයේ රැදෙන සිදුවීමක් වන්නේ දේශපාලන හයියක් ද සහිතව හැටන් ශ්‍රී පාද විද්‍යාලයේ උප විදුහල්පති කෙනෙක් ලෙස සේවයට එන උපුල් බණ්ඩාර නම් අයෙකු සමග අනාගතයේදී ඇතිවිය හැකි නොවැලැක්විය හැකි ගැටුමක් පුරෝකථනය කර එතැනින් නික්ම යාමට රඹුක්වැල්ල ගන්නා තීරණයයි. මෙම සිදුවීමත් (මෙවැනි අනෙක් සිදුවීමුත්) 1997 දී එම්. එන් පෙරේරා සිද්ධියෙන් පසුව කිංස්වුඩ් විදුහලින් මෙතුමා පිටත්ව යාමේ සිද්ධියත් සම්මුඛ කරන්නේ නම් තම දැඩි ප්‍රතිපත්තියකට එහා ගිය ආධ්‍යාත්මික-මානසික කාරණයක් ද ඔහුගේ අභිනිෂ්ක්‍රමණයට හේතු වුනේ දැයි මට සිතේ.

රඹුක්වැල්ල මාගේ පාසල් ජීවිතය තුල මෙන්ම කිංස්වුඩ් පිලිබඳ මගේ මතකය තුලත් අද්විතීය මහා පුරුෂයෙකි. මගේ ශිෂ්‍ය ජීවිතයේ අග භාගයේ විදුහල්පති ධුරය දැරූ ආර්. චන්ද්‍රසේකර මහතාට මා දැඩිව ඇලුම් කලත්, ඔහුගේ ඇතැම් සාධනීය දේ මම අගය කලත්, විදුහල්පති භූමිකාවේ පතුලට කිඳා බැසුනු හැඩතලය මා තුල ඉතිරිකලේ රඹුක්වැල්ල ය. ඒ දැඩි හා ප්‍රතාපවත් ලෙස පෙනුනු පෞරුෂ ප්‍රවාදය තුල සැඟව සිටි භාවයන් හා සංකීර්ණතා සහිත මිනිසා හඳුනාගන්නට ලැබීම ඒ පෙර කාලයේ මතකයට එකතු කරන්නේ අපූර්වත්වයක් ම පමණි.

The “Chandian Motif” and Northern Militancy: Jeevakumaran, Shobasakthi, and the Aava-myth.

A recent encounter with V. Jeevakumaran’s novel Sanganai Chandian (translated to Sinhala by Upali Leelarathna as Sangane Chandiya) illustrated a motif I had been drawn towards on several occasions while reading work that related to the rise of militancy in Sri Lanka’s north: that of the ‘chandiya’, or the town/village rogue-thug.


The narrative Jeevakumaran develops works through the rise, career, and fall of a rogue-thug who, prior to his being overcome by a rising counterpart, is heralded as the thug of thugs, while challenging and wringing alike the law and political establishments. In turn, the chandian becomes the de facto law of the ground play and builds a hegemony in which his whim and will override others. Cleverly written, there are many complementary meeting points between the protagonist, the chandian of Sanganai, and the emergent northern military movement of the late-1970s. Though not isolated to, these include

  1. The patronage received by the militant groups from conventional politicians and political parties
  2. Their ‘redeeming’ acts against ‘unruly’ elements and forces of society
  3. Their subsequent superseding of conventional politics
  4. Collaboration between militant groups in carrying out operations
  5. Their subsequent destruction of rival groups.

When built into the complex picture of the deteriorating home politics of the north, Jeevakumaran’s characterization of the Sanganai Chandian – and other chandians who operate with, around, and against him – evoke highly suggestive parallels with the rising waves of militancy in the peninsula. But, Jeevakumaran strives not to let his allegory  consolidate a wholesome meaning of its own, as he balances it regularly with a vagueness and counter-force that enforces a friction on the reader.

The allegory takes a sharp political turn when, after a District Agent is shot to death, fifteen chandians meet at a conference to form an alliance. At this conference, three main chandians are appointed as leaders of the confederacy. Duly, the thugs from Arukalmadam, Keerimalai and Sanganai were appointed to the front roles. This passage of play resonate in that order, the killing of mayor Alfred Duraiappa in 1974, the Vaddukodai Resolution of 1976, and the emergence of the key militant liberation organizations who hold sway from the late-70s to the mid-1980s. With time, the chandian from Sanganai begins to decimate his rivals and emerge as a central pillar. Initially, he has two confidantes named Seeniyan and Motteyan. Later, he kills one of them for a breach of trust.

mdeIn characterizing the power struggle at ground level, the image of the rogue-thug prominently features in novels such as Shobasakthi’s Gorilla (translated into English by Anushiya Sivanarayanan). Here, the thug-figure is found as a part of the older generation – the order that gets pushed on the side by the emerging youth-driven militant movement. In a memorable section that articulates the power transition, youth militant protagonist Rocky Raj’s father, the village thug Gorilla, is tied up by the movement to a post not far from their newly set up sentry post. The novel builds up through a sequence to-and-fro struggles for power between the two generations of extra-legal power wielders. As for young Rocky Raj, the novel from early on asserts the inevitability with which the father’s reputation followed the son’s destiny. Though he strives hard at every turn, his village hoodlum father’s shadow was cast over Rocky who, in spite of his antipathy, was also called ‘Gorilla’ by everyone.

25954935Post-2015, several pro-nationalist southern Sinhala media strove to highlight what they insinuated was a ‘return of militancy’ to the Sri Lankan north. Both in conventional print and electronic formats, these media institutes made headlines out of a group which came to be known as the ‘Aava Kalliya’; who were promptly and severally branded as being ‘resurgent Tigers’, and ‘new age militants’. In fact, in an interview that was then publicized as the ‘first media appearance’ by the ‘leader of the Aava Group’, a TV channel featured a Mr. Arulananthan Arun as the voice of Aava. Responding to the ‘new militancy’ charges leveled by the southern media, prominent politicians of the peninsula were seen to dismiss these claims. They often branded the miscreants as ‘misled youth’ who had been influenced by ‘South Indian films’: a cinematic inspiration drawn from thug-scenes featuring fast motorcycles, long swords, and daring escapades. The levity (or the gravity) of the accusations and responses aside, the characterization of an emerging armed tendency as ‘misled youth’ or as those ‘inspired by films’ is not new to Sri Lankan discourses. In fact, such references were often used in characterizing the JVP by parties of the Old Left and state authorities alike during the 1969-1971 period. The sudden emergence of April 1971 was viewed as an idealistic outburst by such frustrated youth who had been easily misled and harnessed by a political anti-Christ.

A recent video re-make of the popular Sinhalese song ‘Me rata mage rata’ captured the popular imagination for its creative and, at times, subversive use of ideas, imagery, and play. Produced by a group called FTT, what was originally a patriotic song fostering national pride had been set against a series of visuals that re-cast the island’s history as a continuing chain of invasions, violent depositions, coups, killings, and conspiracies. In one crucial point of the video, a mustachioed man in jungle fatigues walk into the frame, unleashing fire from two guns he maneuvers single-handed. Later, the same man is seen lying dead on the side of the set. The semiotics used here to represent former Liberation Tigers supremo Prabhakaran – if not the movement he harnessed – and the twist of the South Indian villain he is given cannot be mistaken.

This is in no way intended to reduce the respective writers’ characterizations of the chandians in their work to a convenient metaphor for militancy. But, within the complex weaves of multi-faceted representations and the discussions of a deeper vortex of themes, the chandian motif – at strategic points – beckon suggestively to appreciate a strong political thesis the writings appear to bring forth. These chandians are rounded characters with depth and personality. Jeevakumaran’s protagonist fights injustice and treachery – but, as those words takes shape within the dangerous and competitive universe he presides over. He is a man of honour and dignity. He waylays and lynches the Police superintendent who stoops low to insult his wife Thavam by calling her a ‘whore’. When his trusty neighbour Chinnakkili Akka’s daughter Shanthini is raped and murdered and then deposed in a well, the chandian takes precautions to preserve the girl’s honour and dignity by getting the Police to declare the death as a suicide. Then, he goes after the perpetrator – his own right hand man, Motteyan – and takes it on himself to end his life. In spite of Motteyan’s loyalty of years, the avenging was necessary – it was his duty to the dead Shanthini. But, later, after the girl’s funeral was over, the chandian goes on his own and performs poojas and rites on behalf of Motteyan’s spirit.

A Literature and a City without Jean, Carl and Ashley: the Way for Kandy Writing after Three Notable Deaths.

In 2019, on July 31st, eminent Sri Lankan poet Jean Arasanayagam passed on. Barely four months later, on the 2nd of December, Carl Muller – arguably the most influential novelist in the English language the country has produced – breathed his last. In that order, the two writers were 87 and 84 years in age. Both were well-established, highly respected senior writers of international repute. Both shared in the characteristic that no one – perhaps, barring their own selves – knew exactly how many books each one had written and published.

Carl Muller

Both Jean and Carl were Kandy writers. Jean lived and composed at Jansz House, the iconic Arasanayagam residence in Katukelle, along the Kandy-Peradeniya road, while – barely two kilometers off – Carl lived in Bodhiyangana Mawatha, off Heeressagala road. In the often misplaced pride of people, Kandy was quite oblivious to the fact that a generation’s most prolific poet and prose writer both lived within its city limits and the radius of a stone’s throw. Writing in English, perhaps, they were writing in the wrong language to be courted in huge numbers, their trade was unfashionable, or the city had no place for arts and culture. However, with these twin demises within a quarter of a year, the line of Kandy writers and artists has now lost both their front numbers.

Three years before, in November 2016, another literary pillar from Kandy passed on: Professor Ashley Halpe who, for two generations, was the flagship of English at the university of Peradeniya. He had served the university for 42 years, of which 25 were spent as Head of department. He was a translator, promoter of art, and a curriculum developer who had seen through crucial nationalist upheavals in the post-independence nation. Halpe was a poet and an inspiring teacher, but also a dramatist whose guidance helped half a century of Peradeniya and Kandy theater. Of more immediate interest to the essay, Halpe was a key player in Carl Muller’s arrival in the galaxy of writers: in 1992, it had been Halpe who encouraged Muller, then 57, to submit the manuscript of The Jam Fruit Tree for the then newly set up Gratiaen Prize. Muller went on to become the joint winner of the prize and – as the saying goes – the rest became history.

Jean Arasanayagam

Between 1993 and 1998 – between The Jam Fruit Tree and Spit and Polish – Carl produced four memorable work as a part of an extending family saga set around a Ceylonese Burgher home, that of the Von Blosses. In a series of early to mid 20th century impressions that also included Colombo (1995), Muller investigated the systematic shifts and changes that overwhelmed Ceylon as it gravitated towards national independence which – following India’s freedom from the British Raj in 1947 – the island nation was granted in 1948. Carl and Halpe were close friends, and I have met the former on several occasions during literary evenings the professor used to organize in his Riverdale Road home. The relationship was mutually satisfying and highly beneficial to Sri Lankan literature, arts and culture as a whole. Carl Muller was later decorated with an honorary ‘Kala Keerthi’ by the state.

In late 2018, seven months prior to her demise, Jean Arasanayagam had written a memorial tribute to Ashley Halpe. A lengthy, epic piece, in it Jean recollects with characteristic emotion the early mentoring and friendship she received from Halpe. The relationship ran back to the 1950s and had been a fountain spring from which her literary and artistic flourishes were nourished. The poem was titled “An Ode in Memory of Ashley Halpe” and, in addition to its nostalgia for an ethic of a collaborative, mutually shared creative culture, the poem also powerfully encapsulates the personal relationship between Halpe and the young artist in Jean:

We staged, in that past, enactment after personal
enactment in our personal dramatic life-
sequences, remember how our rehearsals took
place anywhere at any time in those carefree
days, inserting our own words, our own speech
as each scene took shape, and the plot thickened,
the climactic moment reached with its
dramatic finalé,
river banks, mountain tops, solitary cul-
de-sacs, secret enclaves, summer houses in that
Ornamental Park in our idyllic landscapes
of Academia in that forgotten century were
our venues, scraps of conversation, impromptu
utterance, desultory conversations formed our
unwritten dramas, compounded of romantic,
unreal dreams and illusions.

Ashley Halpe

The times recollected here were the formative days of an illustrious career in literature in which Jean was both poet and painter. At the same time, she was also a teacher and a theater director – an energetic dynamo who, like her husband Thyagarajah Arasanayagam, influenced the lives of thousands of student who came and went to their home. Even to this day, the Arasanayagam residence is known among the sundry Peradeniya road commuters as the ‘house with literature’. Jean’s life as a poet took a decisive turn in the early 1980s with anti-Tamil violence mopping the Sri Lankan socio-political landscape. Her Apocalypse 83 (1984), as a single edition, is perhaps one of the most powerful and consistent efforts by a Sri Lankan composer. Through the 1980s and 1990s, her writing investigated violence against the Sri Lankan Tamil community and the larger dislocations and rupture patterns that stemmed from it. Even to her 80s, Jean continued to be prolific and at her work desk, composing poetry, fiction, memoir and plays. In 2017, her collection The Life of the Poet was awarded the Gratiaen prize.

The destiny and direction of Kandy writers have now arrived at a crucial juncture. The role played by the university in the culture, arts and literature of the post-independence nation resulted in a string of writers and arts practitioners to emerge, live and hobnob around Kandy through the 1950s, 60s, 70s and 80s. In fact, Ashley Halpe was one of them. Originally from Colombo, he was an emigrant to Peradeniya in the early-1950s, from whereon he set his roots in the hill capital. However, with changing times, the contribution of the university to a sustained arts and literary culture has changed while, in the emergent smart-techno world, literature itself has been re-positioned within the hierarchy of creative expression. The collaborative and sharing cultures among practitioners too has changed while, to begin with, very few academics in English academia today showcase a creative nerve.

Between the generation to which Halpe, Jean and Carl belonged and the generation to which I belong there is a 50 year gap. As a Kandy-based writer who has persisted and been consistent in her output over the years, only the name of Kamala Wijeratne comes to mind. But, Kamala, too, is more 75 than 35. While it needs to be analysed and carefully understood, the chasm that stares back is overwhelming. Throughout the 20th century, Kandy was at a pivotal front of English literary productions. Whether the deaths of the Halpes, Jeans and Carls embody a rupture of this creative lineage is for the future to see. But, from where I view things, it is indeed a curtain call for a certain spirit of creative enterprise – in that sense, indeed, a transition of an age.

Light to Shed Darkness on Southern War-myths: Rathika Pathmanathan’s Northern Memoir.

Rathika’s narrative builds through her experiences as a trainee in an LTTE camp, her brief war experiences, and the last days of battle after which she enters military-held ground as a maimed combatant. The spirit that echoes through these words is that of a modern day Antigone – a woman protesting the state’s encroachment on the divine-sanctioned right to memory and burial. Her protest is for a fundamental allowance, so close and bound as a central tradition of even the most primal of communities.

Rathika Pathmanathan

In her There is a Darkness Called Light and I Grope for Myself in the Thick of It (2016), Rathika Pathmanathan recounts the following episode, experienced when she was receiving treatment at the Colombo National Hospital in the aftermath of the war in late-2009. A combatant conscripted to the Liberation Tigers (LTTE) during the last year of the war, Rathika had sustained a grievous injury closer to the war’s close. Upon the LTTE’s defeat she had been sent to a state-run detention camp before being directed to the hospital in Vavuniya in the north. Later, her being transferred to the National Hospital in Colombo is evidence for the precarious nature of her injury. The war being just over, the intolerance of the vanquished at the hands of the Sinhala (?) mass is seen represented in the hospital experience of which Rathika makes note:

When I was in the Colombo Hospital some minor employees offended us in various ways. So many young girls injured in the war had been admitted there for treatment. We were subjected to incessant interrogation and constant surveillance. I had to suffer this humiliation and indignity for over a year. They would not allow anyone to visit us. They would send them away. Only a few influential people were able to obtain permission and visit us. They offered us consolation and tried to help us in various ways.

Sometimes even the doctors, nurses and the other employees cracked jokes at our expense. One day a catering employee came distributing food to all the patients. They looked in my direction and said “Get up and walk. You LTTE girl, come and get your food”… The other Sinhalese patients laughed at his humiliating words. I felt uncontrollable annoyance and anger. They would scold me in Sinhala. At that time I did not understand anything said in Sinhala. However, I was able to understand their feelings when I saw their facial expressions. (49-50).

Rathika’s is a concise and intensive narrative: one in which she captures an uncertain childhood lived under the smog of militancy, and the depth to which militancy had penetrated the lives of people like her. Even as a trainee, Rathika’s niggling fear is of being “captured alive by the army” (43). Though the origins of such fears – even Rathika admits – cannot be verified, horror stories with brutal endings had become a probability ordinary girls were already internalized with. Says Rathika, “[The villagers] would discuss stories like the Army had sent parcels to people that contained the body organs of girls whom they mutilated and lifeless bodies full of cigarette burns” (43). The young Rathika didn’t know to what extent these stories were true, but the impact they had on her was decisive: “I made a firm resolve that if ever I found myself in a position where capture was possible, I should shoot myself. And I garnered within myself the courage that would be needed to do so.” (43).

Rathika-book-570x300.jpgA phrase Rathika repeatedly uses in her narrative has to do with her self-identification of being a “victim of circumstances”. Indeed, her conscription with the LTTE comes as a result of the movement’s drive, as the heat of battle increases in 2008, to have at least one member from each family. At that point, Rathika is a high school student preparing for her GCE O/L examination. When the general call for membership fails, the movement stepped up and forced conscription:

Boys and girls were forcibly taken for training. We were taken initially much against our wishes. We were victims of circumstances. I was terrified and held on to my sister and cried. They would not relent. At the same time they explained to us patiently the exigencies of the time. Then I allowed myself to be taken by them. I went with one of them on a bicycle. Fear gripped me and assailed me as my sister came running behind me crying broken-heartedly. (39).

The recollections humanize a side to the story that is disallowed by triumphal and euphoric narratives of cheap nationalism. The extremely poignant play between two sisters at the verge of separation aside, Rathika’s narrative also makes us rethink the equation of options and available avenues for a marginal community seized by war. The fact that Rathika is taken away from the throes of her education – often, the only guaranteed way out for suppressed and under-privileged communities in a country like Sri Lanka – and her being initiated into a war culture has to be reassessed with pronounced understanding. The men and women who ill-treat Rathika at the Colombo Hospital are oblivious to the human story behind the injured woman; and hence, Rathika’s agony as to “why could [they] not think that… I am first of all a human being?” (50).

Rathika’s narrative builds through her experiences as a trainee in an LTTE camp, her brief war experiences, and the last days of battle after which she enters military-held ground as a maimed combatant. There is very little bravado or heroism carved into her retrospection. The memories are scarred by human suffering and the poignancy felt by a woman pressing on, caught between uncertainty, personal tensions, and the movement’s virtues. The narrative at no point assumes to judge or mete out blame. It offers a deeply human series of responses, mapping back through agony and grief of a people and a historical moment in our recent past.

Like a stubborn hair that resists the comb, Rathika’s difference towards the Liberation Tigers occasionally stands out. The discipline within the movement, the comrade-feeling and sharing culture, the amicability and the smiles all around are juxtaposed with the “air of freedom” (40) Rathika claims the Vanni breathed under the movement’s watch. “When I was studying,” she remembers, “we could attend classes at 11.00 or 12.00 at night without fear. Parents had no fear in sending their children alone… The girls and women had the absolute freedom to move about on the streets at any time.” (40).

English Cover FBAssessments such as these by survivors like Rathika bring the myths and truths of the Sinhala south regarding the pre-2009 north into crisis. Such assessments put friction on the demonic characterizations of the de facto state the LTTE administrated in the Vanni in the first half of that decade. The final war, in particular, was advertised to the south as a redeeming thrust – one aimed at delivering the north of terrorism – aimed at bettering the lives of ordinary men and women represented through Rathika’s narrative. And then, Rathika’s assessment of the defiled war graves of men and women who had lost their lives as martyrs: “The willful desecration and destruction of the graves and monuments of our martyrs caused us agonized grief. This destroyed our sacred right to honour our dead in accordance with our religious traditions.” (44).

The spirit that echoes through these words is that of a modern day Antigone – a woman protesting the state’s encroachment on the divine-sanctioned right to memory and burial. Her protest is for a fundamental allowance, so close and bound as a central tradition of even the most primal of communities. It is at once a redemptive cry on behalf of a civilization and a people for whom death-related rituals and community and personal memory are so crucial; and for a recognition of the undermining of what is sacred and human as a result of overpowering militarism over a ethnic minority.

The title of Rathika’s book brings forth the oxymoronic and antithetical energies of her situation: there is a ‘darkness’, she insists, called ‘light’. Amidst mutually frictional situations of displacement she ‘gropes’ in search of herself: a search for reconciliation within her and with the surrounding universe at large in a post-conflict Sri Lanka where, at every step, such reconciliation is slowed or retarded.

ධර්මන් වික්‍රමරත්නගේ් “කොම්රේඩ් ලයනල්” – කෘතියක සම්පාදනය හා පිලිගැන්වීම ගැන.

ධර්මන් වික්රමරත්න විසින් ඉකුත් සතියේ ලයනල් රණසිංහ පාදක කරගත් ග්රන්ථයක් නිකුත් කර තිබුනි. පොතේ නම – “කොම්රඩ් ලයනල්”. පිටු 432යි. ඡායාරූප 86යි. ලයනල්ගේ නෑදෑ හිතමිතුරන් ද හමුවී, ඔහු අතින් වින්දිතභාවයට පත්වුනු අයගේද අදහස් විමසා ලියූ පොතක් බවට සඳහන් වේ.
ලයනල් රණසිංහ කියන්නේ කවුද?
download (1).jpg
ලයනල් රණසිංහ (මූලාශ්‍රය: ට්‍රාන්සල්වනියා බ්ලොග් අඩවිය)

ලයනල් රණසිංහ යනු ජවිපෙ දෙවන කැරලි සමයේ දේශප්රේමී ජනතා ව්යාපාරය නොහොත් ජවිපෙ සන්නද්ධ අංශයෙන් යොදවා සිටියා යැයි හඳුනාගත්, පක්ෂයට පූර්ණකාලීනව කැප වී සිටියා යැයි සැලකෙන හිට්මෑන් කෙනෙකි. මුල් පෙලේ ඝාතන 40ක් පමණ සිදුකලා යැයි අවසානයට චෝදනා කෙරුනේ මේ ලයනල්ටය. මේ ඝාතන සියල්ල හෝ ඉන් සමහරක් ඔහු කලා වන්නටත් පුළුවන, එසේ නොකලා වන්නටත් පුළුවන. ඔහුට චෝදනා ගොනු කරන්නන් පවසන්නේ සත්යයක් නම් 87-90 තුල සිදුවුනු ප්රභූ ඝාතන රැසක කර්තෘභාගය අයත් වන්නේ ලයනල්ටය. ඒ අතර ස්ටැන්ලි විජේසුන්දර හා විජය කුමාරණතුංග ඝාතන ද ඇතුලත් ය.

මේ ලයනල්ව මිය යැවෙනවා. ඒ සිදුවන්නේ ඔහුව අත්අඩංගුවෙ තබාගෙන ප්රශ්ණ කෙරුනු අය අතින් හෝ ඔවුන්ගේ අනුදැනුම අනුවයි. ඝාතන 40කට වරදකරු යැයි හඳුනාගත් කෙනෙක් එසේ මියයාමම බරපතල ගැටළුවක් වුවත් එය මෙතනදී පසෙකින් තබමු. ධර්මන්ගේ පොත පලවන්නේ මේ සියලු සිද්ධි වලට අවුරුදු 30කට පසුව ජනාධිපතිවරණයක් ආසන්නයේදීයි.
එම ජනාධිපතිවරණයේදී එක් පාර්ශවයක් නියෝජනය කරන්නේ ලයනල් රණසිංහ මියගිය සමයේ රාජ්ය නායකයා වී සිටි රණසිංහ ප්රේමදාසගේ පුත්රයාය. තවත් පාර්ශවයක සිටින්නේ ලයනල් අයත්ව සිටියා යැයි කියන සන්නද්ධ ව්යාපාරයේ මවු ශාඛාව වන ජවිපෙයි. තුන්වන ප්රධාන පාර්ශවය වන්නේ ධර්මන් හූමිටි තබන හා ප්රසිද්ධියේ පෙනී සිටින පොදුජන පෙරමුණ නොහොත් පොහොට්ටුවයි.
ධර්මන් කියන්නේ කවුද?
80 දශකය හරහා කරලියේ ඉදිරියට ආ ධර්මන් වෘත්තීය පුවත්පත් කලාවේදියෙකි. දිවයින පුවත්පත හරහා ප්රසිද්ධියට හා ජනාදරයට පත්වුනු අයෙකි. වඩාත් මෑත කාලයේදී භීෂණ සමය ආශ්රිත “අප්රකට” කතා සම්පාදනය කරමින් යම් අවකාශයක් සකසාගත්තෙකි. පුවත්පත් ලිපි මෙන්ම ප්රකාශිත ග්රන්ථ ලෙසද ඔහු මෙම “යටගිය කතා” ඉදිරියට ගෙනවිත් ඇත. විශේෂයෙන්ම 87-90 කැරැල්ලේ (කැරලිකරුවන් මූලිකවන අයුරින්) වින්දිතභාවයට පත්වූවන් ඉස්මතු කෙරෙන විග්රහයකට ඔහු දායක වී ඇතැයි කිව හැක. “ජවිපෙ දෙවන කැරැල්ල” කෘතිය මෙහිදී මූලික වේ (මෙහි දෙවන වෙළුම – “සටනින් සටන” – මා තවම කියවා නැත).
මෙම කැරැල්ල සම්බන්ධවම ඉතිහාසයක් ලියූ ඒ.සී. අලස්ගේ මෙන්ම එහා “සත්ය අභ්යන්තර කතාව” ලියූ බවට කියන රොහාන් ගුණරත්න හා සී.ඒ චන්ද්රප්රේම සමග සැසඳීමේදී ධර්මන්ගේ විග්රහය ස්ථානගත වන්නේ වඩාත් නිර්-ප්රභූ තැනකයි. අර මුලින් කී තිදෙනා රාජ්ය-හිතෛෂී, ජවිපෙ-විරෝධී අක්ෂයක සිට ලියන බව බැලුබැල්මට පැහැදිලි දෙයකි. එහෙත් ධර්මන්ගේ වේදිකාව මතුපිටින් හඳුනාගැනීම අපහසුය. එය කරලිකරුවන් හා අනන්ය නොවුනත් ඔවුන් ගැන සහකම්පනය උපදවන්නකි. එදා පැවති එජාප ආණ්ඩුවට විරෝධීබවට අදහසක් මතුවුනත් එය ව්යංගයෙන් මිසක් සෘජුව මතුවන්නක් ද නොවේ. පෞද්ගලිකව ඔහුව නොහඳුනන, ලේඛන අතරින් පමණක් ඔහු ගැන දකින මම ධර්මන්ව ස්ථානගත කලේ ශ්රී.ල.නි.ප අදහසක් ඇත්තෙකු ලෙසටය.
සිරස “පැතිකඩ”ට සම්බන්ධවන ධර්මන් වික්‍රමරත්න

ධර්මන්ගේ “කොම්රඩ් ලයනල්” පොත නොවැ 5 වනදා එලිදැක්වූයේ කොළඹ සම්බුද්ධ ජයන්ති මන්දිරයේ පැවැත්වුනු උත්සවයකිනි. මෙහි ප්රධාන කතිකයකු වන්නේ චරිත හේරත් ය. පොත පිලිගැන්වීම ඩලස් අලහප්පෙරුමටය. ඩිව් ගුණසේකරටද කතාවක් ලැබේ. ඩලස් යනු වත්මන් පොදුජන නොහොත් පොහොට්ටු වේදිකාවේ ඉදිරිපෙල කෙනෙකි. චරිත හේරත් එම කඳවුරේ ඉත්තෙකි. දෙදෙනාම රාජපක්ෂවාදී ඒජන්තයන්ය. මේ අද ධර්මන් එකතු වී සිටින දේශපාලන අක්ෂය බැවින් මෙවැනි තෝරාගැනීම් අහඹු හෝ අභව්ය ඒවා නොවේ.

එජාප ආණ්ඩු සමයක ජවිපෙ හා සම්බන්ධව සිටි මනුස්සයෙක් ගැන අද පොහොට්ටුව සමග කඳවුරුගත වී සිටින අයෙක් ලියන කෘතිය තුල ලයනල් රණසිංහව අප හඳුනාගන්නේ කෙසේද? එලෙසින්ම, ධර්මන් මෑත කාලයේදී තම (සමාජ) මාධ්ය භාවිතය හරහා සිදුකරන පොහොට්ටු ප්රවර්ධන ව්යාපෘතියට සමගාමීව මෙම කෘතිය මේ මොහොතේ ප්රකාශයට පත්කිරීම අප ස්ථානගත කල යුත්තේ කෙසේද? මට නැගෙන ප්රධානම ප්රශ්ණ දෙක වන්නේ මේවායි. එවිට, අර කලින් අප හඳුනාගෙන සිටි ධර්මන්ගේ “නිර්ප්රභූ” හා “වින්දිත-වාචක” ප්රවේශය අපගේ කියවීමේ අඩුපාඩුවක්ද? නැතිනම්, ධර්මන් 2016 වන විටත් සිටි තැන හා වලංගුවන, ඔහු අද සිටින අක්ෂය හා අනන්ය කල නොහැකි තත්වයක්ද?
අන්තර්ගතය කෙබඳු වුවත්, ලයනල් රණසිංහ ගැන ලියවුනු පොතක් එක් දේශපාලන කඳවුරක් — එමෙන්ම ලයනල් සාධකය සංඥාවක් ලෙස ගෙන සෘජුව සම්බන්ධ විය නොහැකි පිලක් — වෙත පිලිගැන්වීම ගැටළුසහගතය. එම පිලිගැන්වීම හා ආසන පැනවීම තුලින් කෘතිය අනවශ්ය ලෙස දේශපාලනීකරණය කරන අතර දැනට කෙරීගෙන යන මැතිවරණ ව්යාපෘතිය තුලටද එය කාවද්දනු ලබයි. ධර්මන්ගේ මැතිවරණ සමාජ මාධ්ය භාවිතය තුලත් “ප්රති-ප්රේමදාස යුගයක” හා “මිනීමරු ජවිපෙ අතීතයක” බිල්ලන් මවන පෝස්ට් දමන නිසා මේ තත්වය වඩාත් තීව්ර වේ.
මම මේ දිනවල “කුසල් මෙන්ඩිස් සංසිද්ධිය” (මෙය වෙනමම විස්තර කල යුතුය) ගැන පොතක් ලියමින් සිටින්නෙමි. එය පිලිගැන්වීම මෙන්ඩිස් පාර්ශවයේ කෙනෙකුට හෝ ඔහුව බයිට් එකට ගනිමින් ඔහුව අගතියට පත්කරමින් දිගින් දිගටම මීම් හදන දාහක් දෙනාගෙන් කෙනෙකුට ආරාධනය කිරීමට අදහස් කරගෙන සිටියෙමි. නමුත් ඒ සඳහා වික්රමබාහු කරුණාරත්න මහතා ගෙන්වීම තවත් විකල්පයක් බව මේ “කොම්රේඩ් ලයනල්” සිද්ධියෙන් මට ඒත්තු ගොස් ඇත. අවම වශයෙන් ඔහු තවත් කොම්රඩ් කෙනෙකි.